Gerrit Rietveld

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken
Gerrit Rietveld
G. Rietveld. Afkomstig uit De Stijl, 7e jaargang, nr. 79/84 (1927): p. 46..
Volledige naam Gerard Thomas Rietveld
Geboren 24 juni 1888
Overleden 26 juni 1964
Geboorteland Nederland
Beroep(en) architect, grafisch ontwerper, meubelontwerper, onderwijzer
Stijl(en) Rationalisme, Nieuwe Beelding, Nieuwe Bouwen
Kunst & Cultuurportaal

Gerard Thomas (Gerrit) Rietveld (Utrecht, 24 juni 1888 - aldaar, 26 juni 1964) was een Nederlands architect, grafisch ontwerper en meubelontwerper. Hij ontwierp ook enige boekbanden waaronder één voor De Gemeenschap in 1925. Hij is vooral bekend als lid van De Stijl en pionier van het Nieuwe Bouwen.

Inhoud

[bewerken] Jeugd en opleiding

Rietveld leerde het vak van meubelmaker al vanaf zijn elfde in de werkplaats van zijn vader. Hoewel hij grote waardering had voor zijn vakmanschap, verafschuwde hij de massieve meubelen die hij produceerde. Daarna was hij enige tijd ontwerper voor een juwelierszaak. Tussen 1904 en 1908 volgde hij 's avonds lessen bij Houtzagers en Kamman. Deze lessen gaven hem inzicht in proportie en stijl. In 1911 opende hij zijn eigen meubelmakerij en volgde opnieuw een avondcursus, nu in architectuur, bij de vooruitstrevende architect en ontwerper Piet Klaarhamer.[1]

[bewerken] De Stijl

Prototype van de Rood-blauwe stoel. Ca. 1918.

Mogelijk via Klaarhamer nam Rietveld kennis van moderne ontwerpers als Berlage en Frank Lloyd Wright. Omstreeks 1918 begon hij mogelijk onder invloed van hen met het maken van exprimentele meubels, waaronder het prototype van de wereldberoemde 'Rood-blauwe stoel'. Hoewel Rietveld ze zelf nadrukkelijk als experimenten zag – de eerste 'Rood-blauwe stoel' zou hij voor zichzelf ontworpen hebben – wees zijn vriend Robert van 't Hoff hem op Theo van Doesburg, redacteur van het pas opgerichte tijdschrift voor moderne kunst De Stijl. Rietveld stuurde hem een brief en een foto, die hij in september 1919 in De Stijl publiceerde als voorbeeld van beeldhoukunst in het toekomstige interieur.[2]

G. Rietveld (ontwerp) G. van de Groenekan (uitvoering). Kinderstoel. 1919. München, Pinakothek der Moderne.

Rietvelds eerste experimentele meubels waren nog onbeschilderd. Door ook meubels te ontwerpen voor zijn zes kinderen en voor de kinderen van opdrachtgevers, kon hij zich meer vrijheid veroorloven. Het waren juist deze kindermeubels die hij als eerste van kleur voorzag. Zijn hoge kinderstoel uit 1918 liet hij groen schilderen en voorzag hij van rode leren banden, terwijl hij zijn kinderkruiwagen en bolderkar omstreeks 1923 voor het eerst van de voor De Stijl kenmerkende primaire kleuren voorzag, niet lang daarna gevolgd door zijn Rood-blauwe stoel.[3]

Zijn meubels waren niet alleen modern van uiterlijk, maar ook goedkoop en eenvoudig te produceren, zodat het werk van de arbeider aanzienlijk vergemakkelijkt werd. Toch had hij niet de de behoefte de smaak van de gewone man te veranderen. Toen architect en De Stijl-lid Oud in 1919 een modelwoning in een het hem ontworpen woningbouwcomplex in Spangen inrichtte met meubels van Rietveld, schreef hij Oud:

J.J.P. Oud (architectuur), G. Rietveld (meubels). Modelwoning, Spangen, Rotterdam. 1920.
Maar laten wij toch niet zeggen, dat we werken om het volk te bevredigen, want bij het volk is er geen behoefte naar. Men is over het algemeen nog niet verder, dan juist iets aparts te hebben.
— Brief aan Oud, januari 1920.

Later maakte hij deel uit van de stroming van de Nieuwe Zakelijkheid. In 1919 werd hij zelfstandig ontwerper en meubelmaker, toen hij zijn bedrijf opende in Utrecht.

Het Rietveld Schröderhuis ontwierp Rietveld in 1924 in nauwe samenwerking met de latere bewoonster van het huis, de binnenhuisarchitecte Truus Schröder-Schräder. Het huis staat aan de Prins Hendriklaan in Utrecht, en is een zuiver voorbeeld van alles waar De Stijl voor stond.

[bewerken] Nieuwe Bouwen

Omstreeks 1930 sloot Rietveld zich aan bij het Nieuwe Bouwen, de Nederlandse variant van de Internationale Stijl. Hij ontwierp in 1930-1932 een rij arbeidershuizen in de Wiener Werkbundsiedlung in Wenen en in 1934 in samenwerking met Truus Schröder-Schräder een rij huizen aan de Erasmuslaan in Utrecht.

Tijdens de oorlog bleef Rietveld ontwerpen maken in de illegaliteit: hij had zich niet bij de Kultuurkamer aangemeld, en mocht dus officieel vanaf 1942 niet langer zijn beroep uitoefenen. In datzelfde jaar ontwierp hij een uit één stuk geperste kunststof stoel.

Na een moeilijke tijd zonder veel aandacht werd 'De Stijl' in de jaren vijftig weer populair, en dit leverde Rietveld werk op in de vorm van overheidsgebouwen. In 1955 ontwierp Rietveld een kleurenschema voor de cabine van de Fokker F-27. Hoewel de Fokker-directie zeer enthousiast was, werd het niet toegepast.

In 1961 richtte hij samen met Joan van Dillen en Johan van Tricht het architectenbureau Rietveld Van Dillen Van Tricht op. Gerrit Thomas Rietveld ligt begraven op de Begraafplaats Soestbergen.

Rietveld Schröderhuis, Utrecht.

[bewerken] Werk

[bewerken] Publicaties

  • 'Aanteekening bij kinderstoel (Bijlage No. XVIII)', De Stijl, 2e jaargang, nummer 9 (juli 1919): p. 102. Zie Digital Dada Library.
De beroemde Rood-blauwe stoel

[bewerken] Meubels

Rietveld heeft een aantal bekende meubelen gemaakt. Zo is er de Rood-blauwe stoel uit 1918, en de Zigzagstoel uit 1932. Hij maakte ook een aantal buismeubelen. Bij zijn meubelen gebruikte Rietveld de cartesiaanse knoop.

Overige meubelontwerpen van Rietveld zijn:

  • Kinderstoel. 1918. Zie Digital Dada Library.
  • Dressoir. Circa 1919. Zie Digital Dada Library.
  • Armstoel. Circa 1919. Idem.
  • Kinder-kruiwagen. 1923. Beschilderd hout. Circa 30 × 81 × 38 cm. Amsterdam, Stedelijk Museum.
  • Militaire stoelen. 1923.
  • Berlijn-stoel. 1923.
  • Krat-stoel. 1934. Hout. Circa 60 × 62 × 65 cm. Amsterdam, Stedelijk Museum.
Muziekschool, Zeist. 1932.
Rietveld paviljoen, 1965, Otterlo
Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam-Zuid. Foto: bma.amsterdam.nl.
Van Gogh Museum in Amsterdam-Zuid.

Veel van de meubelen maken deel uit van de collectie van het Centraal Museum in Utrecht.

Een deel van de meubelen zou in mei 2008 tentoongesteld gaan worden in de faculteit bouwkunde van de TU Delft, toen er een grote brand uitbrak. De stoelen die op dat moment aanwezig waren hebben de brand overleefd.

Eén van zijn navolgers was Ko Verzuu (1901-1971) met zijn houten speelgoed in de Rietveld-stijl gemaakt voor de ADO werkplaatsen in Bilthoven in de jaren 1933-1951.

[bewerken] Architectuur


[bewerken] Zie ook

[bewerken] Externe links

Wikiquote
Wikiquote heeft een collectie citaten gerelateerd aan Gerrit Rietveld.
Wikimedia Commons
Wikimedia Commons heeft meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen: Gerrit Rietveld.

[bewerken] Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

 
Persoonlijke instellingen
Boek maken