Groot Dictee der Nederlandse Taal

Het Groot Dictee der Nederlandse Taal is een wedstrijd in het correct schrijven van de Nederlandse taal die jaarlijks in december wordt gehouden.

Omschrijving

Het dictee vindt plaats in het gebouw van de Eerste Kamer in Den Haag en wordt uitgezonden door de Nederlandse en Vlaamse publieke omroep. De televisie-uitzending wordt gepresenteerd door de Nederlandse voormalige NOS-journalist Philip Freriks. Sinds 2005 doet hij dit samen met de Vlaamse VRT-journaliste Martine Tanghe omdat veel Vlamingen de Noord-Nederlandse tongval van de voorlezer niet goed verstaan.

Het dictee telt elk jaar circa zestig deelnemers: veertig uit Nederland en twintig uit Vlaanderen. Beide groepen bestaan voor de helft uit uitgenodigde prominenten en voor de helft uit deelnemers die geselecteerd zijn via een voorronde in de Volkskrant en De Morgen. Tot op heden heeft slechts één prominent het Groot Dictee gewonnen, nl. de Vlaamse nieuwslezer Freek Braeckman in de editie 2011. Vaste prominente deelnemer is de Nederlandse dichter en schrijver Bart Chabot.

Het eerste dictee werd gehouden in 1990, toen nog met uitsluitend Nederlandse deelnemers en onder de naam Nationaal Dictee der Nederlandse Taal. In 1991 deden er voor het eerst Vlamingen mee en kreeg het dictee zijn huidige naam.

De intromuziek is van Carl Philipp Emanuel Bach, het celloconcert in A majeur Wq 172, derde deel (allegro assai).

Het Groot Dictee der Nederlandse Taal is niet te verwarren met het Groot Nederlands Dictee, een dictee dat gericht is op Vlaanderen en door het Davidsfonds werd georganiseerd in samenwerking met het tijdschrift Knack.

Sinds 2004 is er ook een Groot Kinderdictee. Dat wordt nog steeds alleen door Philip Freriks voorgelezen.

Regels Groot- en Kinderdictee

Vanaf 2006 hanteert men de volgende regels:

Als norm voor de juiste spelling gebruikt de jury de Woordenlijst Nederlandse Taal, het Groene Boekje uit 2005 inclusief de Leidraad aan het begin van het Groene Boekje. Dit geldt zowel voor het Groot Dictee, het Groot Kinderdictee als de voorrondes van de dictees. Voor woorden die niet in het Groene Boekje staan, geldt de spelling in het Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal, 14e herziene uitgave uit 2005. Eigennamen moeten, voor zover zij in Van Dale vermeld zijn, juist geschreven worden, dus Jakob en niet Jacob.

Als fouten worden gerekend:

1. spelfouten (er kunnen meerdere fouten in één woord staan)
2. het onjuiste gebruik van koppeltekens en/of afbrekingstekens of het ontbreken daarvan
3. het niet op de juiste manier aaneenschrijven van samenstellingen
4. fouten tegen het gebruik van accenten (´, `, en ^), apostrofs (') en trema's (¨)
5. het gebruik van hoofdletters als het kleine letters moeten zijn
6. het gebruik van kleine letters als het hoofdletters moeten zijn
7. alles moet in letters geschreven worden: dus niet 11-jarige, maar elfjarige

Opmerking: als er een cijfer vast aan een woord zit moet het erbij, zoals in CO₂ of mp3.

Uiteraard mag er niet gespiekt, afgekeken, of gepraat worden. De jury adviseert om duidelijk te schrijven; bij twijfel wordt het fout gerekend!

Tot en met 2005 werden nog het Groene Boekje uit 1995 en het Van Dale Groot woordenboek der Nederlandse taal, 13e herziene uitgave uit 1999, gebruikt. Dit omdat de nieuwe spelling uit 2005 officieel pas ingevoerd werd op 1 augustus 2006.

Tot en met 1995 werd er nog de voorkeurspelling uit het Groene Boekje uit 1954 gebruikt. Voor woorden die niet in het Groene Boekje stonden gold de spelling in Van Dale's Groot Woordenboek der Nederlandse Taal, 12e herziene uitgave uit 1992.

Overzicht van de dictees met winnaar(s)

Jaar	Titel	Opstellers	Winnaar(s)	Land/Regio	Fouten	Gemiddeld
1990	Artis	Kees Fens	Marc de Smit	Nederland	5	19
1991	Reizen per spoor	Kees Fens	Marjan Veenman-Arts	Nederland	3	24
1992	Uit eten	Han van Gessel	Fer van Kampen	Nederland	2	25
1993	Het decembergevoel	Han van Gessel	Fabienne de Broeck	Vlaanderen	7	26
1994	De dicteetor	Han van Gessel	Louis Kesteloo	Nederland	6	23
1995	Uitzicht op zee	Han van Gessel	Diederik van Coillie	Vlaanderen	2	23
1996	De paden op!	Han van Gessel	Marc de Smit	Vlaanderen	5	27
1997	De boekenwurm	Han van Gessel	Johan van Dam	Vlaanderen	1	28
1998	Een winteravondvertelling	Han van Gessel	Joost Verheyen	Vlaanderen	2	31
1999	Het jachtige bestaan	Han van Gessel	Era Gordeau	Nederland	5	33
2000	De brief	Han van Gessel	Jacques Verhaeghe	Vlaanderen	6	37
2001	De portemonnee	Han van Gessel Bas van Kleef	Caroline Schrijvers Jean Spelmans Jozef Lamberts	Vlaanderen Vlaanderen Vlaanderen	3	31
2002	Telefoon!	Han van Gessel Bas van Kleef	Guy de Kort	Vlaanderen	0	25
2003	De hittegolf	Han van Gessel Bas van Kleef	Oscar Fernald	Nederland	7	39
2004	Normen en waarden	Jan Mulder Remco Campert	Frans Wollrabe	Nederland	1	25
2005	Thuis voor de buis	Herman Koch	Elsie Ribbens	Vlaanderen	4	33
2006	De soapopera	Martin Bril	Jacques Bettelheim	Nederland	5	31
2007	De ladder naar lust	Jan Wolkers	Mady Van Goethem	Vlaanderen	5	19
2008	Hartenpijn	Kristien Hemmerechts	Luc Panis	Vlaanderen	8	34
2009	Carrière	Gerrit Komrij	Hans Bliek	Nederland	7	29
2010	Kakofonie	Tommy Wieringa	Pieter van Diepen	Nederland	9	32
2011	Zelfverminking	Arnon Grunberg	Freek Braeckman Marret Kramer	Vlaanderen  Nederland	4	13

Statistieken

• Het dictee is 12 maal gewonnen door een Vlaming en 11 keer door een Nederlander. Omdat in 2001 drie deelnemers – allen uit Vlaanderen – met een gelijk aantal fouten wonnen, kun je stellen dat er 14 Vlaamse winnaars zijn geweest.
• Van de 25 winnaars die het Groot Dictee heeft gehad, kwamen er ...
  • 14 uit Vlaanderen (1993, 1995, 1996, 1997, 1998, 2000, 2001*, 2002, 2005, 2007, 2008, 2011)
  • 11 uit Nederland (1990**, 1991, 1992, 1994, 1999, 2003, 2004, 2006, 2009, 2010, 2011)

* In 2001 wonnen 3 deelnemers uit Vlaanderen het Groot Dictee.

** In 1990 deden enkel Nederlanders mee aan het Groot Dictee.

• Van de 25 winnaars, waren er ...
  • 18 mannen (1990, 1992, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 2000, 2001*, 2002, 2003, 2004, 2006, 2008, 2009, 2010, 2011)
  • 7 vrouwen (1991, 1993, 1999, 2001*, 2005, 2007, 2011)

* In 2001 wonnen 3 deelnemers het Groot Dictee: 1 vrouw en 2 mannen.

• Eén persoon heeft het dictee twee keer gewonnen: Marc de Smit, die in 1990 deelnam als Nederlander en in 1996 als Vlaming.
• Eén prominent heeft het dictee gewonnen: Freek Braeckman, die in 2011 samen met Marret Kramer won.
• Het kleinste aantal fouten dat gemaakt werd in het Dictee: 0 (door de winnaar van de editie in 2002, Guy de Kort uit Vlaanderen).
• Het grootste aantal fouten dat gemaakt werd door een winnaar van het Dictee: 9 (in 2010).
• Het grootste gemiddelde aantal fouten: 39 (in 2003).
• Het kleinste gemiddelde aantal fouten: 13 (in 2011).

Trivia

• In 2010 maakte Mark Eyskens voor radio één een persiflage met het Groot Dictee der federale taal, een tekst vol termen uit de Belgische (federale) politiek. De winnaar maakte 8 fouten.
• In 2011 deed ook voor het eerst een Waal mee, Christophe Deborsu. Hij deed het met 10 fouten zelfs beter dan de gemiddelde deelnemer.
• In 2011 was er geen Vlaamse co-presentator. Martine Tanghe, die sinds 2005 vaste co-presentatrice van Philip Freriks was, moest wegens borstkanker verstek laten gaan. Er werd geen vervanger aangesteld. Winnaar van dit dictee was VRT-journalist en collega Freek Braeckman, hij droeg zijn overwinning op aan Martine Tanghe.

Zie ook

• Groot Kinderdictee der Nederlandse Taal

Externe links

• Groot Dictee
• Grote site met o.a. alle dictees vanaf 1990 in nu geldige spelling

Wikisource

Bronnen die bij dit onderwerp horen, kan men vinden op de pagina Groot Dictee der Nederlandse Taal 2007 op Wikisource