Veiligheidsraad van de Verenigde Naties

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zaal van de Veiligheidsraad

De Veiligheidsraad is een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties. Zijn primaire verantwoordelijkheid is het handhaven van de internationale veiligheid en vrede, in het kader van de doelstellingen en beginselen van de Verenigde Naties.

Samenstelling[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Leden van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Veiligheidsraad bestaat uit vijftien leden van de Verenigde Naties, waaronder vijf permanente leden: China, Frankrijk, Rusland (voorheen de Sovjet-Unie), de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk.

De overige tien landen worden telkens voor twee jaar gekozen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties; elk jaar worden er vijf nieuwe landen gekozen. Van deze tien landen zijn er drie uit Afrika, twee uit Azië, twee uit Latijns-Amerika, één uit Oost-Europa en twee uit een restgroep (West-Europa, Canada, Oceanië), waarvan minstens één uit West-Europa. Onder de vijf Afrikaans-Aziatische landen is altijd één Arabisch land, beurtelings uit Afrika en Azië.

Het voorzitterschap van de Veiligheidsraad wisselt op de eerste dag van elke nieuwe maand, in alfabetische volgorde op basis van de Engelse naam van de leden.

Als de Veiligheidsraad ermee instemt, kunnen een of meer landen die geen lid zijn ook deelnemen aan een vergadering van de Veiligheidsraad. Dit gebeurt met name als een land een bepaald belang bij het debatonderwerp heeft. De betreffende landen hebben dan geen stemrecht.[1]

Recente tijdelijke leden[bewerken]

Tijdelijke leden in de afgelopen jaren waren en in komende jaren zijn:

Jaren Tijdelijke leden
2004 en 2005 Algerije, Benin, Brazilië, Filipijnen en Roemenië
2005 en 2006 Argentinië, Denemarken, Griekenland, Japan en Tanzania
2006 en 2007 Congo-Brazzaville, Ghana, Peru, Qatar en Slowakije
2007 en 2008 België, Indonesië, Italië, Panama en Zuid-Afrika
2008 en 2009 Burkina Faso, Costa Rica, Kroatië, Libië en Vietnam
2009 en 2010 Japan, Mexico, Oeganda, Oostenrijk en Turkije
2010 en 2011 Bosnië en Herzegovina, Brazilië, Gabon, Libanon en Nigeria
2011 en 2012 Colombia, Duitsland, India, Portugal en Zuid-Afrika
2012 en 2013 Azerbeidzjan, Guatemala, Marokko, Pakistan en Togo
2013 en 2014 Argentinië, Australië, Luxemburg, Rwanda en Zuid-Korea
2014 en 2015 Chili, Jordanië, Litouwen, Nigeria en Tsjaad
België was vijf keer lid: in 1947 & 1948, 1955 & 1956, 1971 & 1972, 1991 & 1992 en 2007 & 2008
Nederland was vijf keer lid: in 1946, 1951 & 1952, 1965 & 1966, 1983 & 1984 en 1999 & 2000

Mogelijke uitbreiding van de Veiligheidsraad[bewerken]

Minstens vier landen — te weten Brazilië, Duitsland, India en Japan — hebben aangegeven dat zij graag een permanente zetel in de Veiligheidsraad willen krijgen. Daarnaast wordt wel verlangd dat ook nog één of twee Afrikaanse landen een permanente zetel krijgen, maar hier is nog veel onduidelijkheid over. Als bezwaar wordt wel aangevoerd dat uitbreiding van het aantal landen met een vetorecht het in de toekomst veel moeilijker zou maken om nog tot een akkoord te komen.

Er gaan ook wel stemmen op om de permanente leden van de Veiligheidsraad hun veto te ontnemen of om niet langer met permanente leden te werken. Een probleem hierbij is echter dat dit natuurlijk niet besloten kan worden zonder dat de huidige leden met vetorecht daarmee instemmen, hetgeen onwaarschijnlijk lijkt.

India's ambitie om permanent lid te worden van de Veiligheidsraad wordt gesteund door Frankrijk, Rusland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, alhoewel de Verenigde Staten aanvankelijk gekant waren tegen India's kandidatuur omdat het land nucleaire wapens ontwikkeld had, zonder het non-proliferatieverdrag te ondertekenen.

Tijdens een Aziatische rondreis in november 2010 gaf de Amerikaanse president Barack Obama aan de kandidatuur van India voor een permanente zetel te steunen.[2]

Stemprocedure[bewerken]

Om een besluit in de Veiligheidsraad aangenomen te krijgen moeten negen lidstaten vóór dat besluit stemmen, terwijl geen van de vijf permanente leden tegen stemt. De permanente leden hebben hiermee wat onofficieel wel vetorecht genoemd wordt. Elk permanent lid kan dus elke resolutie met betrekking tot internationale vrede en veiligheid tegenhouden. Tijdens de Koude Oorlog is er van dit recht veelvuldig gebruikgemaakt, waardoor de Veiligheidsraad vaak niet tot een beslissing kon komen. Sinds 1990 wordt het vetorecht iets minder gebruikt.

Hoewel het Handvest van de Verenigde Naties vereist dat alle vijf permanente lidstaten instemmen voordat een voorstel doorgang kan vinden, is het inmiddels gewoonterecht dat een onthouding of afwezigheid van een van hen geen hindernis is voor de aanname van een voorstel.

Het vetorecht geldt niet in procedurekwesties: daarin is een meerderheid van negen op vijftien voldoende.[3] Procedurekwesties omvatten het aannemen van een huishoudelijk reglement, de uitnodiging van een niet-lid om aan een vergadering deel te nemen, het oprichten van hulporganen en het op de agenda zetten van een onderwerp.

Vetorecht en grootschalige wreedheden[bewerken]

In 2014 kwam er een voorstel van Frankrijk en Mexico tot het instellen van een vrijwillige gedragscode om bij grootschalige wreedheden af te zien van het vetorecht door de permanente leden van de VN-Veiligheidsraad. Nederland steunt het voorstel om tot zo'n gedragscode te komen, omdat de VN door het veto vleugellam raakt en het 'beschermen van burgers te tegen wreedheden op grote schaal' door het vetorecht lang niet altijd lukt, met vergaande consequenties voor grote groepen mensen.[4]

Bevoegdheden[bewerken]

De Veiligheidsraad heeft als primaire verantwoordelijkheid de handhaving van de internationale vrede en veiligheid. Zijn besluiten heten resoluties. De Veiligheidsraad mag elk (dreigend) geschil onderzoeken en maatregelen voorstellen (volgens het internationaal recht niet bindend) en opleggen (wel bindend); onder dit laatste vallen ook het instellen van sancties en het gebruik van militair geweld.[5] Het monopolie van de Veiligheidsraad op het gebied van vrede en veiligheid werd in 1950 deels aangetast door de Uniting for Peace-resolution. Dankzij deze resolutie kan de Algemene Vergadering zich met elke situatie bemoeien waarin sprake is van verbreking of bedreiging van de vrede of als de Veiligheidsraad door het veto van een permanent lid zelf niet goed kan optreden. Deze resolutie is door de vroegere Sovjet-Unie en haar bondgenoten steeds fel bestreden.

Een aantal bevoegdheden moet de Veiligheidsraad delen met de Algemene Vergadering en in andere gevallen heeft hij slechts een 'voorstelfunctie':

  • toelating, schorsing en uitstoting van leden: de Algemene Vergadering besluit nadat de Veiligheidsraad een aanbeveling heeft gedaan;
  • de verkiezing van de rechters van het Internationaal Gerechtshof: de kandidaat die in zowel de Algemene Vergadering als de Veiligheidsraad een absolute meerderheid van de stemmen haalt, is verkozen;
  • de benoeming van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties: de Algemene Vergadering besluit nadat de Veiligheidsraad een aanbeveling heeft gedaan.

Resoluties[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Marc Bossuyt en Jan Wouters (2005): Grondlijnen van internationaal recht, Intersentia, Antwerpen enz., blz. 598.
  2. Obama sluit India in armen, De Standaard, 9 november 2010
  3. Marc Bossuyt en Jan Wouters (2005): Grondlijnen van internationaal recht, Intersentia, Antwerpen enz., blz. 599.
  4. Timmermans: vetorecht maakt VN vleugellam Rijksoverheid, Nieuwsbericht, 26 september 2014
  5. Marc Bossuyt en Jan Wouters (2005): Grondlijnen van internationaal recht, Intersentia, Antwerpen enz., blz. 601.