Nieuwe Kerk (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nieuwe Kerk
De Nieuwe Kerk, gezien vanaf de Dam
De Nieuwe Kerk, gezien vanaf de Dam
Plaats Dam, Amsterdam
Gebouwd in begin 15e eeuw
Restauratie(s) 1959-1980
Monumentnummer  5940
Architectuur
Stijlperiode (Neo-)gotisch
De hoofdingang van de Nieuwe Kerk, zijde Nieuwezijds Voorburgwal.Foto: bma.amsterdam.nl.
De hoofdingang van de Nieuwe Kerk, zijde Nieuwezijds Voorburgwal.
Foto: bma.amsterdam.nl.
Portaal  Portaalicoon   Christendom
Huisjes gebouwd tegen de Nieuwe Kerk, zijde Nieuwezijds Voorburgwal

De Nieuwe Kerk is een kerkgebouw in Amsterdam. De kerk is gelegen aan de Dam, op nummer 12, naast het Paleis op de Dam. Tussen de kerk en het Paleis loopt de Mozes en Aäronstraat.

De kerk is gebouwd in het begin van de 15e eeuw, op een plek waar tot dan een boomgaard was. In 1408 kreeg de bouw van deze Nieuwe Kerk, toen nog Onze Lieve Vrouwekerk of Maria- en Catharinakerk geheten, de bisschoppelijke goedkeuring. De bouw was toen echter al ver gevorderd. Er is sindsdien veel aan de kerk verbouwd en herbouwd. Eén van de laatste delen van de kerk die werd voltooid is de noordelijke dwarsarm uit 1530-1540, die stijlelementen uit de Renaissance vertoont.

Tegenwoordig worden er geen kerkdiensten meer gehouden. Maar er worden wel regelmatig wisselende tentoonstellingen gehouden.

De Nieuwe Kerk wordt, sinds soeverein-vorst Willem in 1814 in deze kerk de eed op de grondwet aflegde, ook gebruikt voor de inzegening van koninklijke huwelijken en voor inhuldigingen. De inhuldiging van koningin Beatrix vond er plaats op 30 april 1980. In 2013 vond op dezelfde dag de inhuldiging van Willem-Alexander plaats.

Op 2 februari 2002 werd het in de Beurs van Berlage gesloten huwelijk van prins Willem-Alexander en prinses Máxima in de kerk ingezegend. Toen het bruidspaar de kerk betrad werden de luiken van het hoofdorgel geopend als een omarming van het paar, beelden daarvan gingen de wereld over. [1]

In de kerk bevindt zich de graftombe van Michiel Adriaenszoon de Ruyter. De tombe is het werk van Rombout Verhulst en Willem de Keyser. Ook Jan van Galen, Joost van den Vondel, Johannes Snippendaal en de weduwe Borski hebben in de Nieuwe Kerk hun laatste rustplaats gevonden.

Interieur[bewerken]

In het interieur bevinden zich onder andere:

  • Hoofdorgel uit 1655
  • Transeptorgel uit de 16de eeuw
  • Praalgraf van Jan van Galen
  • Grafkelder en praalgraf van Michiel Adriaenszoon de Ruyter
  • Epitaaf voor Wolter Jan Gerrit Baron Bentinck
  • Praalmonument van Jan Hendrik van Kinsbergen
  • Epitaaf voor Jan Carel Josephus van Speyk
  • Monument voor Joost van den Vondel
  • Monument voor Pieter Corneliszoon Hooft
  • Diverse gebrandschilderde ramen
  • Preekstoel 1649-1664
  • Herenbanken, na 1645
  • Koorhek, circa 1650

Brand[bewerken]

De Nieuwe Kerk in brand in 1645. (Egbert Lievensz. van der Poel)

Drie maal brandde de kerk en vooral op 11 januari 1645 was de schade groot toen het dak, door het onverantwoordelijk handelen van enkele loodgieters, vrijwel geheel afbrandde. De heersende winterkou beschadigde het interieur verder. Na de brand werd de kerk gerestaureerd en verder verfraaid. Hoewel de tijd van de gotiek toen voorbij was werd voor het herstel de gotische stijl toegepast. Er werd een nieuwe preekstoel gemaakt, door Albert Vinckenbrinck, en een nieuw orgel, waarvan de kast werd gemaakt door Jacob van Campen. Organist van dit monumentale instrument is Bernard Winsemius.

1rightarrow blue.svg Zie ook het artikel Orgels van de Nieuwe Kerk (Amsterdam)

Toren[bewerken]

Tot tweemaal toe is er een begin gemaakt met het bouwen van een kerktoren bij de kerk. In 1565 waren de fundamenten gelegd, maar door het veranderende religieuze en politieke klimaat werd de verdere uitvoer van de plannen onmogelijk gemaakt. In 1646 werd een tweede poging gedaan. Jacob van Campen, ook de architect van het naastgelegen stadhuis (thans het Paleis op de Dam), ontwierp een toren in een gotiserende stijl, maar in 1653 werd de bouw al gestaakt en in 1783 werd de onvoltooide romp gesloopt. Wat rest is de onderbouw voor de westgevel van de kerk.

Renovatie[bewerken]

Tussen 1959 en 1980 werd de kerk ingrijpend gerenoveerd. Door de ontkerkelijking kon de Hervormde Gemeente de kosten voor onderhoud en beheer niet meer opbrengen en daarom werd besloten om de kerk tot cultuurcentrum te verbouwen.

Tot op heden worden er afwisselende tentoonstellingen georganiseerd in de kerk, vaak van volkenkundige aard. Daarnaast vinden er orgelconcerten plaats.

Al vele jaren wordt het zakkingsgedrag van de fundering gemonitord. De afgelopen jaren bleek de fundering van de grafkelder en van de tien omliggende pijlers in de kooromgang steeds sneller te zakken ten opzichte van de andere pijlers. In 2006 werd besloten om alle tien pijlers en de grafkelder te voorzien van een nieuwe fundering, ontworpen door de bekende Amsterdamse restauratieconstructeur ir. de Beaufort.

Begraven in de Nieuwe Kerk[bewerken]

In de Nieuwe Kerk hebben ooit naar schatting ongeveer tienduizend doden gelegen. Tijdens restauratiewerkzaamheden tussen 1959 en 1980 werden echter vrijwel alle graven geruimd. Halverwege de zeventiende eeuw waren ook al twee kerkhoven geruimd in verband met de uitbreiding van de Dam en de bouw van het stadhuis.[2]

Onder anderen de volgende personen werden in de Nieuwe Kerk begraven:

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties