Sluis (waterbouwkunde)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Sluis (kunstwerk))
Ga naar: navigatie, zoeken
Sluis op het Albertkanaal te Godsheide in herstelling (2004)
Sluis- en stuwcomplex onder de John S. Thompson Brug te Grave.
Sluis in Spoykanaal te Kleve-Wardhausen, Duitsland
Sluizen in het Kennet-Avonkanaal in Engeland. De Caenheuvelsluizen

Een sluis of sas is een waterbouwkundig kunstwerk in een waterkering tussen twee waterwegen met een verschillend waterpeil, dat dient om water te keren, maar dat door een beweegbaar mechanisme ook water of schepen kan laten passeren. Voor het doorlaten van schepen wordt soms sluisgeld (een soort belasting) geheven.

Het woord sluis is afkomstig van het Oud-Franse excluse (later écluse), dat weer uit het Middellatijn exclûse ontstaan is, en wil zeggen: 'wat buitengesloten is'.

De oudste nog in gebruik zijnde sluis in Europa is de Kolksluis Spaarndam.

Bediening[bewerken]

Sluizen werden oorspronkelijk ter plaatse en met de hand bediend. Net als bij bruggen en gemalen is de bediening tegenwoordig meestal geautomatiseerd, bijvoorbeeld met behulp van SCADA. Hierdoor kan de bediening ook steeds vaker op afstand plaats vinden, maar wordt ook het risico groter dat onbevoegden inbreken op het bedieningssysteem.[1]

Soorten[bewerken]

Men onderscheidt twee typen sluizen:

Afgeleide betekenis[bewerken]

In een afgeleide betekenis wordt het woord sluis ook gebruikt voor een tussenruimte of overgang tussen twee gebieden, bestaande uit twee deuren die niet gelijktijdig geopend worden:

  • astronauten begeven zich vanuit een ruimteschip naar de ruimte via een luchtsluis;
  • duikers verlaten een duikboot via een sluis;
  • verpleegkundigen komen in een steriele kamer via een aseptische sluis;
  • een doka, waarin fotografisch materiaal wordt verwerkt, kan toegankelijk zijn via een sluis;
  • een gevangenis of bank kan toegankelijk zijn via een sluis, zodat onbevoegden niet in een keer kunnen doorlopen, zie sluis (beveiliging).
  • De mogelijkheid om bij sluizen de waterloop te passeren leidde tot de betekenis van brug, zelfs als er geen functionerende sluis meer aanwezig was. Vooral in het (oudere) Amsterdam komt deze betekenis nog voor in brugnamen: Overtoomse Sluis, Prinsensluis, Hoge sluis.

Plaatsnamen[bewerken]

Enkele plaatsnamen die zijn afgeleid van sluis, van Sas of van Verlaat:

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Zijl (toponiem), Spaarsluis

Externe links[bewerken]

  • pragmasoft.be, Een zelf te bedienen simulatie van het schutten van een schip, in het Frans, Engels en Nederlands
  • Binnenvaarttaal, Soorten sluizen en termen gerelateerd aan sluizen.

Voetnoot[bewerken]

  1. Sluizen slecht beveiligd