Pinksteren

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Beluister

(info)
Deel van een serie artikelen over het
christendom
Christendom
..Pijlers
..Christelijke feesten

Kerst(mis) · Goede Week · Pasen · Hemelvaart · Pinksteren

Portaal  Portaalicoon  Christendom

Pinksteren afgebeeld door Giotto (Padua)

Met Pinksteren (Oudgrieks: Πεντηκοστή, Pentèkostè Nederlands: vijftig) of Sinksen[noten 1] wordt de uitstorting van de Heilige Geest herdacht. Het is de negenenveertigste dag ná Pasen, of volgens een andere definitie de vijftigste dag ván Pasen. Met deze uitstorting wordt ook het begin van de christelijke kerk gemarkeerd. Het kan als zodanig tevens als de eerste christelijke opwekking worden gezien.

Betekenis in het jodendom[bewerken]

De oorsprong van Pinksteren ligt in de Mozaïsche wetten die aan het volk Israël werden gegeven na hun uittocht uit Egypte. In het Bijbelboek Leviticus, hoofdstuk 23:15-22 staat dat op de vijftigste dag, op de dag na de zevende sabbat vanaf Pesach, nieuwe offers voor God moeten worden gebracht, als een soort afsluiting van Pesach. Het feest wordt ook wel het 'Feest van de Eerstelingen' of 'Wekenfeest' (Hebreeuws: Sjavoeot) genoemd. Er moesten 'eerstelingen' van de graanoogst en het vee worden geofferd. Voorts moet er een samenkomst worden gehouden en niemand mocht zijn gewone werk doen (zie Deuteronomium 16:10).

Betekenis in het christendom[bewerken]

In het christendom werd het Wekenfeest 'Pinksteren' genoemd, naar het Griekse woord 'pentekostos' (= vijftigste). Tijdens het pinksterfeest wordt herdacht dat de Heilige Geest, de derde Persoon van de Allerheiligste Drie-eenheid, neerdaalde uit de hemel op de apostelen en andere aanwezige gelovigen. Na Jezus' dood op Goede Vrijdag en zijn verrijzenis op Pasen hadden de leerlingen van Jezus nog veertig dagen lang (tot Hemelvaart) de steun van zijn aanwezigheid gehad waarbij hij hun nog eens uitlegde wat de betekenis was van alles wat hij gedaan had tijdens zijn openbare optreden. Op de veertigste dag van Pasen (let op: niet de veertigste dag na Pasen) werden de leerlingen door Jezus' Hemelvaart alleen achtergelaten. Wel had hij beloofd dat hij de Geest van God, de Heilige Geest zou sturen die hen geestelijk verder zou leiden en hen de kracht zou geven om getuigen van het evangelie te zijn. Op de vijftigste dag van Pasen, tien dagen na Hemelvaart, op Pinksteren, kwam de beloofde Heilige Geest dan ook over de discipelen.

Volgens de traditionele christelijke theologie, analoog aan de oorspronkelijke joodse betekenis, waren de eerste nieuwe bekeerlingen na de hemelvaart van Jezus als resultaat van de evangelisatie onder de menigte op de eerste Pinksterdag de 'eerstelingen van de oogst' die toegevoegd werden aan de eerste christelijke 'samenkomst', oftewel gemeente. Deze 'oogst' gaat nog steeds door en als de 'volledige oogst' is binnengehaald, dat wil zeggen alle door God voor het Koninkrijk van God voorbestemde mensen tot bekering zijn gekomen, dan begint de Eindtijd: de laatste fase van de geschiedenis.

Met name in de vroege middeleeuwen was Pinksteren een zeer belangrijk christelijk feest. Het ging toen gepaard met een week van verplichte rust, bekend als de Heilige Geestweek.[1] Tot de standaardrituelen behoorden het loslaten van duiven in de kerk, het strooien van blaadjes van pioenrozen en het blazen op de klaroen. Tot in de 20e eeuw was het verder gebruikelijk om elkaar een Pinkstergroet (bijv. in de vorm van een wenskaart) te sturen.

De Heilige Geestweek werd in 813 al wat ingekort, en vanaf 1414 kende Pinksteren nog slechts drie verplichte rustdagen. Bij de Synode van Dordrecht (1618) werd bepaald dat hier nog een dag afging. Desondanks heeft de derde rustdag op sommige plaatsen tot op de dag van vandaag standgehouden.[1]

Bijbelse geschiedenis[bewerken]

De gebeurtenissen staan beschreven in Handelingen 2:1-41.[2]

In de tien dagen tussen de Hemelvaart van Jezus en Pinksteren kiezen de discipelen een nieuwe geloofsgenoot in plaats van Judas Iskariot. Met behulp van loting wordt Mattias aangewezen. Met elkaar blijven ze in Jeruzalem en bidden ze om de uitstorting van de Heilige Geest, die Jezus hun beloofd had.

Uitstorting van de Heilige Geest[bewerken]

De gebeurtenissen vinden plaats op het feest van de eerstelingen (Sjavoeot), in Jeruzalem. Om 9 uur 's ochtends zijn de discipelen en enkele andere gelovigen bij elkaar, een groep van ongeveer 120 personen, in een bovenvertrek in Jeruzalem (Handelingen 1:13 en 2:1).

Aanhalingsteken openen Plotseling kwam er uit de hemel een geluid dat leek op een enorme windvlaag en het vulde het hele huis, waar zij zaten. Op hun hoofden vertoonden zich tongen als van vuur, die zich verdeelden, en het zette zich op ieder van hen. Zij werden allen vervuld met de Heilige Geest en begonnen in vreemde talen te spreken, zoals de Geest het hen gaf uit te spreken.
— Handelingen 2:1-4
Aanhalingsteken sluiten

De mensen die nu vervuld zijn met de Heilige Geest gaan naar buiten en spreken tongentaal, profeteren en verkondigen het Evangelie in allerlei talen. Ter gelegenheid van het feest van de eerstelingen was er veel volk in Jeruzalem, afkomstig uit alle delen van het Romeinse Rijk en daarbuiten, en door alle geluiden wordt een grote menigte aangetrokken.

Doop van drieduizend mensen[bewerken]

De ervaring van de uitstorting veroorzaakt verbaasdheid en bewondering.

Aanhalingsteken openen De menigte liep te hoop en verbaasde zich, want een ieder hoorde hen in zijn eigen taal spreken. Ze vragen, buiten zichzelf van verwondering: zijn zij niet allemaal Galileeërs? Hoe kan het dan dat wij hen horen een ieder in onze eigen taal, waarin wij geboren zijn? Parten, Meden, Elamieten, inwoners van Mesopotamië, Judea en Kapadocië, Pontus, Asia, Frygië en Pamfylië, Egypte en de streken van Libië bij Cyrene, en hier verblijvende Romeinen, zowel Joden als Jodengenoten, Kretenzen en Arabieren: wij horen hen in onze eigen taal van de grote daden Gods spreken. En zij waren allen buiten zichzelf en geheel met de zaak verlegen, en zij zeiden tot elkaar: Wat betekent dit toch? Maar sommigen zeiden spottend: ‘Ze zullen wel dronken zijn!’
— Handelingen 2:6-13
Aanhalingsteken sluiten

Petrus neemt het woord en houdt een lange toespraak waarin de opstanding van Jezus centraal staat. Hij legt uit dat al deze gebeurtenissen al voorzegd zijn door de profeet Joël. Hij maant de menigte zich te keren tot Jezus om vergeving van zonden te krijgen. Uit de menigte komt een vraag: "Hoe?" Petrus antwoordt: "Heb berouw, en laat u dopen in de naam van Jezus Christus tot vergeving van de zonden, en u zult de Heilige Geest ontvangen." Drieduizend mensen geven gehoor aan deze oproep en laten zich dezelfde dag nog dopen. Hierdoor wordt de eerste christelijke gemeente gevormd. Traditioneel wordt dit moment dan ook beschouwd als het beginpunt van de christelijke kerk.

Voorzegging[bewerken]

In Joël 2:28-30 (Bijbelboek) wordt de bovenstaande geschiedenis voorzegd: "en daarna zal het geschieden, dat Ik Mijn Geest zal uitgieten over alle vlees, en uw zonen en uw dochteren zullen profeteren; uw ouden zullen dromen dromen, uw jongelingen zullen gezichten zien. Ja, ook over de dienstknechten, en over de dienstmaagden, zal Ik in die dagen Mijn Geest uitgieten. En Ik zal wondertekenen geven in den hemel en op de aarde: bloed, en vuur, en rookpilaren (SV)."

Datum[bewerken]

Pinksteren volgt tien dagen op Hemelvaart en valt op de 50ste dag van Pasen (dus 49 dagen na Pasen, in 2015 op 24 mei). Zie Paas- en pinksterdatum.

Binnen de katholieke traditie volgen de volgende feestdagen op Pinksteren: het feest van de Heilige Drie-eenheid, het feest van het Heilig Sacrament en van het Heilig Hart.

Pinksterbeweging[bewerken]

De Pinksterbeweging is een stroming binnen het christendom die vooral de nadruk legt op de persoon en het werk van de Heilige Geest. Afzonderlijke of daaruit voortgekomen gemeenschappen binnen de beweging heten Pinkstergemeenten. Sinds 1970 wordt met Pinksteren een grote conferentie gehouden, onder de naam Opwekking. In 2010 werd deze door meer dan 50.000 mensen bezocht.

Muziek[bewerken]

Een van de bekendste (Latijnse) gezangen voor het feest van Pinksteren uit de oud-christelijke kerk is de Pinksterhymne Veni creator spiritus. Johann Sebastian Bach schreef voor de Eerste Pinksterdag drie cantates: BWV 34,74 en 173, voor Tweede Pinksterdag twee cantates: BWV 68 en 174, en voor Derde Pinksterdag twee cantates: BWV 175 en 184. Gustav Mahler gebruikte een belangrijk deel van de tekst voor een toonzetting van het eerste deel van zijn enorme Achtste symfonie. De Franse componist Maurice Duruflé nam de melodie tot uitgangspunt van zijn orgelcompositie 'Prélude, Adagio et Choral varié sur le thème du Veni creator spiritus'.

Feestdag[bewerken]

Bioscoopjournaal uit 1956. Pinksterdrukte in de natuur. Na afloop ligt het grasveld vol met achtergebleven afval.

De maandag die volgt op Pinksteren (Pinkstermaandag of tweede pinksterdag) is een vrije dag in vele Europese landen en een aantal Afrikaanse landen, waaronder Andorra, België, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, IJsland, Liechtenstein, Luxemburg, Monaco, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk, Roemenië en grote delen van Zwitserland.

Derde Pinksterdag[bewerken]

Johann Sebastian Bach schreef twee cantates voor Derde Pinksterdag: BWV 175 en 184. De Zaanstreek heeft nog een Derde pinksterdag, 'Pinkster Drie' genaamd, naar men zegt om de bevrijding van de Spaanse bezetting te vieren. Veel 'Zaankanters' nemen dan een extra vrije dag op. Vroeger ging men "een bokkie kopen" op de veemarkten die op die dagen in de Zaanstreek en Purmerend geopend waren. Tegenwoordig wordt er op die dag de Pinksterdrie Wielerronde van Krommenie gereden. Ook in Zeeland wordt er een derde Pinksterdag gevierd, de "Derde Pinkster", dit gebeurt met name op Walcheren. De derde Pinksterdag is de eerste echte vakantiedag die werknemers van de op Walcheren (Vlissingen) gelegen scheepswerf KMS (Koninklijke Maatschappij de Schelde) kregen.

Niet-kerkelijke pinksterfeesten en -tradities[bewerken]

Pinksterkrone of pinksterbloem

Aan de dagen rond Pinksteren hebben zich in de loop der tijd allerlei feesten en gebruiken gehecht, die losstaan van de kerkelijke pinksterviering en die buiten worden gevierd, zoals schuttersfeesten, kermissen, wedstrijden en voorjaarsfeesten.

Veel gebruiken zijn verdwenen, andere zijn onder voortdurende verandering blijven bestaan, of zijn weer in ere hersteld en hebben nieuwe vormen gekregen. Daarnaast zijn er ook steeds nieuwe evenementen bij gekomen.

Al in de middeleeuwen werden er voorjaarsfeesten gehouden. Volgens sommige theorieën hebben deze feesten hun wortels in de voorchristelijke voorjaarsriten van de Germanen, Kelten en andere oud-Europese volkeren, maar tegenwoordig gaat men ervan uit dat deze kennis is gebaseerd op allerlei twijfelachtige reconstructies en speculaties.[3] De voorjaarsfeesten die vroeger algemeen met Pinksteren verbonden waren, zijn nu zo goeds als verdwenen. Hun geschiedenis gaat terug tot de middeleeuwen, maar historische gegevens zijn schaars en summier.

Een van de voorjaarsfeesten was de viering van de pinksterblom (dit was fluitenkruid en niet de pinksterbloem), in de oostelijke provincies de pinksterbruid, waarbij het mooiste meisje van het dorp tot pinksterbloem werd gekozen.[noten 2]

In Ootmarsum vindt op Tweede Pinksterdag, 's ochtends in alle vroegte, de afsluiting plaats van de Paasgebruiken zoals die daar worden gehouden: de paaskerels gaan vanuit Ootmarsum per fiets naar de kerk in Vasse om daar de mis bij te wonen.

In Zuid-Limburg vindt sinds 1970 elk jaar in het Pinksterweekend Pinkpop plaats, dat ten tijde van de eerste editie nog "Pop met Pinksteren" heette.

Het internationaal muziekfestival Music Meeting wordt sinds 2006 elk jaar tijdens het Pinksterweekend gehouden.

Weersomstandigheden[bewerken]

Meestal overheersen zon en warmte met Pinksteren, waarvan de uiterste data liggen tussen 11 mei en 14 juni. Gemiddeld is deze periode de zonnigste van het jaar met dagelijks zo'n 7 à 8 uur zon (soms bijna 15 uur) en een middagtemperatuur van 15 à 16 graden aan zee tot 18 à 20 graden in het binnenland. De zonkracht kan tijdens Pinksteren dan ook groot zijn.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen

Referenties

  1. a b Rituelen & Tradities: Pinksteren, door Jef de Jager
  2. Handelingen 2:1-41, vertaling NBV.
  3. T. Dekker, H. Roodenburg (red.) [et al.]: Volkscultuur: een inleiding in de Nederlandse etnologie. Nijmegen 2000; J.L. de Jager: Rituelen, nieuwe en oude gebruiken in Nederland. Utrecht/Antwerpen 2001.

Noten

  1. In Vlaanderen heet Pinksteren ook wel Sinksen of Sinxen, een verbastering van het Oud-Franse sinquiesme, 'vijftigste'.
  2. In Nederland wordt dit feest met Pinksteren tegenwoordig nog in het oosten en zuiden en op de Waddeneilanden gevierd als kinderfeest. Op Schiermonnikoog bijvoorbeeld staat dit feest bekend als Kallemooi; een traditie waarbij op de zaterdagavond voor pinksterzondag een meiboom omhoog wordt gehesen met bovenin een grote mand met daarin een 'gestolen' haan uit het dorp. Na drie dagen gaat de mast weer naar beneden en wordt de haan in een optocht weer teruggebracht naar de rechtmatige eigenaar. De haan kan dan terug in zijn hok (en naar zijn hennen) en de eigenaar trakteert iedereen ter plaatse op een drankje.
Vista-kmixdocked.png
Door op de afspeelknop te klikken kunt u dit artikel beluisteren. Na het opnemen kan het artikel gewijzigd zijn, waardoor de tekst van de opname wellicht verouderd is. Zie verder info over deze opname, bekijk de oorspronkelijke versie of download de opname direct. (Meer info over gesproken Wikipedia)