Mozambique

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Republica de Moçambique
Vlag van Mozambique Wapen van Mozambique
(Details) (Details)
Mozambique
Basisgegevens
Officiële landstaal Portugees
Hoofdstad Maputo
Regeringsvorm Presidentiële republiek
Staatshoofd Armando Guebuza
Regeringsleider Alberto Vaquina
Democratie-index 4,88 (hybride regime)
Religie Christendom 41%, Islam 18%
Oppervlakte 801.590 km² [1] (2,2% water)
Inwoners 20.530.714 (2007)[2]
24.096.669 (2013)[3] (30,1/km² (2013))
Bijv. naamwoord Mozambikaans
Inwoneraanduiding Mozambikaan
Overige
Volkslied Pátria Amada
Munteenheid Metical (MZN)
UTC +2
Nationale feestdag 25 juni
Web | Code | Tel. .mz | MOZ | 258
Voorgaande staten
Volksrepubliek Mozambique Volksrepubliek Mozambique 1990
Topografie
Mozambique
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

Mozambique (Portugees: Moçambique), officieel de Republiek Mozambique, is een land in het zuidoosten van Afrika. Het grenst aan Tanzania, Malawi, Zambia, Zimbabwe, Zuid-Afrika, Swaziland en de Straat Mozambique (Indische Oceaan), met aan de andere kant het eiland Madagaskar.

De kust is 2655 km lang. Dwars door het land stroomt de Zambezi rivier vanuit het buurland Zambia naar de oceaan. Mozambique is bijna 20 keer zo groot als Nederland en 26 keer zo groot als België.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van Mozambique voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Kolonisatie[bewerken]

In 1498 ontdekte Vasco da Gama Mozambique onderweg naar India. In 1505 kwamen de eerste militaire posten in Sofala. De Portugezen raakten al gauw geïnteresseerd in het goud en ivoor uit het binnenland van Mozambique. Niet lang daarna kwamen er kleine handelsposten met een militair garnizoen in Sena, Tete en Quelimane.

De dekolonisatie[bewerken]

De dekolonisatie in de tweede helft van de 20e eeuw verliep gewelddadig omdat de Mozambikanen het slecht hadden onder het koloniale systeem en moesten toezien hoe de Portugezen hun rijkdommen stalen en hen uitbuitten. De vruchtbaarste grond was in bezit van de blanke boeren, en voor de Mozambikanen resteerden de kleine stukken grond om in leven te blijven terwijl deze grond ook nog vaak in een slechte staat verkeerde. Er werden verzetsgroepen gevormd. Het bevrijdingsfront FRELIMO voerde tien jaar oorlog tegen de Portugezen. Na de Anjerrevolutie in 1974 verlieten de Portugezen het land vrijwel van de ene op de andere dag. De onafhankelijke Republiek Mozambique werd uitgeroepen op 25 juni 1975.

Nuvola single chevron right.svg Zie Onafhankelijkheid van Mozambique voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

FRELIMO[bewerken]

De marxistisch georiënteerde FRELIMO richtte zich op de DDR en de Sovjet-Unie voor economische en ideologische steun. Binnenlands probeerde men Mozambique te veranderen in een volksrepubliek. Al spoedig werd FRELIMO zelf geconfronteerd met een verzetsbeweging: RENAMO. Deze beweging werd gesteund door het toenmalige Rhodesië, Zuid-Afrika, en, indirect, door de Verenigde Staten. RENAMO brandde velden plat en viel bevoorradingstrucks aan. Daarnaast had de droogte van 1983 een verwoestende uitwerking. Tegen het eind van de jaren tachtig was Maputo veranderd in één grote smerige ruïne, terwijl Gorbatsjov FRELIMO liet weten dat hij het regime niet langer zou steunen. Niettemin was hij wel van mening dat de Sovjet-Unie recht had op een soort betaling, dus namen de Russen bij hun vertrek het weinige vee dat de burgeroorlog had overleefd mee naar Rusland.

Een nieuw begin[bewerken]

FRELIMO, die nu alleen stond, had geen keus dan in te binden. In 1990 verwierp de beweging haar marxistische ideologie, waarop Zuid-Afrika zijn steun aan RENAMO introk. Beide zijden sloten na jarenlange bemiddeling door de Rooms-Katholieke orde Sant'Egidio in 1992 een vredesakkoord en in 1994 vonden nieuwe verkiezingen plaats.

Joaquim Chissano trad naar voren als nieuwe president. Hij had echter een zware taak: het land wordt geteisterd door droogte, cyclonen, en miljoenen landmijnen die nog altijd in het gebied aanwezig zijn.

Geografie en klimaat[bewerken]

Het land is gelegen in Zuidoost-Afrika grenzend aan Straat Mozambique aan de Indische Oceaan. Het beslaat een oppervlakte van iets meer dan 800.000 km², waarvan 17.500 km² is bedekt met water. In het westen grenst het land, van noord naar zuid gezien, aan Tanzania (756 km), Malawi (1.569 km), Zambia (419 km), Zimbabwe (1231 km), Zuid-Afrika (491 km) en Swaziland (105 km).

Landschap[bewerken]

44% van het land bestaat uit laagland (lager dan 200 m). Het laagland bestaat in Cabo Delgado en Nampula uit niet meer dan een kustvlakte van circa 60 km breed maar strekt zich rond de delta van de Zambezi uit tot diep in het binnenland.

De 2655 km lange kust wordt in het noorden gekenmerkt door kliffen en rond de Zambezi-delta (8000 km²) door uitgestrekte mangrovemoerassen. In het zuiden zijn de riviermondingen zeldzamer ook hier is eer een afwisseling van ondiepten en mangrovemoerassen met een aantal naar het noorden geopende baaien. Ten zuiden van Ponta Da Barra kenmerkt zich de kust door duinen en lagunes. Het laagland gaat in het binnenland van Noord – en Midden-Mozambique langzaam over in een zacht glooiend plateau dat langzaam oploopt van 200 tot 1000 m.

43% van het land bestaat uit een plateau (200-1000 m). Vooral in het noorden komen veel "inselberge", bergen die helemaal afgezonderd liggen van de andere. Op het plateau liggen enkele markante bergruggen zoals het Gorongosa-gebergte ten zuiden van de Zambezi. Tenslotte is er nog het Malkonde gebergte in het uiterste noordoosten. In het Zuiden is het Lembobo-gebergte tot 1000 m hoog.

Circa 13% van het land bestaat uit bergland (1000-1500 m). De Binga is de hoogste berg van Mozambique, deze is 2436 m hoog en ligt in het Chimanimani-gebergte ten zuidoosten van de stad Beira in het stroomgebied van de Buzi rivier.

Het land wordt van oost naar west doorkruist door twee grote rivieren, de Limpopo en en de Zambezi. In de lagere delen van het land kunnen deze een breedte bereiken van 3 kilometer en aan de kust is een delta gevormd van 80 kilometer breed. De Ruvuma rivier vormt over een afstand van ruim 700 kilometer de grens met Tanzania. Het grootste meer is de Cahora Bassa. Dit stuwmeer was het resultaat van de aanleg van een waterkrachtcentrale in de zeventiger jaren van de vorige eeuw.

Klimaat[bewerken]

Mozambique heeft een tropisch tot subtropisch klimaat met een regenseizoen van oktober tot maart.

Het laagland en de plateaus hebben een savanneklimaat met een droge periode in de winter. De Indische oceaan verhoogt de luchtvochtigheid in de kuststreken. Desondanks zijn deze kuststreken in het noorden toch droger dan het binnenland, omdat het binnenland ook neerslag uit stijgingsregens ontvangt. In het zuiden is de kuststrook wel vochtiger dan het binnenland.

Naar het zuiden toe wordt de invloed van de seizoenen steeds sterker: in Maputo ligt de gemiddelde temperatuur in juli, de koudste maand, nog net boven de 18 graden Celsius, in het noorden boven de 22 graden Celsius.

Ook in het bergland zijn de gemiddelde temperaturen lager; de hoogste delen hebben een gematigd klimaat. Het zuidelijk binnenland heeft een steppeklimaat. De neerslag neemt af van de kust richting zuiden. In Beira valt 1429 mm per jaar, in Maputo 768 mm per jaar.

De beste periode om naar Mozambique op reis te gaan is mei tot oktober[bron?].

Steden[bewerken]

Maputo[bewerken]

Maputo is de hoofdstad van Mozambique. Er wonen ongeveer 1 miljoen mensen. Deze stad heette in de tijd dat Mozambique nog bij Portugal hoorde Lourenço Marques, naar een Portugese ontdekkingsreiziger. Rond 1950 woonden er ongeveer 70.000 mensen en het was ooit een mondaine en belangrijke havenstad. Tijdens de 16 jaar durende burgeroorlog is de stad in verval geraakt. Sommige van de historische gebouwen zoals het Polana gebouw en het station tonen nog het beeld van de tijd van voor de oorlog.

Sinds de gekozen regering aan de macht is, wordt er met de steun van Westerse landen flink aan wederopbouw gewerkt. Men houdt de straten weer schoon, er is een georganiseerde vuilnisophaaldienst, er zijn grote plannen in verband met de vergroting van productie en export van citrusvruchten, de haven van Maputo is weer ingericht op het ontvangen van grote schepen, er zijn vanuit het Westen verschillende organisaties die mensen opleiden tot leidinggevende managers, kortom de klim terug is goed begonnen.

De voortreffelijke keuken van de restaurants in Maputo is beroemd. Dagelijks worden er met kleine dhows (= een soort schip) verse vis, kreeft, krab en andere schaaldieren aan de wal gebracht. De koks van Maputo weten de meest zalige gerechten te bereiden. Doorgaans gebruikt men veel kruiden en knoflook, serveert men uiteenlopende mooie Zuid-Afrikaanse wijnen of een goed glas bier. Het eten in Mozambique is doorgaans lekker en niet duur. 's Avonds zijn er een aantal gelegenheden waar gezelligheid heerst. Er is een centrum met de naam Feira Popular. In dit ommuurde centrum vindt men een aantal restaurants, bars, discotheken en wat terrasjes. Elders in de stad zijn er discotheken (vaak met een show) die moeten doorgaan voor een nachtclub.

Xai-Xai[bewerken]

Deze plaats Xai-Xai (uitgesproken als: Sjai-sjai) ligt aan de noordoever van de Limpopo-rivier.

De bezienswaardigheden in de omgeving zijn het zoutwatermeer Wenela, dat in verbinding staat met de zee via een onderwatertunnel. Xai-Xai staat ook bekend om het 'big game' vissen en de vele duik- en snorkelmogelijkheden bij de verschillende riffen die binnen 6 kilometer van de kust liggen. In Xai-Xai zijn veel overstromingen.

Inhambane[bewerken]

De oude koloniale stad Inhambane is een bezoek waard. De Portugezen hadden hier vanaf 1534 een permanente handelspost. Dit maakt Inhambane een van de oudste steden van zuidelijk Afrika. In het stadje is een kathedraal te bezichtigen die door de Portugezen aan het einde van de 18e eeuw is gebouwd. Maar de voornaamste attractie is ook hier weer de prachtige kustlijn, de stranden en de natuur van het achterland.

Beira[bewerken]

Beira is de tweede grootste stad van Mozambique. Er zijn in 2003 ongeveer 400.000 inwoners en het is de grootste havenstad. Er wordt veel aan garnalenvisserij gedaan en er zijn talloze suikerplantages. Pogingen om het toerisme te promoten zijn volop begonnen. Het Gorongosa nationale park, dat veel geleden heeft onder de burgeroorlog, wordt stilaan klaar gemaakt om opnieuw bezocht te kunnen worden. Belangrijkste bevolkingsgroepen in Beira zijn Sena en Ndau.

Politiek[bewerken]

Mozambique heeft een meerpartijenstelsel. Men ijvert voor de bescherming van de fundamentele rechten van de mens en voor de invoering van een vrije markteconomie. Er zijn parlementaire en presidentiële verkiezingen elke 5 jaar. De laatste waren in 2009. De partij FRELIMO is aan de macht. Het FRELIMO voerde oorspronkelijk een marxistisch-leninistisch beleid maar nu niet meer. De leider van FRELIMO en huidige president is Armando Guebuza. De premier is Alberto Vaquina.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Provincies van Mozambique voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het land is verdeeld in 11 provincies:

Vlag[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Vlag van Mozambique voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De ster is het teken van de vrijheidsbeweging FRELIMO. Het rood en het geweer (een Kalasjnikov AK-47) staan voor hun vrijheidsstrijd. Het opengeslagen boek voor hun idealen: samenwerken op het land en goed onderwijs. Groen staat voor het vruchtbare land, zwart voor Afrika en geel voor goud, koper en andere bodemschatten.

Bevolking[bewerken]

Mensenrechten[bewerken]

De mensenrechtensituatie is verbeterd sinds het einde van de burgeroorlog. Het parlement functioneert beter. Er is een redelijke mediavrijheid. De vrijheid van godsdienst en van organisatie wordt gerespecteerd. Toch is de mensenrechtensituatie niet op alle punten verbeterd want geweld tegen vrouwen komt vaak voor en het justitiële systeem werkt zeer gebrekkig. Ook zijn de omstandigheden in de gevangenissen slecht.

Sociale situatie[bewerken]

De gezondheidssituatie in Mozambique is zorgelijk. Jaarlijks sterven hierdoor vele kinderen en moeders, respectievelijk 130 en 15 op de 1000. Het land kent een slechte infrastructuur in de gezondheidssector. Dit leidt, samen met het aidsprobleem, tot een levensverwachting van slechts 46 jaar. Er is beperkte toegang tot medische voorzieningen, en als die er al is, zijn de medicijnen vaak voor de bevolking niet te betalen. Verder schort het vaak aan toereikende water- en sanitaire voorzieningen. Het onderwijs in Mozambique is zeer gebrekkig door een laag opleidingsniveau van leraren en een gebrek aan infrastructuur en materiaal. De overheid ziet het onderwijs als een kernsector voor de verdere ontwikkeling van het land.[bron?]

Economie[bewerken]

Na de burgeroorlog heeft het land een snelle economische groei doorgemaakt, maar van een heel lage basis. In de periode 1993 tot en met 2009 was de gemiddelde economische groei 7,5% per jaar.[4] Het bruto nationaal product (BNP) per hoofd van de bevolking steeg in deze periode van $ 137 naar $ 458.[4] Volgens het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties leeft 54,1% van de bevolking onder de armoedegrens.[5]

Het totale BNP was $ 14,3 miljard in 2010. Drie belangrijke factoren hebben aan deze groei bijgedragen, namelijk een herstel in de agrarische sector, ontwikkelingshulp en de buitenlandse investeringen in het land met name op het gebied van de winning van grondstoffen en infrastructuur.[4] De buitenlandse hulp bedroeg zo’n $ 90 per inwoner op jaarbasis en de landbouw profiteerde van goede weersomstandigheden en de aanvoer van kunstmest.

In 2009 leverde de landbouw en visserij een bijdrage aan de economie van 30%, de dienstensector zo’n 46% en de industrie 24%.[4] De mijnbouwactiviteiten gaan een grotere bijdrage leveren na de vondst van grote steenkoolreserves in de Tete provincie. In december 2011 werd de eerste steenkool geëxporteerd en voor 2012 wordt al gerekend op een totale exportopbrengst van circa $ 3 miljard.[4] De export van goederen is nu nog beperkt en eenzijdig; de helft van de export bestaat uit aluminium en slechts 15 producten leveren meer van $ 1 miljoen per jaar aan inkomsten op. Het land heeft een groot tekort op de handelsbalans. China heeft grote interesse en de verwachting is dat het ongeveer $ 13 miljard zal investeren in Mozambique tot het jaar 2020.[4] Braziliaanse en Indiase bedrijven zijn ook actief.

De landbouw is een belangrijke bron van inkomsten en circa 80% van de bevolking is hiermee actief. Ongeveer 3,2 miljoen boerderijen met een gemiddelde omvang van 1,2 hectare produceren 97% van al het voedsel.[4] Slechts 10% van de beschikbare grond geschikt voor landbouw wordt benut en slechts 3% wordt kunstmatig bevloeid.[4] Een probleem is de infrastructuur en het ontbreken van belastingen, door het ontbreken daarvan zijn er minder overheidsinkomsten, en kan er dus minder aan het land verbeterd worden. Aandachtspunten binnen het gevoerde beleid zijn o.a. juridische hervormingen, civil service reform, privatiseringsbeleid en belastinghervorming/inning, maar de belangrijkste is toch wel de armoedereductie.

Mozambique beschikt over veel natuurlijke hulpbronnen die ingezet kunnen worden voor de productie van elektriciteit. Door geldgebrek wordt hiervan maar een klein deel benut. Het opgesteld vermogen is zo’n 2.400 MW waarvan 90% geconcentreerd is in één waterkrachtcentrale, die van Cahora Bassa in Tete.[4] Ongeveer eenderde van de productie wordt geëxporteerd naar de buurlanden Zuid-Afrika en Zimbabwe.[4] Slechts 17% van de bevolking van Mozambique is op het netwerk aangesloten.[4] De grote Mozal aluminiumsmelter, met een jaarcapaciteit van 565.000 ton aluminium, is de grootste binnenlandse verbruiker van de opgewekte stroom.[4]

In 2011 zijn grote aardgasreserves aangeboord voor de kust van Mozambique. Het Amerikaanse energiebedrijf Anadarko Petroleum boorde reserves aan van meer dan 600 miljard m³.[6] In oktober van hetzelfde jaar meldde Eni ook een gasvondst; het Italiaanse bedrijf denkt 400 miljard m³ aangeboord te hebben op circa 40 kilometer van de kust.[6] Vanwege het ontbreken van een lokale afzetmarkt voor het gas, moet het eerst in LNG worden omgezet alvorens het geëxporteerd kan worden. Anadarko verwacht in 2018 het eerste vloeibaar gemaakte gas te kunnen verschepen.

Transport[bewerken]

Mozambique heeft een belangrijke rol gespeeld in het internationale vervoer van de kust naar de door land omgeven buurlanden als Malawi, Zimbabwe en Zambia. De belangrijkste transportroutes lagen dan ook in oost-west richting. Het land heeft drie belangrijke havens, van noord naar zuid zijn dit Nacala, Beira en Maputo. Maputo heeft directe spoorverbindingen met Zuid-Afrika en Zimbabwe, Beira met Zimbabwe en Malawi en Nacala met Malawi. Van Beira naar Harare is de afstand over het spoor 600 kilometer, dit is aanzienlijk korter dan vanaf Dar es Salaam (circa 3.500 km) of Richards Bay in Zuid-Afrika (circa 2.800 km). De kortere afstand betekent ook duidelijk lagere transportkosten. In 1973 leverde de transportsector een belangrijke bijdrage aan de economie en aan de werkgelegenheid van het land. Mozambique had toen een tekort op de goederenbalans van $ 115 miljoen, maar dit werd meer dan volledig gecompenseerd door een overschot van $ 122 miljoen op de dienstenbalans.[7] Dit laatste was vooral het resultaat van het internationale vervoer.

Tijdens de vrijheids- en burgeroorlog leed de infrastructuur zwaar onder de gevechten. Door vernielingen en gebrek aan onderhoud en nieuwe investeringen daalde het vervoer met 70% tot 80%. De buurlanden waren gedwongen langere en dus duurdere transportroutes te gebruiken voor de ex- en import van de goederen. Na het beëindigen van de strijd hebben veel donorlanden van ontwikkelingshulp de aandacht gevestigd op het herstel van de infrastructuur, niet alleen om Mozambique te steunen maar ook de buurlanden die bij een goede uitvoering kunnen profiteren van lagere transportkosten.

Natuur[bewerken]

Vegetatie[bewerken]

  • Direct langs de kust en in de riviermondingen: Mangrovewoud
  • Langs de Zambezi en enkele andere rivieren en rond Maputo: Tropisch regenwoud of tropisch bos.
  • Op de plateaus in het noorden en midden heb je vooral bossavanne.
  • In de kustvlakte en een aantal rivierdalen in het noorden, in een deel van de Zambezi-vallei en in het zuidelijk binnenland heb je vooral droge savanne(acacia’s), in het zuidelijk binnenland overgaand in steppeachtige vegetatie.
  • In het bergland: bergwouden en grassteppen.

Milieubeleid[bewerken]

De milieusituatie is in vergelijking met veel andere Afrikaanse landen redelijk. Mozambique is uitgestrekt en dunbevolkt. Toch is er in bepaalde gebieden wel overbelasting van het milieu. In de steden veroorzaakt de slechte infrastructuur en de groeiende bevolking problemen met afvalverwerking, water en sanitair. De milieupolitiek is in Mozambique nog niet erg op gang gekomen.

Zie ook[bewerken]

Bibliografie[bewerken]

  • Inge Ruigrok: Mozambique, mensen, politiek, economie, cultuur, milieu. KIT Amsterdam, 2005. ISBN 90-6832-410-1
  • Malyn Newitt: A History of Mozambique Hurst, London, 1995. ISBN 1-85065-172-8

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Verenigde Naties 2011
  2. (en) Laatste census 1 augustus 2007 (via V.N.)
  3. (en) Niet officiële schatting CIA Factbook juli 2013 (berekend door US Bureau of the Census)
  4. a b c d e f g h i j k l African Development Bank, Mozambique: Country strategy paper 2011-2015, augustus 2011 [1], geraadpleegd op 2 november 2012
  5. UNDP: Human development indices - Table 3: Human and income poverty (Population living below national poverty line (2000-2007))
  6. a b African Development Bank, Country Study Mozambique 2012 [2], geraadpleegd op 4 november 2012
  7. (en) The World Bank: Beira Rransport Corridor project, 18 juli 1989, nummer 7709-MOZ, geraadpleegd op 8 november 2012