Princenhage

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Princenhage
Wijk van Breda
Princenhage wapen.svg
Map - NL - Breda - Princenhage.PNG
Kerngegevens
Gemeente Breda
Inwoners (2008) 8138
Overig
Website Princenhage net

Princenhage (uitspraak: ['prɪn.sə.na.ɣə]?) is een dorp en voormalige gemeente en tegenwoordig een wijk gelegen in het zuidwesten van Breda in de provincie Noord-Brabant. De dorpskern is nog goed herkenbaar.

Toponymie[bewerken]

Princenhage (naam sedert de negentiende eeuw, van ‘s Princenhage) wordt ook wel t Aogje (uitspraak: ['tɒʝ.jə]? of ['tɒɣ.jə]?) genoemd. Niet alleen tijdens het carnaval heet het stadsdeel namelijk zo, het Haagje (eigenlijk de Hage) is ook een oude, historische aanduiding van een nederzetting aldaar, die rond 1198 in het Latijn als Haga werd aangeduid. Bepaalde enclaves daarbinnen werden als Hage-Hertog onderscheiden (vergelijk Baarle-Hertog). In 1496 was sprake van Haghe onder Nassow, naar het Huis Nassau, de Heren van Breda. Achteraf is men het dorp naar de Prins van Oranje gaan noemen.
De middeleeuwse naam voor het dorp luidde echter Mertersem (vergelijk thans nog de Bredase straatnaam 'Laan van Mertersem', per 1941 zo genoemd). Deze naam werd voor het eerst vermeld in 1233. Nederzettingsnamen met het toponiem -heem zijn echter te dateren tussen 500 - 1000 na Chr. Ook voor Princenhage is een dergelijk oude bewoning aangetoond.[1] De afleiding van het eerste naamsdeel is niet geheel duidelijk. Mogelijk stamt merter van mortel, wat 'drassige grond' betekent. Ook zou de naam een verbastering kunnen zijn van "Meertensheim", de verblijfplaats van St Martinus of St Meerten, de heilige waaraan de kerk gewijd is.

Geschiedenis[bewerken]

De heerlijkheid Hage werd voor het eerst vermeld in 1198. Ze maakte deel uit van de Baronie van Breda. De 'haag' waarnaar verwezen werd betrof een omheind gedeelte, dat als jachtterrein (wildbaan) voor de heren van Breda diende. In 1328 kreeg het dorp Mertersem (het latere Princenhage) een schepenbank. Tot 1796 werd het dorp bestuurd door een schout en zeven schepenen. In 1261 werd Mertersem een zelfstandige parochie. In 1796 splitste de parochie Prinsenbeek zich hiervan af.

Princenhage was sinds de 19e eeuw een zelfstandige gemeente, eerst onder de naam Haage[2], met een groot grondgebied ten noordwesten en zuidwesten van Breda, maar er werden geleidelijk aan steeds stukjes van dit gebied bij het zich uitbreidende Breda gevoegd. Bij de herindeling in 1942 werd uiteindelijk het zuidelijk deel van de gemeente, inclusief het dorp Princenhage, aan de gemeente Breda toegevoegd. Het noordelijk deel, met het dorp Beek (NB), werd toen een nieuwe zelfstandige gemeente, die later Prinsenbeek ging heten.

De Haagdijk en Haagweg waren de verbindingswegen naar Princenhage. In 1683 werd een steenweg, de Bredase Steenweg, aangelegd, de huidige Haagweg. In 1684 werden er olmenbomen langs geplant. De tram van de Zuid-Nederlandsche Stoomtramweg-Maatschappij (ZNSM) ging over de Haagweg.

In 1845 kwamen de Franciscanessen van Etten naar Princenhage. Ze woonden aanvankelijk in de oude pastorie, maar in 1877 werd voor hen een klooster gebouwd. Dit was het Maria-klooster. De Franciscanessen verzorgden onder meer onderwijs voor meisjes. Het klooster werd afgebroken in de jaren 70 van de 20e eeuw.

In de 18e eeuw woonden er in Princenhage ongeveer 3000 mensen. In 1840 waren dat er 5237. Velen daarvan woonden verspreid over buurtschappen. Tegenwoordig heeft de wijk Princenhage ongeveer 8000 inwoners.

Princenhage heeft zijn dorpskarakter gedeeltelijk weten te behouden. In 2005 zijn er op sommige plaatsen ook weer plaatsnaambordjes verschenen van Princenhage. Deze zijn echter met een witte achtergrond en niet zoals de gebruikelijke blauwe plaatsnaamborden.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Musea[bewerken]

Natuur en landschap[bewerken]

Ten oosten van Princenhage vindt men de bebouwing van Breda, en hier stroomt ook de Aa of Weerijs met aan de overzijde daarvan het Mastbos. Ten westen en zuidwesten van Princenhage vindt men een tuinbouwgebied en verderop het natuurgebied De Rith waardoor de Bijloop stroomt en de Turfvaart loopt. Verder naar het westen toe bevindt zich het Liesbos. Ten zuiden en ten westen van Princenhage vindt men veel infrastructuur in de vorm van autowegen.

Voorzieningen[bewerken]

Dichtbij Princenhage bevindt zich woonboulevard Breda.

Evenementen[bewerken]

Princenhage heeft een aantal belangrijke evenementen:

  • De jaarlijkse Vrijmarkt Princenhage op de zondag voor Hemelvaart
  • De Tien van 't Aogje, een evenement voor hardlopers, ene laatste zondag in september.
  • Met carnaval is Princenhage ('t Aogje) een zelfstandig dorp net als vroeger waar het goed feesten is. Er is ook een eigen carnavalsstichting 'C.C. 't Aogje'.
  • In oktober heeft Princenhage een van de laatste kermissen van het seizoen met een twintigtal attracties.
  • Rond kerstmis van half december tot Driekoningen is er een kerststal met beelden en levende dieren op de Haagsemarkt en kerstconcert in de Sint Martinuskerk.

Media[bewerken]

  • Wijkblad Princenhage
  • De Lapteen (carnavalskrant)
  • BN/De Stem

Onderwijs[bewerken]

Aan de Doelen is de RKBS Sinte Maerte gevestigd. Aan de Hovenierstraat vindt u RKBS De Eerste Rith.

Sport[bewerken]

De gemeentelijke sporthal De Doelen is het thuis van veel verenigingen. De sporten die er beoefend worden zijn: Atletiek (indoor), Basketbal, Dans, Gymnastiek, Handbal(indoor), Kinderactiviteiten, Korfbal (indoor), Sport en spel (ook met lichamelijke beperking), Voetbal (zaal), Volleybal (indoor).
Daarnaast heeft Princenhage van oudsher een eigen voetbalvereniging 'Groen-Wit', waarin ooit Kees Rijvers zijn loopbaan is begonnen.
Een in 2012 opgerichte Princenhage volleybalvereniging draagt de naam 'V.C. 't Aogje'.

Voorzieningen[bewerken]

Aan de rand is zorgcentrum Thebe/Oranjehaeve gevestigd. Het kinderdagverblijf Tierlantijn bevindt zich op hetzelfde terrein.

Ook is er gemeenschapshuis de Koe.

Verenigingen[bewerken]

  • Stichting C.C. 't Aogje is de carnavalsvereniging van Princenhage.
  • Scouting Sint Martinus Princenhage (Breda-West), vernoemd en ontstaan uit de Sint Martinus parochie in 1932.
  • Jongerenkoor Princenhage, een koor voor jongeren tussen 13 en 28 jaar.

Beroemde inwoners[bewerken]

Verkeer en vervoer[bewerken]

Princenhage is bereikbaar via stadslijn 4 en stadslijn 5. Lijn 5 rijdt een kortere route dan lijn 4 en daardoor ook door een kleiner gedeelte van Princenhage. Princenhage ligt tussen de Ettensebaan, Princenhagelaan en de Dr. Struykenstraat. De Haagweg is een belangrijke verbindingsweg naar Breda Centrum.

Nabijgelegen dorpskernen[bewerken]

Effen, Lies, Prinsenbeek

Verdere literatuur[bewerken]

  • Herman Dirven en Piet Dekkers, Princenhage in oude ansichten. Zaltbommel: Europese Bibliotheek, 1976.
  • Wies Jansen, Bij ons in 't aogje. Z.p., 1980.
  • Rinie Maas, Giftum Kèès! 75 jaar Groen-Wit en driekwart eeuw dorpsleven in Princenhage. Breda: Jubileumcommissie Groen-Wit, 2007.

Externe links[bewerken]


Bronnen, noten en/of referenties
  1. Dr. K.A.H.W. Leenders (2007): 'Princenhage 800 jaar', on line op users.bart.nl
  2. VAN DER MEER en BOONSTRA Repertorium van Nederlandse Gemeenten, 2e editie, pagina 75