Dries van Agt

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Dries van Agt
Oud-premier mr. A.A.M. van Agt in 2011.
Oud-premier mr. A.A.M. van Agt in 2011.
Algemene informatie
Naam Andreas Antonius Maria van Agt
Geboren 2 februari 1931 in Geldrop
Partij KVP, CDA (vanaf 1980)
Titulatuur Mr.
Politieke functies
1971-1977 Minister van Justitie
1973-1977 Vicepremier
1976-1982 Politiek leider CDA
1977-1982 Minister-president
1982-1983 Lid Tweede Kamer
1983-1987 Commissaris van de Koningin in Noord-Brabant
Parlement & Politiek - biografie
Portaal  Portaalicoon   Politiek
Nederland

Beluister

(info)

Andreas Antonius Maria (Dries) van Agt (Geldrop, 2 februari 1931) is een Nederlandse jurist, voormalig hoogleraar, politicus en diplomaat. Hij was van 1977 tot 1982 minister-president van Nederland in drie achtereenvolgende kabinetten. Daarvoor was hij minister van Justitie. Hij werd onder meer pleitbezorger voor de rechten van de Palestijnen en een terugkeer naar de oude liturgie in de Rooms-katholieke kerk.

Achtergrond[bewerken]

Van Agt is de zoon van Frans van Agt (textielfabrikant) en Anna Frencken. Na het behalen van het diploma gymnasium-A aan het Augustinianum in Eindhoven studeerde hij rechten aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen. Hij was lid van het Nijmeegsch Studenten Corps Carolus Magnus. Hij behaalde cum laude zijn doctoraalexamen meester in de rechten in 1955.

Van Agt is sinds 1958 gehuwd met Eugenie Krekelberg en heeft 3 kinderen: Eugenie, Frans en Caroline en 5 kleinkinderen. Hij is ereburger van de gemeente Geldrop-Mierlo.

Juridische en wetenschappelijke loopbaan[bewerken]

Tot 1957 werkte Van Agt als advocaat in Eindhoven. Daarna was hij tot 1962 werkzaam bij de directie Juridische en bedrijfsorganisatorische zaken van het ministerie van Landbouw en Visserij en tot 1968 bij de stafafdeling wetgeving publiekrecht van het ministerie van Justitie. Van 1968 tot 1971 was hij hoogleraar strafrecht en strafprocesrecht aan de Katholieke Universiteit Nijmegen.

Politieke loopbaan[bewerken]

Minister van Justitie in de kabinetten-Biesheuvel[bewerken]

Van 6 juli 1971 tot 11 mei 1973 was hij voor de Katholieke Volkspartij (KVP) minister van Justitie in de kabinetten Biesheuvel I en Biesheuvel II. Bij een kennismakingsbijeenkomst met de pers zei hij te verwachten dat hij het met de zeer langdurige gevangenisstraf van de wegens oorlogsmisdaden veroordeelde Drie van Breda "nog moeilijker" zou hebben dan zijn voorganger, minister Carel Polak, die als eerste hun mogelijke vrijlating aan de orde had gesteld, namelijk omdat hij, Van Agt, die de oorlog minder bewust meegemaakt had, en bovendien "ariër" was. Voor het gebruik van de term "ariër", een centraal begrip uit de racistische theorieën van de nazi's, bood hij later zijn excuses aan. Nederland raakte in rep en roer toen hij in 1972 de 'Drie van Breda' wilde vrijlaten. Dit leidde tot een emotionele hoorzitting en een heftig kamerdebat. Uiteindelijk aanvaardde de Tweede Kamer de motie-Voogd en werd hij gedwongen hiervan af te zien.

Minister van Justitie in het kabinet-Den Uyl[bewerken]

In 1973 werd Van Agt weer benoemd tot minister van Justitie in het kabinet-Den Uyl en vervulde hij tevens de rol van viceminister-president. Hij was ook in deze periode een aantal malen het middelpunt van politieke rellen, bijvoorbeeld toen hij de abortuskliniek Bloemenhove wilde laten sluiten en door zijn omstreden optreden in de Zaak-Menten. Ook raakte hij in opspraak toen een Benedictijner monnik, broeder Mattheus, (een broer van het met Van Agt bevriende KVP-Kamerlid Harrij Notenboom) in 1974 een wapen de Scheveningse strafgevangenis wist binnen te smokkelen. Dit leidde tot een gijzeling, die door mariniers gewelddadig moest worden beëindigd. Eerder was de bewuste monnik de toegang tot de gevangenis blijvend ontzegd. Op voorspraak van Van Agt - op dat moment minister van Justitie - kreeg hij weer toegang en daarop volgde de ongelukkige wapensmokkel.

Na de val van het kabinet-Den Uyl speelde Van Agt nog een belangrijke rol als demissionair minister in de treinkaping bij De Punt, mei 1977. Na weken van onderhandelingen gaf zijn voorkeur voor een harde lijn uiteindelijk de doorslag binnen het crisisteam.

Lijsttrekker van het CDA[bewerken]

In 1976 werd Van Agt gekozen tot de eerste lijsttrekker van het CDA, destijds nog een federatie van de drie confessionele partijen CHU, KVP en ARP, die in 1977 voor het eerst met één lijst uitkwamen (de fusie volgde in 1980). Met Van Agt als voorman wist de combinatie in 1977 de jarenlange terugloop in zetels bij de Tweede Kamerverkiezingen te keren.

Minister-president in het kabinet-Van Agt I[bewerken]

Van Agt als premier (1980).
De bewindslieden van het kabinet-Van Agt I lopen na de beëdiging de trappen van Paleis Soestdijk op. Hier Van Agt naast koningin Juliana.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van mei 1977 behaalde de PvdA de grootste zetelwinst; de partij zette in op een formatie van een tweede kabinet-Den Uyl. Door alle incidenten tussen de KVP en de PvdA in de afgelopen regeringsperiode, gecombineerd met het feit dat ook een coalitie tussen CDA en VVD in het verschiet lag, mislukten de besprekingen na een periode van zeven maanden. Uiteindelijk wist Van Agt in kort tijdsbestek het met voorman Wiegel van de VVD eens te worden. Van 19 december 1977 tot 11 september 1981 was Van Agt aldus minister-president van het kabinet-Van Agt I. Van Agt zat met dit kabinet de volledige periode tot aan 1981 uit.

Minister-president in het kabinet-Van Agt II[bewerken]

In 1981 verloren zowel CDA, VVD als PvdA bij de parlementsverkiezingen zetels, waardoor een voortzetting van een CDA-VVD coalitie niet mogelijk was. Van Agt, wederom lijsttrekker van het CDA, was nu gedwongen met de PvdA in zee te gaan. Ook D66 (veel zetelwinst onder leiding van Terlouw) deed mee aan de coalitiebesprekingen, die na 3 maanden moeizaam onderhandelen resulteerden in het kabinet-Van Agt II (11 september 1981 - 29 mei 1982). In deze samenstelling kreeg Van Agt opnieuw te maken met Joop den Uyl, die als vicepremier en "superminister" van Sociale Zaken en Werkgelegenheid onder Van Agt moest dienen. Hun politieke en karakterverschillen leidden tot diverse aanvaringen en in mei 1982 viel het kabinet.

De persoonlijke verhoudinge tussen Van Agt en Den Uyl bleek zo verslechterd, dat toen Den Uyl in 1987 na een korte ziekte overleed, Van Agt door de familie Den Uyl niet werd uitgenodigd voor de herdenkingsbijeenkomst. Den Uyls echtgenote Liesbeth verweet Van Agt dat hij het tweede kabinet Den Uyl verhinderd had in 1977.

Minister-president in het kabinet-Van Agt III[bewerken]

Premier van Agt in de Tweede Kamer tijdens een debat over uitstel bezuinigingsnota in 1978

Het demissionaire kabinet ging door als rompkabinet, met slechts ministers uit de partijen CDA en D66, in het kabinet-Van Agt III. Voor de zes PvdA-ministers kwamen vijf nieuwe ministers van CDA en D66 in de plaats, terwijl van Agt in dit kabinet naast minister-president tevens minister van Buitenlandse Zaken werd.

Nieuwe Tweede Kamerverkiezingen werden uitgeschreven voor september 1982. Weliswaar liet Van Agt, moegestreden, zich overhalen weer lijsttrekker van het CDA te zijn, maar kort na de verkiezingen trok hij zich terug als kandidaat-minister-president en werd opgevolgd door Ruud Lubbers.

Kamerlid en Commissaris van de Koningin in Noord-Brabant[bewerken]

Van 1982 tot 1983 was hij lid van de Tweede Kamer voor het Christen-Democratisch Appèl (CDA). Daarna werd hij benoemd tot Commissaris van de Koningin in de provincie Noord-Brabant. Hij zat zijn termijn niet uit. Van Agt ging voortvarend in de provincie te werk, maar zijn solistische optreden stuitte op irritatie van de gedeputeerden.[1] In 1987 trad hij af, om een diplomatieke functie bij de Europese Gemeenschap te aanvaarden.

Latere politieke betrokkenheid[bewerken]

Hoewel na 1987 niet meer politiek actief, bleef en blijft Van Agt bij tijd en wijle zijn opvattingen inzake de landelijke politiek via diverse media verkondigen. Als een van de eerste prominente oud-CDA-politici verwierp hij in 2010 de mogelijkheid van een minderheidskabinet bestaande uit CDA-VVD met gedoogsteun van de PVV.[2][3][4] Hij gaf later aan dat hij hoe dan ook lid zou blijven van het CDA, ook als het met de PVV in zee zou gaan.[5]

Diplomatieke loopbaan en gasthoogleraarschap[bewerken]

Hij was van 1987 tot en met 1989 vertegenwoordiger van de Europese Gemeenschap in Japan. Tot 1995 vervulde hij dezelfde functie in de Verenigde Staten. In 1995-1996 vervulde hij een gasthoogleraarschap internationale betrekkingen aan de Universiteit van Kioto in Japan.

Conservatieve pleidooien[bewerken]

Enige tijd trad van Agt op als conservatief activist, onder meer binnen zijn partij, waar hij opriep tot een conservatieve 'herbronning' en anderzijds als lid van het comité van aanbeveling bij de Edmund Burke Stichting; in november 2004 stapte hij echter uit de stichting nadat prominent lid Bart Jan Spruyt toenadering zocht tot politicus Geert Wilders.[6][7][8]

Eewigh gaat voor Oogenblick[bewerken]

In het TV-programma Eewigh gaat voor Oogenblick van Kerstmis 2012 werd Dries van Agt geïnterviewd door de vooraanstaande priester-kunsthistoricus en presentator Antoine Bodar. Hij hield een vurig pleidooi voor een terugkeer naar de traditionele liturgie van voor de hervormingen van Vaticanum II. Met name pleitte Van Agt voor een terugkeer naar het opdragen van de H. Mis "ad oriëntem", dat wil zeggen de priester die de H. Mis opdraagt met het gezicht naar het oosten gericht (informeel gezegd: met de rug naar het volk).

Latere inzet voor Palestijnse zaak[bewerken]

Dries van Agt in 2010
Dries van Agt in 2011
Van Agt samen met de voormalige premiers Kok, De Jong, Lubbers, Balkenende en premier Rutte.

Als minister-president en minister van Buitenlandse Zaken had Van Agt met enige regelmaat blijk gegeven van sympathie voor de staat Israël, maar zijn opvattingen over het Israëlisch-Palestijnse conflict veranderden later. Naar eigen zeggen was hierbij een belangrijk keerpunt een bezoek dat hij eind jaren negentig bracht aan de Universiteit van Bethlehem op de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever.[9][10]

In 2002 behoorde hij tot de duizenden ondertekenaars van een petitie waarin de stichting Stop de Bezetting, voorgezeten door Gretta Duisenberg, ontruiming van de door Israël bezette gebieden eiste.[11] Ook maakte hij enige tijd deel uit van het comité van aanbeveling van deze stichting.

In juni 2005 verscheen een opinieartikel van Van Agt in de Volkskrant onder de titel "Een schreeuw om recht voor de Palestijnen".[12] De Tribune, het partijblad van de Socialistische Partij, publiceerde in september 2008 een interview met Van Agt over zijn standpunten als ambassadeur van de Palestijnen.[13]

In augustus 2005, enkele dagen na de ontruiming van de Joodse nederzettingen in de Gazastrook door Israël, leidde Van Agt een Europese delegatie bij een onderzoek in Israël en de Palestijnse gebieden.[14] Doel van de missie was "om hoogstpersoonlijk die feiten waar te nemen en te beoordelen, die een bedreiging (blijven) vormen voor het vooruitzicht op een rechtvaardige vrede en die niet daadkrachtig worden aangepakt door de internationale gemeenschap". De eindrapportage noemde wantoestanden die aan het optreden van de staat Israël werden geweten.[15] Het rapport concludeerde dat "een meer vastberaden internationale interventie" nodig is "om Israël aansprakelijk te houden en naleving van het internationale recht af te dwingen". Het sprak zich uit voor militaire en economische sancties door de EU-lidstaten tegen Israël om Israël te dwingen de bouw van nederzettingen en van de Westoeverbarrière te staken.

In 2004 werd Van Agt voorzitter van de adviescommissie van de in Nederland gevestigde pro-Palestijnse stichting International Forum for Justice and Peace. Op 12 november 2005 publiceerde De Telegraaf een artikel met kritiek op Van Agt onder de titel "Op kruistocht met de DUIVEL". Hierin werd onder meer geschreven dat een zekere Israel Shamir toen ook lid was van deze commissie, en dat Van Agt "begrip" zou hebben getoond voor zelfmoordaanslagen. Van Agt diende vervolgens een klacht in bij de Raad voor de Journalistiek. Deze klacht werd op een van de vier punten (nl. de bewering dat Van Agt begrip zou hebben getoond voor de zelfmoordaanslagen) gegrond verklaard.[16]

In september 2009 verscheen van de hand van Van Agt het ruim 350 pagina`s tellende boek Een schreeuw om recht, de tragedie van het Palestijnse volk bij uitgeverij De Bezige Bij.

Op 10 december 2009, de Internationale Dag van de Rechten van de Mens, werd op initiatief van Van Agt "The Rights Forum" gelanceerd, een stichting die zich zegt in te zetten voor een rechtvaardig Midden-Oosten beleid van de Nederlandse regering. Van Agt is bestuursvoorzitter van deze stichting. De stichting wil dat Nederland zich actief inzet om bij alle partijen in het Israëlisch-Palestijnse conflict respect voor het internationaal recht af te dwingen.[17]

Op 12 juni 2013 sprak Van Agt als initiatiefnemer van het burgerinitiatief "Sloop de muur" in de Tweede Kamer. Hier gaf Van Agt een inleiding over de Israëlische barrière op de grens van de Westelijke Jordaanoever. Van Agt keerde na dertig jaar terug in de Tweede Kamer en sprak van een "bijzondere ervaring".[18]

Biografie[bewerken]

In mei 2008 verscheen bij uitgeverij Boom een boek over Dries van Agt, getiteld Tour de Force. Deze politieke biografie werd geschreven door Johan van Merriënboer, Peter Bootsma en Peter van Griensven, onderzoekers van het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit Nijmegen. Het drietal had zes jaar aan deze publicatie gewerkt. De auteurs hadden daarbij toegang tot stukken die nog niet eerder gepubliceerd waren, tot notities van Van Agt zelf. Tour de Force werd op 19 mei in het Catshuis aan Van Agt uitgereikt door premier Jan Peter Balkenende.

Onderscheidingen[bewerken]

Trivia[bewerken]

  • Van Agt heeft een grote liefde voor de wielersport; hij bezocht vaak de Ronde van Frankrijk en was diverse keren in wieleruitrusting op de televisie te zien. Op 4 juni 1979 reed hij mee in de Fietselfstedentocht. In de strips van Appie Happie (Dik Bruynesteyn) verscheen hij onder de naam Dries van de Fiets.
  • Ook zijn taalgebruik (hij doorspekte zijn zorgvuldig geformuleerde volzinnen graag met min of meer archaïsche uitdrukkingen als "gij", "mijn waarde" of "sapristi") maakte hem tot een niet-alledaagse verschijning op radio en televisie. Zo zei hij over zijn eerste regeringsploeg "Dit is geen kabinet van ijdeltuiten en non-valeurs". De markante uitlatingen van Van Agt in die periode zijn verzameld in het boekje Sapristi (1981) van Elsevier-journaliste Dieudonnée ten Berge.
  • In 1980 merkte Van Agt over zijn politieke carrière op dat hij eigenlijk een eendagsvlieg was, die reïncarneerde in een resistent reptiel.
  • In 2009 kreeg hij van het Hash Marihuana & Hemp Museum de Cannabis Cultuurprijs.[19]
  • Op het terrein van YMCA in Betlehem bevindt zich een stuk grond met oude olijfbomen, ontworteld door het Israëlische leger om ruim baan te maken voor settlements enz. Ze zijn daar herplant door prominenten. Er is op die plaats ook een boom van ca. 500 jaar oud die herplant is door Van Agt. In 2011 leek de boom dood te gaan, maar met Kerstmis 2011 zat er een nieuwe twijg aan.[20]
  • Van Agt woont in de stad Nijmegen. Daarvoor was hij woonachtig in Heilig Landstichting.
  • In 2011 uitte Van Agt zijn teleurstelling over het feit dat, in tegenstelling tot Ruud Lubbers en Wim Kok, de eretitel van Minister van Staat aan hem niet was verleend op het einde van zijn politieke carrière.
  • In 2012 werd Van Agt lid van de Raad van Advies van het in 2014 te openen Internationaal Museum voor Familiegeschiedenis.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Andere Tijden, Commissaris Van Agt, Uitzending 15 mei 2008
  2. CDA moet op zijn schreden terugkeren Volkskrant Opinie, 16 augustus 2010, commentaar van Van Agt op de kabinetsformatie 2010
  3. Van Agt mogelijk naar D66 of GroenLinks
  4. Van Agt overweegt lidmaatschap D66 en GroenLinks. Uiteindelijk heeft hij zijn lidmaatschap niet opgezegd.
  5. Van Agt blijft hoe dan ook CDA-lid NU.nl, 26 augustus 2010
  6. "CDA'ers uit club Spruyt door Wilders; Geen oprichting partij", in NRC Handelsblad. 8 november 2004, pag. 6
  7. "Prominenten verlaten Burke Stichting", in dagblad de Volkskrant, 8 november 2004, pag. 3
  8. Bas Soetenhorst "Spruyt toch niet in zee met Wilders", in dagblad Het Parool, 8 november 2004, pag. 5
  9. "De bekering van Dries van Agt",HP|DE TIJD, 29 september 2006
  10. "'Ik kan het wel uitschreeuwen', interview oud-premier Dries van Agt, NRC Handelsblad, 22 augustus 2009
  11. Dries van Agt:'Het gaat mij om onrecht' De Volkskrant, 7 augustus 2009
  12. Agt, Dries van Een schreeuw om recht voor de Palestijnen, de Volkskrant, 11 juni 2005.
  13. Olders, Diederik Dries van Agt: "Hier zijn de verworpenen der aarde: de Palestijnen", Tribune, september 2008.
  14. De delegatie bestond naast Van Agt uit drie oud-politici uit Ierland, Duitsland en Frankrijk en vijf "vertegenwoordigers van de civil society" waarvan twee bestuursleden van het "International Forum for Justice and Peace", Hajo Meyer en Ben Smoes.
  15. Verklaring van Europese Delegatie naar Israël en Palestina
  16. Uitspraakweergave mr. A.A.M. van Agt tegen J. de Haas en de hoofdredacteur van De Telegraaf, Raad voor de Journalistiek, juni 2006. De Raad stelde in zijn beslissing: "Verweerders [= de Telegraaf] hebben op dit punt grenzen overschreden van hetgeen, gelet op de eisen van journalistieke verantwoordelijkheid, maatschappelijk aanvaardbaar is. (...) Voor zover de klacht is gericht tegen de vermelding dat klager in het televisieprogramma ‘Het Zwarte Schaap’ begrip toont voor zelfmoordaanslagen van Palestijnse terroristen, is deze gegrond. Voor het overige is de klacht ongegrond."
  17. Steun voor Van Agt in strijd voor Palestijnen, de Volkskrant, 10 december 2009
  18. Van Agt na dertig jaar weer in Kamer NOS.nl, geraadpleegd op 12 juni 2013
  19. Van Agt krijgt Cannabis Cultuurprijs, Trouw
  20. Reisverslag van Jan van der Kolk, december 2011
Voorganger:
C.H.F. Polak
Minister van Justitie
1971-1977
Opvolger:
W.F. de Gaay Fortman
Voorganger:
R.J. Nelissen en W.J. Geertsema
Vicepremier
1973-1977
Opvolger:
W.F. de Gaay Fortman
Voorganger:
-
Politiek leider CDA
1976-1982
Opvolger:
R.F.M Lubbers
Voorganger:
J.M. den Uyl
Minister-president
1977-1982
Opvolger:
R.F.M. Lubbers
Voorganger:
J.M. den Uyl
Minister van Algemene Zaken
1977-1982
Opvolger:
R.F.M. Lubbers
Voorganger:
M. van der Stoel
Minister van Buitenlandse Zaken
1982
Opvolger:
H. van den Broek
Voorganger:
J.D. van der Harten
Commissaris van de Koningin van Noord-Brabant
1983-1987
Opvolger:
F.J.M Houben
Vista-kmixdocked.png
Door op de afspeelknop te klikken kunt u dit artikel beluisteren. Na het opnemen kan het artikel gewijzigd zijn, waardoor de tekst van de opname wellicht verouderd is. Zie verder info over deze opname of download de opname direct. (Meer info over gesproken Wikipedia)