AKO Literatuurprijs
De AKO Literatuurprijs is een Nederlandse literatuurprijs die wordt uitgereikt sinds 1987 en genoemd is naar de Amsterdamsche Kiosk Onderneming.
Inhoud |
[bewerken] Toelichting
De prijs is ingesteld door de winkelketen Amsterdamsche Kiosk Onderneming, onderdeel van uitgeversbedrijf Audax, waarmee AKO het lezen van literatuur wil bevorderen en de belangstelling voor boeken wil vergroten. Aan de prijs is een bedrag van € 50 000 verbonden en een sculptuur van Eugène Peters.
De prijs werd van 1997 tot en met 1999 gesponsord door de Belgische Generale Bank. In die periode heette de prijs Generale Bank Literatuurprijs. Na de overname van de Generale Bank door Fortis werd de naam in 1999 Fortis Literatuurprijs, maar onder die naam is de prijs nooit uitgereikt. In 2000 werd boekhandelketen AKO weer sponsor van de prijs en werd de naam weer AKO Literatuurprijs. De AKO Literatuurprijs is bij een onafhankelijke stichting ondergebracht. Het bestuur van de Stichting Jaarlijkse Literatuurprijs voor fictie en non-fictie telt zes leden; voorzitter is Winnie Sorgdrager.
In 2005 ontstond er een rel omdat het controversiële weblog GeenStijl.nl beweerde dat de winnaar van de AKO Literatuurprijs al vast stond voordat de jury een keuze had gemaakt. Volgens Geenstijl was de 'shortlist van genomineerden' slechts bedoeld om de verkoopcijfers op te drijven. Volgens Geenstijl zou Tommy Wieringa de winnaar zijn met zijn boek Joe Speedboot. De bewering, die breed uitgemeten werd in de media, bleek onjuist want Jan Siebelink won met Knielen op een bed violen; het werd een nationale bestseller.
Juryvoorzitter Hans Dijkstal zei in 2005 het vreemd te vinden dat voor een Nederlandse literatuurprijs Engelse termen worden gebezigd als longlist en shortlist. Naar aanleiding daarvan is een oproep geplaatst in het tijdschrift Onze Taal; daaruit zijn de nieuwe benamingen voortgekomen: tiplijst voor de eerste selectie door de jury van 25 boeken en toplijst voor de zes genomineerden. Deze termen worden sindsdien gehanteerd.
Te nomineren boeken moeten zijn verschenen tussen 1 juli van het jaar waarin de prijs wordt uitgereikt en 1 juli van het voorgaande jaar.
Samen met de Libris Literatuur Prijs en de Gouden Uil vormt de AKO Literatuurprijs een "uitgelezen" trio omwille van het hoge prijzengeld.
In 2011 werd de AKO Literatuurprijs voor de vijfentwintigste keer uitgereikt.
[bewerken] Jury
De jury bestaat uit recensenten uit België en Nederland. De juryvoorzitter wisselt per jaar en is afkomstig uit het openbare leven, vaak de politiek. De literatuurprijs kende de volgende voorzitters:
- 1987 Hans van Mierlo
- 1988 Joop den Uyl/Hedy d'Ancona
- 1989 Erik Jurgens
- 1990 Arie van der Zwan
- 1991 Frits Bolkestein
- 1992 Wim Duisenberg
- 1993 Mark Eyskens
- 1994 Frans Andriessen
- 1995 Paula D'Hondt
- 1996 Henk Vonhoff
- 2000 Wilfried Martens
- 2001 Schelto Patijn
- 2002 Louis Tobback
- 2003 Wim Kok
- 2004 Paul Rosenmöller
- 2005 Hans Dijkstal
- 2006 HKH prinses Laurentien
- 2007 Gerlach Cerfontaine
- 2008 Wim Deetman
- 2009 Guy Verhofstadt
- 2010 Femke Halsema
- 2011 Ernst Hirsch Ballin
[bewerken] Winnaars
- 1987 -
J. Bernlef - Publiek geheim - 1988 - Geerten Meijsing - Veranderlijk en wisselvallig
- 1989 -
Brigitte Raskin - Het koekoeksjong - 1990 - Louis Ferron - Karelische nachten
- 1991 - P.F. Thomése - Zuidland
- 1992 - Margriet de Moor- Eerst grijs dan wit dan blauw
- 1993 - Marcel Möring - Het grote verlangen
- 1994 - G.L. Durlacher - Quarantaine
- 1995 - Connie Palmen - De vriendschap
- 1996 - Frits van Oostrom - Maerlants wereld
- 1997 - A.F.Th. van der Heijden - Onder het plaveisel het moeras
- 1998 - Herman Franke - De verbeelding
- 1999 - Karel Glastra van Loon - De passievrucht
- 2000 - Arnon Grunberg -Fantoompijn
- 2001 - Jeroen Brouwers - Geheime kamers
- 2002 - Allard Schröder - De hydrograaf
- 2003 - Dik van der Meulen - Multatuli: Leven en werk van Eduard Douwes Dekker
- 2004 - Arnon Grunberg - De asielzoeker
- 2005 - Jan Siebelink - Knielen op een bed violen
- 2006 - Hans Münstermann - De Bekoring
- 2007 - A.F.Th. van der Heijden - Het schervengericht
- 2008 - Doeschka Meijsing - Over de liefde
- 2009 - Erwin Mortier - Godenslaap
- 2010 - David Van Reybrouck - Congo, een geschiedenis
- 2011 - Marente de Moor - De Nederlandse maagd
.svg){kind=small}
[bewerken] Nominaties
- 1987 :
- H.C. ten Berge - Het geheim van een opgewekt humeur
- J. Bernlef - Publiek geheim
- Inez van Dullemen - Het gevorkte beest
- Hermine de Graaf - Aanklacht tegen onbekend
- Frans Kellendonk - Mystiek lichaam
- J. Ritzerfeld (ps. van Oscar Timmers) - Zee van Marmer
- 1988 :
- Remco Campert - Eetlezen
- W.F. Hermans - Een heilige van de horlogerie
- Tip Marugg - De morgen loeit weer aan
- Geerten Meijsing - Veranderlijk en wisselvallig
- Willem van Toorn - Een leeg landschap
- Jacq Vogelaar - Terugschrijven
- 1989 :
- J. Bernlef - Vallende ster
- Rudy Kousbroek - De onmogelijke liefde
- Margriet de Moor - Op de rug gezien
- Hélène Nolthenius - Een man uit het dal van Spoleto
- Leo Pleysier - Wit is altijd schoon
- Brigitte Raskin - Het koekoeksjong
- 1990 :
- Christine D'Haen - Zwarte sneeuw
- Louis Ferron - Karelische nachten
- Atte Jongstra - De psychologie van de zwavel
- Gerrit Komrij - Humeuren en temperamenten
- Joost Niemöller - Wraak
- Frans Pointl - De kip die over de soep vloog
- 1991 :
- Adriaan van Dis - Het beloofde land
- Patricia de Martelaere - Littekens
- Geerten Meijsing - Altijd de vrouw
- Michel van der Plas - Mijnheer Gezelle
- P.F. Thomése - Zuidland
- Anne Vegter - Verse bekken
- 1992 :
- Nico Dros - Noorderburen
- Eric de Kuyper - Grand Hotel Solitude
- Margriet de Moor - Eerst grijs dan wit dan blauw
- Nelleke Noordervliet - Het oog van de engel
- Jacq Vogelaar - De dood als meisje van acht
- Joost Zwagerman - Vals licht
- 1993 :
- Hella Haasse - Heren van de thee
- Kristien Hemmerechts - Kerst en andere liefdesverhalen
- Harry Mulisch - De ontdekking van de hemel
- Marcel Möring - Het grote verlangen
- Willem Jan Otten - De wijde blik
- Paul de Wispelaere - Het verkoolde alfabet
- 1994 :
- G.L. Durlacher - Quarantaine
- Patricia de Martelaere - Een verlangen naar ontroostbaarheid
- Nicolaas Matsier - Gesloten huis
- Rascha Peper - Rico’s vleugels
- F. Springer - Bandoeng-Bandung
- Frida Vogels - De harde kern
- 1995 :
- Kees van Beijnum - Dichter op de Zeedijk
- Geertrui Daem - Een vader voor Elizabeth
- Adriaan van Dis - Indische Duinen
- Tijs Goldschmidt - Darwins hofvijver
- A.F.Th. van der Heijden - Asbestemming
- Connie Palmen - De vriendschap
- 1996 :
- Rudy Kousbroek - Terug naar Negri Pan Erkoms
- Charlotte Mutsaers - Paardejam
- Frits van Oostrom - Maerlants wereld
- Willem Otterspeer - Bolland
- Manon Uphoff - Begeerte
- Leon de Winter - Zionoco
- 1997 :
- Elsbeth Etty - Henriëtte Roland Holst
- A.F.Th. van der Heijden - Het Hof van Barmhartigheid
- A.F.Th. van der Heijden - Onder het plaveisel het moeras
- Arthur Japin - De zwarte met het witte hart
- Marcel Möring - In Babylon
- K. Schippers - Poeder en wind
- 1998 :
- Frank Bleker & Ruud Elmendorp - Zwart glas
- H.M. van den Brink - Over het water
- Willem Brakman - Ante Diluvium
- Frans Denissen - De gigolo van Irma Ideaal
- Herman Franke - De verbeelding
- Stefan Hertmans - Steden
- 1999 :
- Oscar van den Boogaard - Liefdesdood
- Karel Glastra van Loon - De passievrucht
- Joris Note - Kindergezang
- Maria Stahlie - Zondagskinderen
- Frank Westerman - De graanrepubliek
- Henk van Woerden - Een mond vol glas
- 2000 :
- Arnon Grunberg - Fantoompijn
- Bas Heijne - De wijde wereld
- Paul Koeck - De bloedproever
- Doeschka Meijsing - De tweede man
- Thomas Rosenboom - Publieke werken
- Allard Schröder - Grover
- 2001 :
- Jeroen Brouwers - Geheime kamers
- Stefan Hertmans - Als op de eerste dag
- Gerrit Krol - De vitalist
- Willem G. van Maanen - Een huis van lief en leed
- Geerten Meijsing - Dood meisje
- Harry Mulisch - Siegfried
- 2002 :
- Paul Claes - De Kameleon
- Renate Dorrestein - Zonder genade
- Léon Hanssen - Sterven als een polemist; Menno ter Braak, deel twee 1930-1940
- Allard Schröder - De hydrograaf
- Frank Westerman - Ingenieurs van de ziel
- 2003 :
- Dik van der Meulen - Multatuli: Leven en werk van Eduard Douwes Dekker
- Hella Haasse - Sleuteloog
- Marek van der Jagt - Gstaad 95-98
- Mensje van Keulen - Het andere gezicht
- Thomas Rosenboom - De nieuwe man (roman)|De nieuwe man
- Arjan Visser - De laatste dagen
- 2004 :
- Bernlef - Buiten is het maandag
- Hafid Bouazza - Paravion
- Pam Emmerik - Het wonder werkt
- Arnon Grunberg - De asielzoeker
- Kees 't Hart - Ter navolging
- Ilja Leonard Pfeijffer - Het grote baggerboek
- 2005:
- Arnon Grunberg - De joodse messias
- Patricia De Martelaere - Het onverwachte antwoord
- Wanda Reisel - Witte liefde
- Jan Siebelink - Knielen op een bed violen
- Frank Westerman - El Negro en ik
- Tommy Wieringa - Joe Speedboot
- 2006:
- Stefan Brijs - De engelenmaker
- Hans Münstermann - De bekoring
- Joris Note - Hoe ik mijn horloge stuksloeg
- Frits van Oostrom - Stemmen op schrift
- Dimitri Verhulst - De helaasheid der dingen
- Christiaan Weijts - ART. 285b
- 2007 :
- Arnon Grunberg - Tirza
- Adri van der Heijden - Het schervengericht
- Willem G. van Maanen - Heb lief en zie niet om
- Dimitri Verhulst - Mevrouw Verona daalt de heuvel af
- Frank Westerman - Ararat
- Joost Zwagerman - Transito
- 2008 : (gekozen uit een aanbod van 346 Nederlandstalige boeken )
- Machiel Bosman - Elisabeth De Flines
- Tomas Lieske - Dünya
- Doeschka Meijsing - Over De Liefde
- Chris De Stoop - Het Complot Van België
- Bianca Stigter - De Ontsproten Picasso
- Leon de Winter - Het Recht Op Terugkeer
- 2009 : (gekozen uit een aanbod van 390 Nederlandstalige boeken )
- Joris van Casteren - Lelystad
- Joke van Leeuwen - Alles nieuw
- Erwin Mortier - Godenslaap
- Carolina Trujillo - De terugkeer van Lupe García
- Christiaan Weijts - Via Cappello 23
- Tommy Wieringa - Caesarion
- 2010 :
- Kees van Beijnum - Een soort familie
- Oscar van den Boogaard - Meer dan een minnaar
- Tom Lanoye - Sprakeloos
- Koen Peeters - De bloemen
- Willem Jan Otten - Onze Lieve Vrouwe van de Schemering
- David Van Reybrouck - Congo. Een geschiedenis
- 2011 :
- Jeroen Brouwers - Bittere bloemen
- Peter Buwalda - Bonita Avenue
- Arnon Grunberg - Huid en Haar
- Marente de Moor - De Nederlandse maagd
- Marja Pruis - Kus me, straf me
- P.F. Thomése - De weldoener
