Groot Dictee der Nederlandse Taal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Groot Dictee der Nederlandse Taal
Het Dictee wordt ieder jaar in de Eerste Kamer der Staten Generaal in Den Haag gehouden
Het Dictee wordt ieder jaar in de Eerste Kamer der Staten Generaal in Den Haag gehouden
Genre Spellingswedstrijd
Speelduur ca. 90 minuten
Presentatie Vlag van Nederland Philip Freriks
Vlag van Vlaanderen Martine Tanghe
Redactie Marlies Louz
Esther van 't Hof
Jury Dries van Agt
Anneke Neijt
Ludo Permentier
Auteur van het dictee
Vaste gasten Bart Chabot
Regie Alex Bordewijk
Muziek Carl Philipp Emanuel Bach
Celloconcert in A majeur Wq 172, derde deel (allegro assai)
Land van oorsprong Vlag van Nederland Nederland
Vlag van België België
Taal Nederlands
Locatie Eerste Kamer der Staten Generaal
Productie
Productiebedrijf Men at Work
Uitzendingen
Start 1990
Afleveringen 25
Netwerk Vlag van Nederland NTR
Vlag van Vlaanderen Canvas
Website
(en) IMDb-profiel
Portaal  Portaalicoon   Televisie

Het Groot Dictee der Nederlandse Taal is een wedstrijd in het correct spellen van de Nederlandse taal die jaarlijks op de derde woensdag van december (de laatste woensdag voor Kerstmis) wordt gehouden.

Omschrijving[bewerken]

Het dictee vindt plaats in het gebouw van de Eerste Kamer in Den Haag en wordt uitgezonden door de Nederlandse en Vlaamse publieke omroep. De televisie-uitzending wordt gepresenteerd door de Nederlandse voormalige NOS-journalist Philip Freriks. Sinds 2005 doet hij dit samen met de Vlaamse VRT-journaliste Martine Tanghe omdat veel Vlamingen de Noord-Nederlandse tongval van de voorlezer niet goed verstaan. Kijkers kunnen tijdens de uitzending thuis meeschrijven met het dictee om te kijken hoe goed ze kunnen spellen.

Het dictee telt elk jaar circa zestig deelnemers: veertig uit Nederland en twintig uit Vlaanderen. Beide groepen bestaan voor de helft uit uitgenodigde prominenten en voor de helft uit deelnemers die geselecteerd zijn via een voorronde in de Volkskrant en De Morgen. Tot op heden heeft slechts één prominent het Groot Dictee gewonnen, nl. de Vlaamse nieuwslezer Freek Braeckman in de editie 2011. Vaste prominente deelnemer is de Nederlandse dichter en schrijver Bart Chabot. Hij schreef in 2014 de tekst voor het 25e Groot Dictee.

Het eerste dictee werd gehouden in 1990, toen nog met vrijwel uitsluitend Nederlandse deelnemers en onder de naam Nationaal Dictee. Er was één Vlaamse deelnemer; hij had zich via de voorrondes geplaatst. In 1991 werd de samenwerking met de Vlaamse publieke omroep aangegaan en kreeg het dictee zijn huidige naam.

De intromuziek is van Carl Philipp Emanuel Bach, het celloconcert in A majeur Wq 172, derde deel (allegro assai).

Het Groot Dictee der Nederlandse Taal is niet te verwarren met het Groot Nederlands Dictee, een dictee dat gericht is op Vlaanderen en door het Davidsfonds werd georganiseerd in samenwerking met het tijdschrift Knack.

Tussen 2004 en 2012 was er ook een Groot Kinderdictee. Dat werd alleen door Philip Freriks voorgelezen.

Regels Groot- en Kinderdictee[bewerken]

Vanaf 2006 hanteert men de volgende regels:

Als norm voor de juiste spelling gebruikt de jury de Woordenlijst Nederlandse Taal, het Groene Boekje uit 2005 inclusief de Leidraad aan het begin van het Groene Boekje. Dit geldt zowel voor het Groot Dictee, het Groot Kinderdictee als de voorrondes van de dictees. Voor woorden die niet in het Groene Boekje staan, geldt de spelling in het Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal, 14e herziene uitgave uit 2005. Eigennamen moeten, voor zover zij in Van Dale vermeld zijn, juist geschreven worden, dus Jakob en niet Jacob.

Als fouten worden gerekend:

  1. spelfouten (er kunnen meerdere fouten in één woord staan)
  2. het onjuiste gebruik van koppeltekens en/of afbrekingstekens of het ontbreken daarvan
  3. het niet op de juiste manier aaneenschrijven van samenstellingen
  4. fouten tegen het gebruik van accenten (´, `, en ^), apostrofs (') en trema's (¨)
  5. het gebruik van hoofdletters als het kleine letters moeten zijn
  6. het gebruik van kleine letters als het hoofdletters moeten zijn
  7. het niet volledig uitschrijven van cijfers, zoals "11-jarige" in plaats van "elfjarige" (dit geldt niet voor woorden waar het cijfer een vast onderdeel van is, zoals CO2 of mp3)

Uiteraard mag er niet afgekeken of gepraat worden. De jury adviseert om duidelijk te schrijven; bij twijfel wordt het fout gerekend.

Tot en met 1995 werd er nog de voorkeurspelling uit het Groene Boekje uit 1954 gebruikt. Voor woorden die niet in het Groene Boekje stonden gold de spelling in Van Dale's Groot Woordenboek der Nederlandse Taal, 12e herziene uitgave uit 1992.

Tot en met 2005 werden nog het Groene Boekje uit 1995 en het Van Dale Groot woordenboek der Nederlandse taal, 13e herziene uitgave uit 1999, gebruikt. Dit omdat de nieuwe spelling uit 2005 officieel pas ingevoerd werd op 1 augustus 2006.

Vanaf 2006 werd de spelling van 2005 gebruikt, zoals die in het Groene Boekje staat of in de 14de editie van het Van Dale Groot Woordenboek van de Nederlandse taal geschreven staat.

Tijdens het dictee van 2013, geschreven door Kees van Kooten dienden in de zinnen 4 tot en met 8 ook grammaticale fouten te worden onderstreept. Het betrof hier verkeerd taalgebruik, zoals contaminaties. Niet aangegeven grammaticale fouten golden tijdens dit dictee ook als gemaakte fouten.

Overzicht van de dictees met winnaar(s)[bewerken]

Nr Jury Winnaar Fouten Winnende prominent Fouten Gemiddelde Totaal
1990: Kees Fens - Artis
1 Hans van Mierlo
Maarten van den Toorn
Kees Fens
Vlag van Nederland Marc de Smit 5 Vlag van Nederland Frits Korthals Altes 13 19
1991: Kees Fens - Reizen per spoor
2 Hans van Mierlo
Maarten van den Toorn
Kees Fens
Guido Geerts
Vlag van Nederland Marjan Veenman-Arts 5 Vlag van Vlaanderen Paul Cockx 8 24
1992: Han van Gessel - Uit eten
3 Hans van Mierlo
Maarten van den Toorn
Kees Fens
Guido Geerts
Vlag van Nederland Fer van Kampen 5 Vlag van Vlaanderen Bavo Claes 14 25
1993: Han van Gessel - Het decembergevoel
4 Hans van Mierlo
Maarten van den Toorn
Kees Fens
Guido Geerts
Vlag van Vlaanderen Fabienne De Broeck 7 Vlag van Vlaanderen Luuk Gruwez 8 26
1994: Han van Gessel - De dicteetor
5 Hans van Mierlo
Maarten van den Toorn
Kees Fens
Guido Geerts
Vlag van Nederland Louis Kesteloo 6 Vlag van Nederland Jérôme Heldring 14 23 1339
1995: Han van Gessel - Uitzicht op zee
6 Hella Haasse
Piet van Sterkenburg
Kristien Hemmerechts
Theo Janssen
Vlag van Vlaanderen Diederik Van Coillie 2 Vlag van Vlaanderen Johan Tas 11 23 1309
1996: Han van Gessel - De paden op!
7 Hella Haasse
Piet van Sterkenburg
Kristien Hemmerechts
Theo Janssen
Vlag van Vlaanderen Marc de Smit 5 Vlag van Vlaanderen Ward Ramaekers 10 27
1997: Han van Gessel - De boekenwurm
8 Hella Haasse
Piet van Sterkenburg
Kristien Hemmerechts
Theo Janssen
Vlag van Vlaanderen Johan van Dam 1 Vlag van Vlaanderen Guido Van Meir 15 28
1998: Han van Gessel - Een winteravondvertelling
9 Henk Vonhoff
Piet van Sterkenburg
Martine Tanghe
Theo Janssen
Vlag van Vlaanderen Joost Verheyen 2 Vlag van Nederland Els Borst 19 31
1999: Han van Gessel - Het jachtige bestaan
10 Henk Vonhoff
Piet van Sterkenburg
Martine Tanghe
Theo Janssen
Vlag van Nederland Era Gordeau 2 Vlag van Nederland Jef Rademakers 27 33
2000: Han van Gessel - De brief
11 Henk Vonhoff
Piet van Sterkenburg
Martine Tanghe
Theo Janssen
Vlag van Vlaanderen Jacques Verhaeghe 6 Vlag van Vlaanderen Vincent Van Quickenborne 17 37 2274
2001: Han van Gessel en Bas van Kleef - De portemonnee
12 Henk Vonhoff
Piet van Sterkenburg
Martine Tanghe
Theo Janssen
Vlag van Vlaanderen Caroline Schrijvers
Vlag van Vlaanderen Jean Spelmans
Vlag van Vlaanderen Jozef Lamberts
3 Vlag van Vlaanderen Jean-Marie Dedecker 21 31 1764
2002: Han van Gessel en Bas van Kleef - Telefoon!
13 Henk Vonhoff
Piet van Sterkenburg
Martine Tanghe
Theo Janssen
Vlag van Vlaanderen Guy De Kort 0 Vlag van Vlaanderen Christophe Vekeman 10 25 1447
2003: Han van Gessel en Bas van Kleef - De hittegolf
14 Henk Vonhoff
Piet van Sterkenburg
Martine Tanghe
Theo Janssen
Vlag van Nederland Oscar Fernald 7 Vlag van Vlaanderen Margot Vanderstraeten 18 39 2340
2004: Jan Mulder en Remco Campert - Normen en waarden
15 Henk Vonhoff
Piet van Sterkenburg
Martine Tanghe
Theo Janssen
Vlag van Nederland Frans Wollrabe 1[1] Vlag van Vlaanderen Annelies Van Herck 12 25 1456
2005: Herman Koch - Thuis voor de buis
16 Jeltje van Nieuwenhoven
Henk Verkuyl
Dirk Geeraerts
Herman Koch
Vlag van Vlaanderen Elsie Ribbens 4 Vlag van Vlaanderen Wim Oosterlinck 20 33 2006
2006: Martin Bril - Een soapopera
17 Jeltje van Nieuwenhoven
Henk Verkuyl
Ludo Permentier
Martin Bril
Vlag van Nederland Jacques Bettelheim 5 Vlag van Vlaanderen Jan Van den Berghe 17 31 1848
2007: Jan Wolkers(voorgedragen door Karina Wolkers i. v. m. overlijden) - De ladder naar lust
18 Jeltje van Nieuwenhoven
Henk Verkuyl
Ludo Permentier
Karina Wolkers
Vlag van Vlaanderen Mady Van Goethem 5 Vlag van Vlaanderen Stefan Brijs
Vlag van Vlaanderen Peter Terrin
10 19 1143
2008: Kristien Hemmerechts - Hartenpijn
19 Ronald Plasterk
Anneke Neijt
Ludo Permentier
Kristien Hemmerechts
Vlag van Vlaanderen Luc Panis 8 Vlag van Vlaanderen Hendrik Vos 19 33,5 1945
2009: Gerrit Komrij - Carrière
20 Ronald Plasterk
Anneke Neijt
Ludo Permentier
Gerrit Komrij
Vlag van Nederland Hans Bliek 7 Vlag van Vlaanderen Saskia De Coster 14 29 1694
2010: Tommy Wieringa - Kakofonie
21 Ronald Plasterk
Anneke Neijt
Ludo Permentier
Tommy Wieringa
Vlag van Nederland Pieter van Diepen 7 Vlag van Nederland Mei Li Vos 25 32 1940
2011: Arnon Grunberg - Zelfverminking
22 Inez Weski
Anneke Neijt
Ludo Permentier
Arnon Grunberg
Vlag van Vlaanderen Freek Braeckman
Vlag van Nederland Marret Kramer
4 Vlag van Vlaanderen Freek Braeckman 4 13 819
2012: Adriaan van Dis - Zijn waar wij niet zijn
23 Inez Weski
Anneke Neijt
Ludo Permentier
Adriaan van Dis
Vlag van Vlaanderen Edward Vanhove 3 Vlag van Nederland Herman van der Zandt 17 29 1440
2013: Kees van Kooten - Een przewalskipaardenmiddel
24 Inez Weski
Anneke Neijt
Ludo Permentier
Kees van Kooten
Vlag van Vlaanderen Dirk Bosmans 13 Vlag van Vlaanderen Maud Vanhauwaert 21 32 1886
2014: Bart Chabot -Tussen niemendalletje en blankebabybilletjesprivilege
25 Dries van Agt
Anneke Neijt
Ludo Permentier
Bart Chabot
Vlag van Nederland Randy van Halen 7 Vlag van Vlaanderen Christophe Vekeman 11 23 1538

Statistieken[bewerken]

  • Het dictee is 13 keer gewonnen door Vlaanderen en 10 keer door Nederland. In 2001 waren er drie winnaars, allen uit Vlaanderen, en in 2011 waren er twee winnaars, één uit Nederland en één uit Vlaanderen. Van de 28 winnaars die het Groot Dictee heeft gehad, kwamen er
    • 16 uit Vlaanderen (1993, 1995, 1996, 1997, 1998, 2000, 2001 (3), 2002, 2005, 2007, 2008, 2011, 2012, 2013)
    • 12 uit Nederland (1990*, 1991, 1992, 1994, 1999, 2003, 2004, 2006, 2009, 2010, 2011, 2014)
* In 1990 was er slechts één Vlaamse deelnemer.
  • Van de 28 winnaars, waren er
    • 21 mannen (1990, 1992, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 2000, 2001 (2), 2002, 2003, 2004, 2006, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014)
    • 7 vrouwen (1991, 1993, 1999, 2001, 2005, 2007, 2011)
  • Eén persoon heeft het dictee twee keer gewonnen: Marc de Smit, die in 1990 deelnam als Nederlander en in 1996 als Vlaming.
  • Eén prominent heeft het dictee gewonnen: Freek Braeckman, die in 2011 samen met Marret Kramer won.
  • Het kleinste aantal fouten dat gemaakt werd in het Dictee: 0 (door de winnaar van de editie in 2002, Guy De Kort uit Vlaanderen).
  • Het grootste aantal fouten dat gemaakt werd door een winnaar van het Dictee: 13 (in 2013).
  • Het grootste gemiddelde aantal fouten: 39 (in 2003).
  • Het kleinste gemiddelde aantal fouten: 13 (in 2011).
  • Eén keer is door de jury na afloop van het dictee een fout ontdekt, namelijk in 2004. 'Voor pampus liggen' is niet zoals tijdens de uitzending werd gezegd met een hoofdletter P, maar met een kleine p. De winnaar had daardoor niet 0 maar 1 fout.

Trivia[bewerken]

  • In 2007 overleed de schrijver van het dictee, Jan Wolkers twee maanden voor de uitzending van het dictee. Als gevolg hiervan werd het dictee niet door hemzelf, maar zijn echtgenote Karina voorgedragen tijdens de uitzending. Jan Wolkers is hiermee de enige schrijver die het dictee niet zelf heeft voorgedragen tijdens de uitzending.
  • In 2010 maakte Mark Eyskens voor Radio 1 een persiflage met het Groot Dictee der federale taal, een tekst vol termen uit de Belgische (federale) politiek. De winnaar maakte 8 fouten.
  • In 2011 deed ook voor het eerst een Waal mee, Christophe Deborsu. Hij deed het met 10 fouten zelfs beter dan de gemiddelde deelnemer.
  • In 2011 was er geen Vlaamse co-presentator. Martine Tanghe, die sinds 2005 vaste co-presentatrice van Philip Freriks was, moest wegens haar revalidatie van borstkanker verstek laten gaan. Er werd geen vervanger aangesteld. Winnaar van dit dictee was VRT-journalist en collega Freek Braeckman, hij droeg zijn overwinning op aan Martine Tanghe.
  • Een opvallend detail is dat Edward Vanhove en Dirk Bosmans, de winnaars van resp. 2012 en 2013, beiden op dezelfde lagere school hebben schoolgelopen, namelijk in het Belgisch-Limburgse Neeroeteren. "Ik denk dat een leraar in mijn lagere school misschien een compliment verdient," voegde Dirk Bosmans er lachend aan toe.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. In 2004 heeft de jury na afloop van het dictee een fout ontdekt. De winnaar had daardoor niet 0 maar 1 fout (http://grootdictee.ntr.nl/page/uitzending?jaar=2004).
Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Groot Dictee der Nederlandse Taal 2007 op Wikisource