Koerdistan

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Koerdistan
كوردستان
Regio in het Midden-Oosten
Vlag van Koerdistan
Vlag van Koerdistan
Door Koerden bewoond gebied
Door Koerden bewoond gebied.
Situering
Locatie Noordwesten van Iran, Noorden en oosten van Irak, noordoosten van Syrië, zuidoosten van Turkije, zuidwesten van Armenië
Algemeen
Inwoners 25 tot 30 miljoen[1]
Oppervlakte 190,000 km²–390,000 km² (schatting)
Taal Koerdisch, Turks, Zazaki, Turkmeens, Azerbeidzjaans, Perzisch, Arabisch, Hebreeuws, Assyrisch
Volkeren Koerden, Turken, Arabieren, Zaza, Turkmenen, Azeri's, Yezidi, Shabakken, Arameeërs, Assyriërs, Armeniërs
Portaal  Portaalicoon   Koerdistan

Koerdistan (Koerdisch: كوردستان - letterlijk land van de Koerden - vroeger Curdia, Latijn: Corduene) is een historisch-geografische landstreek in het noordoosten van het Midden-Oosten die sinds 1918 verdeeld is over Turkije, Perzië (Iran), Syrië, Armenië en Irak en die voornamelijk bewoond wordt door Koerden. De Iraakse Koerdische Autonome Regio is het enige deel van Koerdistan dat officiële politieke erkenning geniet.

Staatkunde en geografie

De precieze grenzen zijn niet duidelijk, maar Koerdistan bestaat ongeveer uit noordelijk Irak (Koerdische Autonome Regio en enkele gebieden daarbuiten), noordwestelijk Iran (vooral West-Azerbeidzjan, Kordestan en Kermanshah), diverse gebieden in het noordoosten van Syrië (Ro­ja­va), de oostelijke en zuidoostelijke regio van Turkije en een klein gebied in Armenië.

Het gebied heeft een geschatte oppervlakte van ongeveer 191.660 km² tot 392.000 km², afhankelijk van welke gebieden ertoe worden gerekend. Het bestaat voornamelijk uit bergachtige streken (Zagros- en Taurusgebergte) en enkele lagergelegen woestijnachtige streken. Het gebied wordt bevloeid door de twee grote rivieren Tigris en Eufraat.

Bevolking

1rightarrow blue.svg Zie Koerden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het gebied is etnisch zeer divers. De grootste groep vormen de Koerden, vandaar de naamgeving. In Turks-Koerdistan leven daarnaast ook grote groepen Turken, Zaza en Turkmenen. Op het platteland in zuidoost Turkije leven ook nog relatief veel Armeniërs en Arameeërs. In Syrisch- en Iraaks Koerdistan is een grote populatie Turkmenen en Arabieren, en kleinere groepen Jezidi's. In Iraans-Koerdistan vormen de Azeri de grootste minderheid, en is ook een kleine Joodse gemeenschap aanwezig.

Naar schatting zijn er ruim 30 miljoen[2] Koerden, waarvan de meeste in Koerdistan zelf wonen; de overige Koerden wonen verspreid over Azië, de Verenigde Staten en vooral Europa.

Taal

Het Koerdisch (Kurdî), waarvan meerdere varianten en dialecten bestaan, is net als het Perzisch een Indo-Iraanse taal. Koerden vieren Newroz (het begin van de lente) wat een aanduiding is voor hun zoroastrische en Indo-Europese afkomst.

Geschiedenis

Kaart van Koerdistan 1721

Uit vondsten in Jarmo (Irak) kan men opmaken dat het gebied reeds in het 7e millennium v.Chr. bewoond was. De eerste tekenen van een Koerdistan gaan terug naar ongeveer 3000 v.Chr. Het kreeg zijn huidige etnische structuur pas door de Perzische invallen van ca. 800 v.Chr.[3]

In de loop der tijd werden de Koerden geïntegreerd in en veroverd door vele volkeren. Het gebied werd in de 16de eeuw verdeeld tussen het Ottomaanse en het Safawidenrijk (1501-1736). In de tijd van de Ottomanen woonden de meeste Koerden in de buurt van Amed.

Eerste Wereldoorlog en interbellum

De oprichter van het moderne Turkije, Mustafa Kemal Atatürk, had de Koerden een onafhankelijk Koerdistan beloofd als de Koerden Atatürk meehielpen met het verjagen van de machthebbers in het Ottomaanse rijk.[4] De machthebbers waren vooral in de regio Koerdistan van het Ottomaanse Rijk[bron?]. Het lukte de Koerden om de machthebbers te verjagen, maar Atatürk heeft zonder met de Koerden te onderhandelen de Vrede van Sèvres vervangen door de Vrede van Lausanne.[5] De Vrede van Lausanne noemde niet de woorden "Koerden", "Koerdistan" of "Koerdisch"; alhoewel er veel artikelen waren die over onder meer de Koerden gingen, werden ze niet bij naam genoemd (artikelen 38 t/m 44 waarborgden de rechten van minderheden, maar vooral die van "niet-moslimminderheden"). Omdat "Koerd" zeggen - oftewel alles wat ermee te maken had - verboden was, werden Koerden sinds de jaren '30 officieel "Bergturken" genoemd. Dit leidde tot hevige opstanden zoals de Opstand van Sheik Said of de Opstand van Dersim. Deze opstanden werden door de Turkse regering allemaal bruut neergeslagen. Door het hele land werden Koerden vervolgd en geëxecuteerd, onder wie ook Sheik Said Piran;[6] de aanvoerder van de Opstand van Dersim, Seyid Riza, werd met andere Koerdische leiders en strijders opgehangen. Koerden in wat tegenwoordig bekendstaat als Iran, Syrië en Irak kwamen ook allemaal in opstand[bron?].

Na 1945

In 1946 riepen Koerden onder leiding van Mustafa Barzani, gesteund door Russische bezettingstroepen, de Republiek Mahabad uit in Noord-Iran. Echter, zodra de Russen zich terugtrokken maakte het Iraanse leger een einde aan de republiek. Barzani vluchtte naar de Sovjet-Unie, maar mocht na de val van de Iraakse monarchie in 1958 terugkeren naar Irak. Evenwel werden de beloften aan zijn partij KDP voor autonomie voor de Iraakse Koerden niet nagekomen.

In de jaren '80 begon de PKK onder leiding van Abdullah Öcalan een gewapende strijd voor een onafhankelijk Koerdistan. De strijd heeft al meer dan 30.000 doden gekost maar nog geen Koerdische autonomie opgeleverd.
De Koerden in het tegenwoordig Turkije werden veelal door de Turken geassimileerd. Veel Koerden uit Turkije (Noord-Koerdistan) kunnen ook dan geen Koerdisch meer spreken.

Politiek

Veel Koerden streven er al sinds het begin van de 20ste eeuw naar om hun volk te verenigen in een onafhankelijke staat. Deze wens domineert de Koerdische politiek in de betrokken landen. Heden ten dage zijn er zowel pacifistische Koerdische organisaties als Koerden die gewapend strijd voeren met als doel een autonomie voor Koerdistan. Meestal worden deze laatste organisaties als terroristisch bestempeld.

Irak

Kaart van Iraaks-Koerdistan.
1rightarrow blue.svg Zie Koerdische Autonome Regio voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In het noorden van Irak (Zuid-Koerdistan) hebben de Koerden gedeeltelijke autonomie gekregen, mede dankzij het ineenstorten van het centraal gezag van Saddam Hoessein tijdens de Irakoorlog (sinds 2003) en de militaire steun geboden door de Multinationale troepenmacht in Irak. Sedertdien wint Iraaks-Koerdistan geleidelijk aan autonomie, met als belangrijke politieke kwestie de status van de oliestad Kirkoek, die formeel buiten de Koerdische regio valt maar er mogelijk bij aan zal sluiten. Iraaks-Koerdistan heeft de afgelopen jaren wereldwijd diplomatieke banden aangeknoopt, met als een van de belangrijkste landen buurland Turkije.

Turkije

Het taboe op de naam van Koerdistan en de Koerden in de politiek werd begin 21e eeuw gebroken. De regering van Recep Tayyip Erdoğan heeft, mede met het oog op Turkse EU-toetreding, hervormingen doorgevoerd ten aanzien van de Koerden. Hoewel de PKK verboden en bestreden blijft, worden andere Turks-Koerdische partijen tegenwoordig toegelaten. Door de hoge kiesdrempel slagen Koerdische kandidaten er vooralsnog niet in met een partij het Turkse parlement in te komen, maar door als onafhankelijke op te komen en na de verkiezingen een fractie te vormen in het parlement kunnen Koerden steeds meer deelnemen aan de Turkse politiek.

Sport

Koerdistan wordt in het voetbal vertegenwoordigd door het Koerdisch voetbalelftal. Het speelt soms internationale wedstrijden. Het team bestaat vooral uit spelers uit de Iraakse Koerdische Autonome Regio. Onder auspiciën van de voetbalbond NF-Board bereikten de Koerden tweemaal de finale van het wereldkampioen voetbal, waar het zowel in 2009 als 2010 verloor van Padanië.

Bronnen, noten en/of referenties