Arnon Grunberg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Arnon Grunberg
Arnon Grunberg (2012)
Arnon Grunberg (2012)
Algemene informatie
Volledige naam Arnon Yasha Yves Grünberg
Pseudoniem(en) Marek van der Jagt
Geboren Amsterdam, 22 februari 1971
Land Vlag van Nederland Nederland
Werk
Jaren actief 1990-heden
Bekende werken Blauwe maandagen (1994)
Fantoompijn (2000)
De asielzoeker (2003)
Tirza (2006)
Dbnl-profiel
Website
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Arnon Grunberg (officieel: Arnon Yasha Yves Grünberg,[1] Amsterdam, 22 februari 1971) is een Nederlandse schrijver van joodse komaf. Hij schrijft meestal onder de naam Arnon Grunberg, maar maakte ook enige tijd gebruik van het heteroniem Marek van der Jagt. Sinds 29 maart 2010 schrijft hij een dagelijkse column Voetnoot op de voorpagina van de Volkskrant.

Biografie[bewerken]

Grunberg is afkomstig uit een gezin dat zwaar getraumatiseerd is door de Tweede Wereldoorlog. Zijn moeder overleefde Auschwitz, waar ze naar eigen zeggen goed behandeld is (zie Volkskrant 3-12 2011: Voetnoot A.Grunberg) en zijn vader zat op talrijke adressen ondergedoken. Arnon Grunberg heeft één oudere zus, Maniou-Louise (1963). Hij volgde het Amsterdamse Vossius Gymnasium, maar werd in 1988 van school verwijderd nadat hij voor de tweede keer was blijven zitten. Daarna werkte hij onder meer als jongste bediende bij een apotheek en als bordenwasser.

De jonge Grunberg wilde acteur worden. In 1989 speelde hij de hoofdrol in een film van de Nederlandse filmer Cyrus Frisch. In 1989, op de set van diens korte speelfilmkomedie 'De kut van Maria', besefte hij dat acteerwerk niet zo leuk was als hij hoopte. Hij kon niet tegen de strakke schema's, de drukte en de vele mensen om hem heen.

Voordat hij in 1994 doorbrak als schrijver, had hij een kleine uitgeverij, Kasimir. In 1991 kreeg hij een toneelschrijfopdracht van het Amsterdams Fonds voor de Kunsten. In 1982 emigreerde zijn zus naar Israël, waar zij inmiddels met haar gezin in een nederzetting nabij Ramallah een strikt orthodoxe levensstijl volgt. Grunberg zelf zwoer aan het eind van zijn puberteit elke vorm van religie af.

Op 23-jarige leeftijd debuteerde Grunberg bij Nijgh & Van Ditmar met Blauwe maandagen, een sterk autobiografische roman, waarin onder andere de oorlogservaringen van zijn ouders aan bod komen. Het boek werd een internationaal succes: in Nederland werd het bekroond met de Anton Wachterprijs voor het beste debuut en het Gouden Ezelsoor voor het best verkochte debuut. Het werd vertaald naar het Engels, Duits, Deens, Italiaans, Frans, Spaans, Tsjechisch, Zweeds en Japans. Met zijn tweede roman, Figuranten (1997), bevestigde hij zijn talent, alhoewel de ontvangst van deze roman minder enthousiast was dan bij Blauwe Maandagen. Meteen liet Grunberg zijn polemische karakter zien; na een negatieve recensie van Hans Goedkoop in de NRC dreigde Grunberg zijn medewerking aan de krant te staken zolang Goedkoop voor de krant mocht blijven schrijven. Uiteindelijk trok Grunberg zelf dit dreigement in.

De Stichting CPNB nodigde Grunberg uit om het Boekenweekgeschenk 1998 te schrijven. Dit boek, De heilige Antonio, verscheen in maart 1998. Tegelijkertijd kwam Grunbergs essaybundel De troost van de slapstick uit. Dit boek werd bekroond met het Charlotte Köhler Stipendium 1998. In het najaar van 1998 kwam de film Het veertiende kippetje uit, waarvan Grunberg het scenario had geschreven. Ook schreef hij het toneelstuk You are also very attractive when you are dead, dat werd opgevoerd in Düsseldorf, door een groep jonge Duitse en Israëlische acteurs.

In het voorjaar van 1999 verscheen Grunbergs dichtbundel Liefde is business. In april 2000 verscheen zijn derde roman, getiteld Fantoompijn. De besprekingen van deze roman waren ook weer lovend en de roman won de AKO Literatuurprijs 2000 en werd genomineerd voor de Gouden Uil 2001. In 2000 kwam ook de roman De geschiedenis van mijn kaalheid van Marek van der Jagt uit; al snel bleek dat Grunberg achter die naam schuilging, maar niet voordat bekend werd gemaakt dat Van der Jagt de Anton Wachterprijs had gewonnen. Uiteindelijk is de debuutprijs niet uitgereikt, waarop Grunberg als Van der Jagt aan de jury schreef: 'U was van plan mijn boek te bekronen, niet mijn existentie.'

In april 2001 kwam bij Athenaeum-Polak & Van Gennep De Mensheid zij geprezen, Lof der Zotheid uit. De roman won de Gouden Uil 2002. In 2002 bracht Grunberg ook een tweede roman uit onder het heteroniem Marek van der Jagt: Gstaad 95-98.

In juni 2003 verscheen De asielzoeker. Deze vierde roman is bekroond met de AKO Literatuurprijs 2004 en genomineerd voor de Gouden Uil 2004. In 2007 maakten studenten Nederlandse taal en cultuur van de Universiteit Leiden hiervan een toneelbewerking die een aantal malen werd uitgevoerd. De Bijenkorf nodigde Grunberg uit het boekenweekgeschenk 2004 voor het warenhuis te schrijven. Deze novelle, getiteld Het aapje dat geluk pakt, verscheen in maart 2004. Tegelijkertijd verscheen bij Nijgh & Van Ditmar Grunberg rond de wereld, een verzameling van Grunbergs reisverhalen uit NRC Handelsblad.

Handschrift van Grunberg.

In 2005 publiceerde hij onder de naam Marek van der Jagt een essay over de filosoof Otto Weininger, de joodse schrijver van het antisemitische boek Geslacht en karakter, die in 1903 zelfmoord pleegde. Grunberg/Van der Jagt betoogt in zijn essay dat Weininger verstrikt is geraakt in het onderscheid tussen het creëren van kunst en het creëren van een persoonlijke identiteit. Hij beëindigt het essay Otto Weininger of Bestaat de jood? met de voetnoot: "Dit is het laatste boek waarop de naam Marek van der Jagt zal prijken. Hij heeft geen functie meer, en daarmee ook geen identiteit. Hij moet doen wat ik nog niet kan: sterven." In hetzelfde jaar publiceerde Grunberg zijn vijfde roman: De joodse messias. Ook presenteerde hij het televisieprogramma RAM voor de VPRO, waarin hij onder andere de Oostenrijkse schrijfster Elfriede Jelinek interviewde.

Zijn veelbesproken roman Tirza, over de allesomvattende liefde van een vader voor zijn dochter, werd bekroond met de Libris-literatuurprijs, de Gouden Uil en de Vijfjaarlijkse prijs voor proza van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde.[2][3][4] De filmrechten van de roman werden verkocht aan Cedenza Films. Het scenario werd geschreven door Rudolf van den Berg die ook de regie op zich heeft genomen. De film ging op 22 september 2010 in première op het Nederlands Film Festival.[5] In 2010 bracht het Nationale Toneel deze roman ook als toneelstuk op de planken. In een grote enquête onder Nederlandse recensenten, academici en schrijvers over de '21 belangrijkste romans van de 21ste eeuw', gehouden door het weekblad De Groene Amsterdammer, eindigde Tirza op de eerste plek, voor De welwillenden van Jonathan Littell en Saturday van Ian McEwan.

In september 2008 kwam zijn zevende roman, Onze Oom, uit bij uitgeverij Lebowski. Deze roman werd gemengd ontvangen. Grunberg presenteerde het boek in het Belgische Eupen. In een aankondiging hiervoor had Grunberg aangegeven nooit meer in Nederland te zullen verschijnen op literaire aangelegenheden. Grunberg liet in november 2007 weten zich uit het openbare literaire leven terug te trekken na een relletje tijdens de uitreiking van de AKO Literatuurprijs. Collega-schrijver A.F.Th. van der Heijden weigerde toen in een ruimte met Grunberg te verkeren, nadat deze in een open brief Van der Heijden en diens zoon had beledigd.

In september en oktober 2008 gaf Grunberg als gastschrijver aan de Universiteit Leiden colleges aan studenten. Tevens verzorgde hij op 2 september 2008 de Bert van Selm-lezing en als afsluiting van zijn collegereeks op 14 oktober 2008 de Albert Verweij-lezing. In september en oktober 2009 was hij gastschrijver aan de Wageningen University.

Eind 2010 verscheen zijn achtste roman sinds 1994: Huid en Haar. Deze behaalde zowel de shortlist van de Libris Literatuurprijs als die van de AKO Literatuurprijs.

Grunberg is behalve voor de Volkskrant columnist voor Vrij Nederland, het mensenrechtenmagazine Wordt Vervolgd, de VPRO-gids en Humo. Verder is hij vaste medewerker van NRC Handelsblad. Op dit moment woont en werkt hij voornamelijk in New York.

In 2011 stond Arnon Grunberg zelf op het toneel in het stuk Am Ziel (geschreven door Thomas Bernhard) van het Theaterproductiehuis Zeelandia onder regie van Judith de Rijke[6].

In 2013 werd Grunbergs roman De man zonder ziekte op het Bal der Geweigerden uitgeroepen tot het meest overschatte boek van het jaar. Hiervoor kreeg het boek de Zwarte Bladzij 2013.

Diversen[bewerken]

Arnon Grunberg is ongehuwd. Via zijn huidige vriendin heeft hij een stiefkind. Eerder had hij onder anderen een relatie met Aaf Brandt Corstius, die sindsdien in zijn werk figureert als Aap. In zijn jonge jaren bleef zijn liefde voor actrice Johanna ter Steege onbeantwoord.

Een deel van het prijzengeld van de AKO Literatuurprijs besteedde Grunberg in 2004 aan de uitgave van Roland Topor, een keuze uit diens romans, verhalen en tekeningen.

Van het prijzengeld dat Grunberg won met Tirza bekostigde hij in 2009 de vertaling van Heinrich Heines Duitsland, een wintersprookje en andere gedichten (vertaling: Peter Verstegen).

Sinds juni 2010 verschijnt bij uitgeverij Ekstreem naar analogie van het Hermans-magazine het tijdschrift Blauwe Maandagen, dat is gewijd aan het leven en werk van Arnon Grunberg.

Grunberg heeft zijn archief (typoscripten, correspondentie, agenda’s, notitieboekjes, video’s, documentatie- en promotiemateriaal) cadeau gedaan aan zijn bibliograaf Jos Wuijts. Deze heeft het overgedragen aan de Stichting Archief Arnon Grunberg. Het bestuur van deze stichting bestond in 2011 uit Jos Wuijts (bibliograaf van Grunberg), Johannes van der Sluis (secretaris van Grunberg), Vic van de Reijt (Grunbergs uitgever bij Nijgh & Van Ditmar) en Garrelt Verhoeven (hoofdconservator Bijzondere Collecties Universiteit van Amsterdam). In maart 2011 heeft de stichting het archief in bruikleen gegeven aan de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam.[7]

Arnon Grunberg schreef het Groot Dictee der Nederlandse Taal van 2011 en nam Sigmund Freud als thema. Zelfverminking was de titel van zijn dictee[8] dat door velen als te gemakkelijk werd beschouwd.

Prijzen[bewerken]

Bibliografie[bewerken]

  • 1987 - Koningin Frambozenrood (toneelstuk)
  • 1990 - De Machiavellist
  • 1993 - De dagen van Leopold Mangelmann, Brief aan M, Schoonheid en bier
  • 1994 - Blauwe maandagen (roman)
  • 1994 - De advocaat, de leerlooier en de forellen
  • 1994 - Rattewit (toneelstuk)
  • 1995 - 't Is geen vioolconcert (toneelstuk)
  • 1996 - Linkerschoen (relatiegeschenk)
  • 1996 - De dagen van Leopold Mangelmann/Kom liefje, mijn beste vrienden walgen van me/Van Palermo naar San Francisco (toneelstukken)
  • 1997 - Figuranten (roman)
  • 1998 - De heilige Antonio (Boekenweekgeschenk)
  • 1998 - De troost van de slapstick (essays)
  • 1998 - Het 14e kippetje (filmscript)
  • 1999 - Liefde is business (gedichten)
  • 2000 - Fantoompijn (roman)
  • 2000 - Geachte Erasmus (Brieven; Nieuwjaarsgeschenk)
  • 2001 - De Mensheid zij geprezen, Lof der zotheid 2001 (essay)
  • 2001 - Het Rotterdam van Arnon Grunberg (reportage)
  • 2001 - Amuse Gueule (bundeling van de verhalen uit de periode 1991-1996)
  • 2002 - Geweigerde liefde
  • 2002 - Sterker dan de waarheid: de geschiedenis van Marek van der Jagt
  • 2003 - De asielzoeker (roman)
  • 2004 - Grunberg rond de wereld (korte reisverhalen)
  • 2004 - Arnon Grunberg leest Karel van het Reve
  • 2004 - Het aapje dat geluk pakt (novelle)
  • 2004 - De joodse messias (roman)
  • 2005 - De techniek van het lijden (lezingen, als gastschrijver aan de TU Delft)
  • 2005 - Grunbergbijbel (Bijbellezing)
  • 2005 - De Receptioniste (Kort verhaal)
  • 2006 - Mijn vriend Boorman (essay)
  • 2006 - Tirza (roman)
  • 2006 - Onder de Soldaten (verslag/colums)
  • 2007 - Over joodse en andere paranoia (Frans Kellendonklezing)
  • 2007 - Het nieuwe lijden (vervolg op "De Techniek van het lijden")
  • 2007 - Omdat ik u begeer (brieven)
  • 2007 - Onze paus (toneel, geschreven in opdracht van Wrocławski Teatr Współczesny uit Polen maar pas voor het eerst opgevoerd in 2011 door theatergroep Wunderbaum)
  • 2008 - Onze oom (roman)
  • 2008 - De dood en de verkoop (Bert van Selm-lezing, oplage 250 ex.)
  • 2008 - Karel heeft echt bestaan (essay)
  • 2009 - Onderduiken voor beginners (reportage, beperkte oplage)
  • 2009 - Kamermeisjes en Soldaten: Arnon Grunberg onder de mensen (reportages)
  • 2010 - Huid en haar (roman)
  • 2010 - De pool boy
  • 2010 - Van Istanbul naar Bagdad (graphic novel samen met Hanco Kolk)
  • 2011 - De Hollanders (toneel, speciaal geschreven als afstudeervoorstelling voor de Amsterdamse Toneelschool&Kleinkunstacademie, onder regie van Gerardjan Rijnders)
  • 2011 - Brieven aan Esther (brieven)
  • 2012 - De man zonder ziekte (roman)
  • 2013 - Buster Keaton lacht nooit (essays, over film)
  • 2013 - Apocalyps (verhalenbundel)

Onder pseudoniem/heteroniem van Marek van der Jagt:

  • 2000 - De geschiedenis van mijn kaalheid (roman)
  • 2002 - Gstaad 95-98 (roman)
  • 2002 - Monogaam (essay)
  • 2005 - Otto Weininger, of bestaat de Jood? (essay)
  • 2008 - Ik ging van hand tot hand (verzameld werk)

Bibliofiele uitgaven[bewerken]

Van Arnon Grunberg bestaan veel bibliofiele uitgaven. De auteur heeft deze uitgaven ook zelf (laten) maken en beschouwt ze als een onvervreemdbaar onderdeel van zijn bibliografie.

  • 1990 - "De macchiavellist"(Stichting Casimir (Amsterdam), oplage 500 ex.)
  • 1991 - "Het boek Johanna" (Kasimir (Amsterdam), oplage 27 ex.)
  • 1992 - "Brief aan M." (Kasimir (Amsterdam), oplage 200 ex.)
  • 1992 - "Eenakter" (Kasimir (Amsterdam), oplage 250 ex.)
  • 1992 - "Franse liedjes" (Kasimir (Amsterdam), oplage 250 ex.)
  • 1992 - "De dood zal mijn moeder zijn" (Kasimir (Amsterdam), oplage 50 ex.)
  • 1993 - "Stilte s.v.p. Justine leest mij" (ITFB (Amsterdam), oplage 50 ex.)
  • 1994 - "Ushi en Septembrius" (De Carbolineum Pers (Wildert), oplage 65 ex.)
  • 1994 - "De advocaat, de leerlooier en de forellen" (Lankamp & Brinkman (Amsterdam), oplage 1000 ex.)
  • 1995 - "Kisselgoff" (ITFB (Amsterdam), oplage 250 ex.)
  • 1997 - "Geen post"(En Passant (Eindhoven), oplage 50 ex.)
  • 1998 - "Francesca Vongole, but you are also very attractive when you don't drink" (Kunst Editions (New York), oplage 49 ex.)
  • 1998 - "Dat is nog geheim" (Kunst Editions (New York), oplage 10 ex.)
  • 1998 - "Francesca Vongole, but you are also very attractive when you are dead" (Kunst Editions (New York), oplage 49 ex.)
  • 1998 - "I never forget a face" (Kunst Editions (New York), oplage 199 ex.)
  • 1998 - "Kutgedicht aan de eenzame ambitieuze hoer C." (Kunst Editions (New York), oplage 46 ex.)
  • 1998 - "Welcome home presentation dinner for whore C." (Kunst Editions (New York), oplage 26 ex.)
  • 1998 - "Second welcome book dinner for whore C." (Kunst Editions (New York), oplage 13 ex.)
  • 1998 - "Duur vingeren ben je vies van me?" (Kunst Editions (New York), oplage 6 ex.)
  • 1998 - "Romantiek" (Kunst Editions (New York), oplage 13/26 ex.)
  • 1998 - "Dronken" (Kunst Editions (New York), oplage 62 ex.)
  • 1998 - "Ze stond daar verdomme mooi de stralende hoer C. te wezen" (Kunst Editions (New York), oplage 7 ex.)
  • 1998 - "Klotegedicht aan de eenzame ambitieuze hoer C." (Kunst Editions (New York), oplage 49 ex.)
  • 1998 - "Geheim genootschap tegen westenwind" (Uitgeverij Yves/Kunst Editions (Amsterdam/New York), oplage 19 ex.)
  • 1998 - "Feest voor de lijmsnuivetjes" (Kunst Editions (New York), oplage 200/49 ex.)
  • 1998 - "Arnon Grunberg and Pablo van Dijk request the honor of your company..." (Kunst Editions (New York), oplage 39 ex.)
  • 1998 - "Drink a lot of white wine/Veel witte wijn" (Kunst Editions (New York), oplage 36 ex.)
  • 1998 - "Het nieuwe hart slaat niet aan/The new heart did not start ticking" (Kunst Editions (New York), oplage 45 ex.)
  • 1998 - "Tang" (Kunst Editions (New York), oplage 26 ex.)
  • 1998 - "Voor het nageslacht/For posterity" (Steendrukkerij Amsterdam/Joods Historisch Museum, oplage 36/36 ex. + 7 ex.)
  • 1998 - "Happy holidays" (Kunst Editions (New York), oplage 26/2 ex.)
  • 1998 - "Marlena & Leopold - Kerstverhaal" (En Passant (Eindhoven), oplage 50 ex.)
  • 1999 - "Lady Onion en prins Pesto. Een sprookje voor ondeugende kinderen" (Kunst Editions (New York), oplage 9 ex.)
  • 1999 - "Mag ik uw jas aannemen? het feest is net begonnen" (Kunst Editions (New York), oplage 12 ex.)
  • 1999 - "Aan het gas" (Kunst Editions (New York), oplage 15 ex.)
  • 1999 - "De ratten"(Kunst Editions (New York), oplage 8/8 ex.)
  • 1999 - "Mariëtte" (Kunst Editions (New York), oplage 11 ex.)
  • 1999 - "Rijmend gedicht nummer 1" (Kunst Editions (New York), oplage 30 ex.)
  • 2000 - "Junkmail" (Kunst Editions (New York), oplage 15 ex.)
  • 2000 - "Menu oprichtingsdiner Geheim Grunberg Genootschap" (Kunst Editions (New York), oplage 34 ex.)
  • 2000 - "Verzamelde visitekaartjes" (Kunst Editions (New York), oplage 16 ex.)
  • 2000 - "Portrait of the artist as a young woman" (Kunst Editions (New York), oplage 48 ex.)
  • 2001 - "Diet fork" (Kunst Editions (New York), oplage 66 ex.)
  • 2004 - "De Heilige Antonio als hapax legomena" (Hansje van Halem (Amsterdam), oplage 60 ex.)
  • 2004 - "Mensen die de waarheid zoeken liegen veel" (En Passant (Eindhoven), oplage 49 ex.)
  • 2006 - "Spatzki" (Staszewski BV (Amsterdam))
  • 2008 - "The Anne Frank tree and its discontents" (Green Card Publishers (New York), oplage 50 ex.)
  • 2009 - "Het maag-darmkanaal" (Nijgh & Van Ditmar (Amsterdam), oplage rond 540 ex.)
  • 2010 - "Extase" (Literarte, oplage 110 ex.)
  • 2010 - "De Bulgaren" (De Volkskrant, oplage 1000 ex.)
  • 2010 - "Grunbergs wonderzalf" (Norman Bates (New York), oplage 100 ex.)
  • 2010 - "Onze paus" (Norman Bates (New York), oplage 69 ex.)
  • 2011 - "Brieven aan Esther" (Alauda Publications (Amsterdam), oplage 200 ex.)
  • 2012 - "Een nieuwe vriend" (Hof van Jan (Haarlem), oplage 175 ex.; 25 luxe, gesigneerde en genummerde exemplaren waaraan een met de hand ingekleurde tekening van Nicole de Cock werd toegevoegd)
  • 2013 - "Simon Carmiggelt en mijn moeder" (KDC (Heiloo), oplage 20 ex.)
  • 2013 - "Gratis is het woord niet" (Maison Close (Voulaispont sur Autrement), oplage 120 ex.)

Voetnoten

Externe links