Veiligheidsraad van de Verenigde Naties

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zaal van de Veiligheidsraad

De Veiligheidsraad is een belangrijk adviesorgaan van de Verenigde Naties. Zijn primaire verantwoordelijkheid is het handhaven van de internationale veiligheid en vrede, in het kader van de doelstellingen en beginselen van de Verenigde Naties.

Samenstelling[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Leden van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Veiligheidsraad bestaat uit vijftien leden van de Verenigde Naties, waaronder vijf permanente leden: China, Frankrijk, Rusland (voorheen de Sovjet-Unie), de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk.

De overige tien landen worden telkens voor twee jaar gekozen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties; elk jaar worden er vijf nieuwe landen gekozen. Van deze tien landen zijn er drie uit Afrika, twee uit Azië, twee uit Latijns-Amerika, één uit Oost-Europa en twee uit een restgroep (West-Europa, Canada, Oceanië), waarvan minstens één uit West-Europa. Onder de vijf Afrikaans-Aziatische landen is er altijd één Arabisch land, beurtelings uit Afrika en Azië.

Het voorzitterschap van de Veiligheidsraad wisselt op de eerste dag van elke nieuwe maand, in alfabetische volgorde van de Engelse naam van de leden.

Als de Veiligheidsraad ermee instemt, kan een lid van de Verenigde Naties aanschuiven bij de vergaderingen van de Veiligheidsraad en zich zo vertegenwoordigen. Dit zal vooral gebeuren als een lidstaat bepaalde belangen bij het debatonderwerp heeft. De betreffende lidstaat krijgt geen stemrecht.[1]

Recente tijdelijke leden[bewerken]

Tijdelijke leden in de afgelopen jaren waren en in komende jaren zijn:

Jaren Tijdelijke leden
2004 en 2005 Algerije, Benin, Brazilië, Filipijnen en Roemenië
2005 en 2006 Argentinië, Denemarken, Griekenland, Japan en Tanzania
2006 en 2007 Congo-Brazzaville, Ghana, Peru, Qatar en Slowakije
2007 en 2008 België, Indonesië, Italië, Panama en Zuid-Afrika
2008 en 2009 Burkina Faso, Costa Rica, Kroatië, Libië en Vietnam
2009 en 2010 Japan, Mexico, Oeganda, Oostenrijk en Turkije
2010 en 2011 Bosnië en Herzegovina, Brazilië, Gabon, Libanon en Nigeria
2011 en 2012 Colombia, Duitsland, India, Portugal en Zuid-Afrika
2012 en 2013 Azerbeidzjan, Guatemala, Marokko, Pakistan en Togo
2013 en 2014 Argentinië, Australië, Luxemburg, Rwanda en Zuid-Korea
2014 en 2015 Chili, Jordanië, Litouwen, Nigeria en Tsjaad
België was vijf keer lid: in 1947 & 1948, 1955 & 1956, 1971 & 1972, 1991 & 1992 en 2007 & 2008
Nederland was vijf keer lid: in 1946, 1951 & 1952, 1965 & 1966, 1983 & 1984 en 1999 & 2000

Mogelijke uitbreiding van de Veiligheidsraad[bewerken]

Vier landen — te weten Brazilië, Duitsland, India en Japan — hebben aangegeven dat zij graag een permanente zetel in de Veiligheidsraad willen krijgen. In september 2005 is hierover gestemd. Daarnaast zouden ook nog één of twee Afrikaanse landen een permanente zetel moeten krijgen, maar hier is nog veel onduidelijkheid over, mede doordat de huidige vijf permanente leden liever geen nieuwe permanente leden erbij willen hebben. Met een uitbreiding van het aantal landen met een vetorecht zou het in de toekomst veel moeilijker worden om nog tot een akkoord te komen.

Er gaan ook stemmen op om de permanente leden van de Veiligheidsraad hun veto te ontnemen of om niet langer met permanente leden te werken. Een probleem hierbij is echter dat de huidige leden met vetorecht daar ook mee in moeten stemmen en zij dus hun veto zouden kunnen gebruiken als dit voorstel in stemming wordt gebracht.

India's ambitie om een permanent lid te worden van de Veiligheidsraad wordt gesteund door Frankrijk, Rusland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, alhoewel de Verenigde Staten aanvankelijk gekant waren tegen India's kandidatuur omdat het land nucleaire wapens ontwikkeld had, zonder het non-proliferatieverdrag te ondertekenen.

Tijdens een Aziatische rondreis in november 2010 gaf de Amerikaans president Barack Obama aan de kandidatuur van India voor een permanente zetel te steunen.[2]

Stemprocedure[bewerken]

Om een besluit te nemen in de Veiligheidsraad, moeten er negen stemmen vóór zijn en geen van de vijf permanente leden mag een tegenstem uitbrengen. De permanente leden hebben hiermee wat officieus vetorecht genoemd wordt. Daarmee kunnen zij ontwerpresoluties van andere leden met betrekking tot internationale vrede en veiligheid tegenhouden. Tijdens de Koude Oorlog is er van dit recht veelvuldig gebruikgemaakt, waardoor de Veiligheidsraad vaak niet tot een beslissing kon komen. Sinds 1990 wordt het vetorecht in mindere mate gebruikt.

Hoewel het Handvest van de Verenigde Naties vereist dat alle vijf permanente lidstaten instemmen voordat een voorstel doorgang kan vinden, is het inmiddels gewoonterecht dat een onthouding of afwezigheid van een van hen geen hindernis is voor de aanname van een voorstel.

Het vetorecht geldt niet in procedurekwesties: daarin is een meerderheid van negen op vijftien voldoende.[3] Procedurekwesties omvatten het aannemen van een huishoudelijk reglement, de uitnodiging van een niet-lid om aan een vergadering deel te nemen, het oprichten van hulporganen en het op de agenda zetten van een onderwerp.

Bevoegdheden[bewerken]

De Veiligheidsraad heeft als primaire verantwoordelijkheid de handhaving van de internationale vrede en veiligheid. Zijn besluiten heten resoluties. De Veiligheidsraad mag elk (dreigend) geschil onderzoeken en maatregelen voorstellen (volgens het internationaal recht niet bindend) en opleggen (wel bindend); onder dit laatste valt ook het instellen van sancties en het gebruik van militair geweld.[4] Het monopolie van de Veiligheidsraad op het gebied van vrede en veiligheid werd in 1950 deels aangetast door de Uniting for Peace-resolution. Dankzij deze resolutie kan de Algemene Vergadering zich met elke situatie bemoeien waarin sprake is van verbreking of bedreiging van de vrede of als de Veiligheidsraad door het veto van een permanent lid niet goed kan optreden. Deze resolutie is door de vroegere Sovjet-Unie en haar bondgenoten steeds fel bestreden.

Een aantal bevoegdheden moet de Veiligheidsraad delen met de Algemene Vergadering en in andere gevallen heeft hij slechts een 'voorstelfunctie':

  • toelating, schorsing en uitstoting van leden: de Algemene Vergadering besluit nadat de Veiligheidsraad een aanbeveling heeft gedaan;
  • de verkiezing van de rechters van het Internationaal Gerechtshof: de kandidaat die in zowel de Algemene Vergadering als de Veiligheidsraad een absolute meerderheid van de stemmen haalt, is verkozen;
  • de benoeming van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties: de Algemene Vergadering besluit nadat de Veiligheidsraad een aanbeveling heeft gedaan.

Resoluties[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Marc Bossuyt en Jan Wouters (2005): Grondlijnen van internationaal recht, Intersentia, Antwerpen enz., blz. 598.
  2. Obama sluit India in armen, De Standaard, 9 november 2010
  3. Marc Bossuyt en Jan Wouters (2005): Grondlijnen van internationaal recht, Intersentia, Antwerpen enz., blz. 599.
  4. Marc Bossuyt en Jan Wouters (2005): Grondlijnen van internationaal recht, Intersentia, Antwerpen enz., blz. 601.