Muiden

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Muiden
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Muiden Wapen van de gemeente Muiden
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Muiden
Situering
Provincie Noord-Holland
Coördinaten 52° 20′ NB, 5° 4′ OL
Algemeen
Oppervlakte 36,49 km²
- land 14,45 km²
- water 22,04 km²
Inwoners (1 mei 2014) 6.261? (433 inw/km²)
Hoofdplaats Muiden
Belangrijke verkeersaders A1 A6
Politiek
Burgemeester (lijst) M. de Pater-van der Meer (wnd; CDA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 17.700 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 363.000
WW-uitkeringen (2007) 19 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 1398, 1399
Netnummer(s) 0294
CBS-code 0424
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 10958
Website www.muiden.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Muiden
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Het Muiderslot met moestuin.
De N.H.-kerk te Muiden.
De zeesluis van Muiden.
Het Muizenfort.
17e-eeuwse plattegrond van Muiden door Matthaeus Merian.
Kaart van de gemeente Muiden uit 1865.
Rijksbeschermd stadsgezicht Muiden.
Muiden en het Muiderslot. Op de achtergrond de Flevopolder.
Aspergeversperring ten oosten van Muiden.

Muiden (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een vestingstad en gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De gemeente bestaat uit het vestingstadje Muiden en het brinkdorp Muiderberg. Ze telt 6.261 inwoners (1 mei 2014) en heeft een oppervlakte van 36,51 km² (waarvan 22,06 km² water). De grote hoeveelheid wateroppervlak komt niet alleen door de haven van Muiden, maar ook doordat de gemeente doorloopt over het water in het IJmeer.

Bezienswaardigheden[bewerken]

  • De hervormde kerk is een gotisch gebouw met een laat-romaanse toren. Elke avond om 21.00 uur luidt de klok van de Nederlandse Hervormde Kerk. Dit gebruik stamt nog uit de tijd dat Muiden stadspoorten had. De klok werd geluid voor de poorten sloten, als teken voor de bewoners om naar huis te gaan voor het avondeten. In veel gevallen aten de mensen in die tijd 's avonds pap, vandaar de naam papklok.
  • Het Muiderslot, een in goede staat verkerend middeleeuws kasteel, dat mede bekend is geworden door zijn bouwheer graaf Floris V en de Muiderkring rond Pieter Corneliszoon Hooft.
  • Het Muizenfort
  • Het eiland Pampus

Monumenten[bewerken]

Een deel van Muiden is een beschermd stadsgezicht. In Muiden zijn er verder tientallen rijksmonumenten en een aantal oorlogsmonumenten, zie:

Geschiedenis[bewerken]

De eerste vermelding van het plaatsje Muiden dateert uit de vroege middeleeuwen met een vermelding als 'Amuthon'. In 953 schonk koning Otto I tevens alle goederen die tot de villa Amuda behoorden en de daar gewonnen tolgelden aan het Domkapittel te Utrecht. 'Amuda' betekent 'Monding van de A'. De 'A' is een oude naam van de Vecht.

In 1122 kreeg Muiden tegelijk met Utrecht stadsrechten van keizer Hendrik V, hoewel het in het geval van Muiden wellicht alleen om enkele stedelijke rechten ging.

In 1281 verwierf de graaf van Holland, Floris V, de zeggenschap over Muiden. De plaats viel nu onder het graafschap Holland, maar stond formeel nog onder de bisschop van Utrecht. De nederzetting kreeg vóór 1285 in ieder geval stadsrechten van de bisschop. Nadat het land waarin Muiden ligt werd geschonken aan graaf Floris V van Holland, verkreeg Muiden in 1296 opnieuw stadsrechten, ditmaal van de graaf. In hetzelfde jaar 1296 werd Floris V te Muiderberg vermoord.

In 1576 vond de aanval op Muiden plaats. Een Staatse belegering onder leiding van Diederik Sonoy tijdens de Tachtigjarige Oorlog, gevolgd door een fel ontzet van het Spaanse leger.[1]

De zeesluis[bewerken]

Na een eeuw tevergeefse onderhandelingen tussen Holland en Utrecht was er nog geen overeenkomst om een nieuwe sluis aan de monding van de Vecht in Muiden aan te leggen. De Vecht was voor Utrecht een belangrijke verbinding met de Zuiderzee. De oude sluis bij Hinderdam, ongeveer 5 kilometer landinwaarts, was in 1437 aangelegd en stond onder controle van Utrecht. Toen in 1672 Utrecht was bezet door het Franse leger, greep Holland haar kans en werd begonnen met de bouw van de sluis in Muiden (zie ook Groote Zeesluis).

De sluis had drie primaire taken: een schutsluis voor het scheepvaartverkeer tussen de Zuiderzee en Vecht; de verdediging van het land tegen de Zuiderzee; een militaire functie. Muiden maakte deel uit van de Hollandse Waterlinie. In geval van inundaties was de beheersing van de inlaat van Zuiderzeewater essentieel. De sluis voorkwam ook het wegstromen van water uit die gebieden stroomopwaarts die waren geïnundeerd.

In 1674 was de sluis klaar. Het complex bestond uit een dubbelkerende schutsluis een aan beide zijden uitwaterings- annex spuisluizen. Het sluizencomplex had tot taak het water aan twee kanten te keren; zowel aan de zeekant bij vloed en aan de rivierkant bij eb. Voor de zekerheid kreeg de sluis een extra stel stormvloeddeuren die bij extreem hoog water werden gesloten. Scheepvaartverkeer was dan onmogelijk. De schutsluis had een lengte van 50 meter en een breedte van 7,5 meter.[2] Het sluiscomplex werd in 1676 uitgebreid met een muur langs de monding van de Vecht om overstromingen te voorkomen.

Na het opheffen van de vesting Muiden in 1926 en het afsluiten van de Zuiderzee door de Afsluitdijk in 1932 nam het belang van de sluis af. De sluis is nadien gemoderniseerd en wordt nu voornamelijk gebruikt voor de pleziervaart.

De vestingwerken[bewerken]

De eerste verdedigingswerken van Muiden dateren uit de eerste helft van de 15e eeuw. In 1590 werden de muren vervangen door aarden wallen met bastions naar ontwerp van Adriaen Anthonisz. Ook het Muiderslot kreeg een eigen omwalling waarbij de voorburcht van het slot wegens ruimtegebrek moest worden gesloopt. Als reactie op de ontwikkelingen op het gebied van oorlogsvoering, werd na de Frans-Duitse Oorlog (1870-1871) de vesting weer gemoderniseerd. Het tracé van de vestingwal werd veranderd en er werden een aantal bakstenen, bomvrije, onderkomens geplaatst. Markante voorbeelden hiervan zijn de kazerne aan het Vestingplein, het Muizenfort (genoemd naar de muis-grijze soldaten uniformen) - een in een ravelijn ingebouwde capponière kazemat - en de holle beer.

De beer is een dam in de vesting gracht die het zoute Zuiderzee water van het zoete water in de gracht moet scheiden. Zulke bouwwerken komen meer voor bij vestingsteden, maar deze is uniek omdat deze beer een gang met schietgaten bevat van waaruit een inundatiesluis kon worden opengezet. Tegenover het Muiderslot, aan de overkant van de Vecht, staat de Westbatterij. Deze fortificatie dateert uit 1868 en bestaat uit een klein torenfort met daarvoor een batterij in het dijklichaam.

Muiden maakte deel uit van de (Nieuwe) Hollandse Waterlinie. Vanaf 9 januari 1901 behoorde Muiden tot de Stelling van Amsterdam. Het forteiland Pampus, gelegen binnen de gemeente Muiden, werd gebouwd in 1887-1897 en was bestemd om samen met het Vuurtoreneiland bij Durgerdam en de batterij bij de Diemer Zeedijk de ingang van het IJ te beschermen.

Kruitfabriek[bewerken]

In een polder ten noorden van de trekvaart naar Diemen, even ten westen van de bebouwde kom van Muiden, werd tussen 1702 en 2004 buskruit vervaardigd. De fabriek was bekend onder de namen buskruitmolen, De Krijgsman en vanaf 1972 als Muiden Chemie.

De bouw van de buskruitmolen in 1702 was het gevolg van de verdrijving van de gevaarlijke kruitproductie uit de stad Amsterdam. De vroedschap van Muiden verleende in dat jaar een vergunning aan de Amsterdammer Reinier van Cuyk om op het grondgebied van de gemeente een kruitmolen te bouwen. In de loop van de eeuwen vonden veel Muidenaren werk in de fabriek. Tijdens de Eerste Wereldoorlog floreerde de fabriek. In 1919 werd de fabriek geliquideerd, maar in 1922 werd de productie hervat.

Gaandeweg de 20e eeuw werd de schaal van de productie groter en groeide het stadje naar de fabriek toe. Slachtoffers en schade in Muiden bij ontploffingen leidden in toenemende mate tot verontwaardiging onder de Muidenaren. Zorgen over de veiligheid waren dan ook de belangrijkste oorzaak van de sluiting in 2004.

In de jaren tachtig werd de fabriek verdacht van illegale kruitleveringen aan Irak.[3] Nadat die leveringen verboden werden en de kruitmarkt instortte, ging de fabriek in 1990 failliet. In 1991 werd de fabriek overgenomen en heropend door het Britse Royal Ordnance, een onderdeel van British Aerospace. Na een brand in 2001 werd besloten tot definitieve sluiting.

Explosies sinds 1883:[4]

  • 9 januari 1883: ontploffing richt een ravage aan op het fabrieksterrein. 13 doden. Ook in Muiden is er veel schade. De fabriek wordt herbouwd.
  • 1886: ontploffing, 2 doden. Een deel van de fabriek wordt verwoest.
  • 1924-1925: diverse ontploffingen, waarbij 1 dode valt bij de explosie van een kruitmolen.
  • 17 januari 1947: ontploffing van ingezamelde granaten op het terrein van de Springstoffenfabriek: 17 doden. Grote schade in Muiden.
  • 1948: een granaat ontploft, 1 dode.
  • 1949: ontploffing in een kruitmolen; 1 dode.
  • 13 juni 1963: ontploffing van de buiten het fabrieksterrein gelegen kruitopslagplaats "De Eendekooi". Geen slachtoffers.
  • 2 juni 1966: ontploffing in de trotylfabriek. Lichtgewonden, en grote schade in Muiden.
  • 8 december 1972: ontploffing in de droogkamer; 2 doden en 3 zwaargewonden. Grote schade in Muiden.
  • 30 mei 1983: ontploffing van een kruitmagazijn. 3 werknemers komen om het leven.
  • 9 september 1983: ontploffing in de sorteerderij. 1 dode.
  • 20 augustus 2001: brand in een opslagloods voor verpakkingsmaterialen. Geen ontploffing, geen slachtoffers.

Legende[bewerken]

Muiden heeft ook haar eigen legende. Vissers vangen een zeemeermin. Als zij overleggen aan wie ze haar zullen schenken, stelt de zeemeermin voor haar vrij te laten, omdat ze toch niet langer dan een uur aan land zal overleven, en dit tegen een beloning van rijke vangsten en volle netten. Als zij haar dan laten gaan, zegt zingt ze: Muiden zal Muiden blijven, Muiden zal nooit beklijven, waarop zij in de diepten duikt, en nooit meer wordt gezien. Intussen zijn vele steden en dorpen tot bloei gekomen, of zelfs verdwenen, maar Muiden zal Muiden blijven.[5]. De zeemeermin is thans nog in het wapen van Muiden terug te vinden.[6]

Verkeer en vervoer[bewerken]

Sedert de 17e eeuw had Muiden een verbinding per trekschuit met Amsterdam en Naarden over de Muidertrekvaart. Van 1881 tot 1940 had Muiden een tramverbinding met deze plaatsen met de Gooische Stoomtram. Sindsdien wordt het verver verzorgd door busdiensten. Sinds de jaren dertig ligt langs Muiden de A1, waardoor het verkeer tussen Amsterdam en Naarden niet meer vIa de smalle doorgang en draaibrug in het stadje hoeft. Ten westen van Muiden ligt in deze weg de Muiderbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal.

Overige kernen[bewerken]

Muiderberg, Hakkelaarsbrug (buurtschap)

Topografie[bewerken]

Gem-Muiden-OpenTopo.jpg

Topografisch kaartbeeld van de gemeente Muiden, per sep. 2014.

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Amsterdam      Almere 
 Diemen  Brosen windrose nl.svg  Naarden 
 Amsterdam   Weesp    

Zetelverdeling gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van Muiden bestaat uit 13 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010 2014
VVD 4 3 3 4 3
PvdA 4 2 4 3 3
CDA 3 4 2 3 2
D66 2 2 1 3 3
Voor Ieders Belang - 2 3 - -
Ons Muiden Muiderberg - - - - 2
Totaal 13 13 13 13 13

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Willem Jan Frans Nuyens, Geschiedenis der Nederlandsche beroerten in de XVIe eeuw: Geschiedenis van den opstand in de Nederlanden, van de komst van Alva tot aan de bevrijding van Gent, (1567-1576). 1866-1867 P. 241 Uitgeverij: Van Langenhuysen, 1866
  2. G.J. Arends, Sluizen en stuwen, pagina 26
  3. Vrij Nederland, januari 2005
  4. Sluiz, oktober 2001, overgenomen op muideninfo.nl
  5. Nederlandsche Sagen en Legenden – Josef Cohen uitgave 2004 ISO-8859-1
  6. Website van ngw.nl over het wapen van Muiden