Benjamin Franklin

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Franklin omstreeks 1785. Portret door Joseph Duplessis

Benjamin Franklin (Boston, 17 januari 1706 – Philadelphia, 17 april 1790) was een Amerikaans politicus, wetenschapper en moralist.

[bewerken] Uitgever en drukker

Benjamin Franklin was aanvankelijk boekdrukker en leerde het vak bij zijn halfbroer in Boston. Hij reisde naar Engeland om zich verder te bekwamen in het boekdrukkersvak en opende in 1728 een boekdrukkerij in Philadelphia. Daar richtte hij een nieuwsblad op en werd hoofdredacteur. Al snel groeide de krant uit tot de belangrijkste krant in de kolonie. Hij publiceerde jarenlang een humoristische almanak onder de titel Poor Richard's Almanack en richtte een boekenuitleen op, een voorloper van de huidige openbare bibliotheek, een idee dat veel navolging zou krijgen.

[bewerken] Wetenschapper

Franklins vlieger experiment bij een onweersbui

Benjamin Franklin hield zich ook bezig met wetenschappelijke problemen en is vooral bekend vanwege zijn publicaties over elektriciteit. Hiermee verwierf hij faam en erkenning bij collega-geleerden in Amerika en Europa. Hij bewees, door zijn roemruchte vlieger-experiment tijdens een onweersbui, dat bliksem een vorm van elektriciteit is en dat er positieve en negatieve lading bestaat. Overigens is het nog altijd omstreden of Franklin dit experiment werkelijk heeft uitgevoerd: bij moderne reconstructies is gebleken dat hij deze gevaarlijke proef dan bijna zeker niet overleefd zou hebben. In 1752 vond hij de bliksemafleider uit. Deze was mogelijk al eerder uitgevonden, omdat de scheve toren van Nevjansk in Rusland - naar verluidt - er al 25 jaar eerder van was voorzien.

Nog voor Thomas Malthus hield Franklin zich bezig met het bevolkingsvraagstuk. Hij schreef verhandelingen over heksenprocessen, de moraal van het schaakspel, de oorsprong van noordoosterstormen, de nationale welvaart, een beschouwing over het volkslied, de kwestie van gedwongen emigratie van misdadigers naar de koloniën, de verkoop van 30.000 voornamelijk Hessische soldaten aan Engeland, die in 1776 in de kolonie werden ingezet, de glasharmonica en propageerde ook nog dertien deugden: matigheid, zwijgzaamheid, orde, besluitvaardigheid, soberheid, vlijt, oprechtheid, rechtvaardigheid, ingetogenheid, reinheid, evenwichtigheid, kuisheid en nederigheid.

Als man met enorme kennis, ervaring en praktisch inzicht assisteerde hij in 1783 de Gebroeders Montgolfier bij de ontwikkeling van de luchtballon en Jacques Charles bij de ontwikkeling van de waterstofballon. Franklin beschreef in zijn brief van 9 oktober 1784 het mogelijke gebruik van ballons in de Keteloorlog en opperde in zijn brief van 4 juni 1785 het idee om samen met zijn zoon in een luchtballon naar Ierland over te steken.

Benjamin Franklin's kaart van de Golfstroom met hemzelf rechtsonderin in gesprek met Neptunus.

Franklin was de eerste die het concept van de Golfstroom voorstelde om de klimaatverschillen tussen Europa en Amerika te verklaren. Hij verrijkte de meteorologie ook met het inzicht dat een cycloon of een storm zich niet noodzakelijkerwijs verplaatst in dezelfde richting als de plaatselijke windrichting, iets wat tegenwoordig, dankzij satellietfoto's en -filmpjes bij het weerbericht, een alledaagse werkelijkheid is. Tevens is Benjamin Franklin uitvinder van de bifocale glazen.

[bewerken] Diplomaat

Benjamin Franklin bij de Vrede van Parijs (1783) op een door Benjamin West nooit afgemaakt schilderij

In 1750 verkocht hij zijn drukkerij en werd als afgevaardigde voor Pennsylvania actief in de politiek. In 1757 verhuisde hij naar Londen als representant van Pennsylvania. In 1762 keerde hij terug naar New-England, maar werd in 1765 met een nieuwe missie naar London gezonden, het bewerkstelligen van een andere belastingpolitiek. (N.B. Grondstoffen uit de koloniën konden alleen worden verwerkt in het moederland Engeland en thee mocht enkel worden aangevoerd met Engelse schepen, in 1773 leidend tot de Boston Tea Party). Toen het duidelijk werd dat de Engelse regering de door de kolonisten als onrechtvaardige dwang ervaren regels niet wilde versoepelen schaarde Franklin zich vol achter de strevers naar onafhankelijkheid. Franklin is het bekendst als medeopsteller van de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring (1776) en de Amerikaanse grondwet. Hij is een van de Founding Fathers die zich in Europa opwierp als belangrijk pleitbezorger en steun voor de Verenigde Staten

Franklin leefde tussen 1777 en 1785 in Parijs. Hij wekte bewondering door zijn vriendelijke manieren, viel op door zijn bruine kleren en grove schoenen. Franklin reisde in 1778 naar Amsterdam om financiering en nieuwe investeringen te bewerkstelligen voor de jonge Amerikaanse staat. Hij kwam bij Henry Hope op bezoek en correspondeerde met Joan Derk van der Capellen, die de Onafhankelijkheidsverklaring in het Nederlands had vertaald.

Franklin overleed in 1790 op 84 jarige leeftijd en ligt begraven in Philadelphia. Tegenwoordig is hij een van de nationale iconen van Amerika, zijn portret staat op het 100 dollar biljet en veel scholen, straten en culturele en wetenschappelijke instellingen zijn naar hem genoemd.

Franklin op een 100 dollar biljet

[bewerken] Zie ook

• Lijst van ondertekenaars van de Amerikaanse grondwet

[bewerken] Externe links

• Duits artikeltje over de uitvinding van de bliksemafleider
• Benjamin Franklin Papers

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Benjamin Franklin op Wikimedia Commons.