Wormer (dorp)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Wormer
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Wormer
(Details)
Wormer (dorp)
Wormer (dorp)
Situering
Provincie Vlag Noord-Holland Noord-Holland
Gemeente Vlag Wormerland Wormerland
Coördinaten 52° 30′ NB, 4° 49′ OL
Algemeen
Oppervlakte 16,08 km²
Inwoners (2007) 13.130
Foto's
De Dorpstraat in Wormer in 1903
De Dorpstraat in Wormer in 1903
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Wormer, of formeel Wormer en Engewormer, is een voormalige zelfstandige gemeente in de Zaanstreek, in de provincie Noord-Holland. Het dorp ligt aan de oostzijde van de rivier de Zaan, tegenover Wormerveer, en vormt sinds 1991 samen met Jisp, Neck, Oostknollendam, Spijkerboor en Wijdewormer de gemeente Wormerland. Tot het dorp behoort ook de buurtschap Bartelsluis, dat op de grens is gelegen van het dorp en de Engewormer. Aan het Oosteinde verbindt Het Weiver de dorpen Wormer en Jisp met elkaar.

Geschiedenis Wormer[bewerken]

Wormer behoort tot de oudste plaatsen van de Zaanstreek. De plaats wordt in 1063 genoemd in een lijst van de abdij van Egmond, maar is waarschijnlijk al veel ouder. In 1280 weerstonden de inwoners van Wormer diverse aanvallen van de Friezen en Westfriezen. Hiervoor kregen de inwoners van Wormer door Floris V, graaf van Holland en Zeeland vrijstelling van het betalen van tol, in die tijd een belangrijk voorrecht. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog voltrok zich een belangrijk treffen tussen de Geuzen en Spaanse troepen in Wormer. Op 1e Pinksterdag 30 mei 1574 probeerden 1400 soldaten van de Spaanse troepen Wormer en Jisp te veroveren. Ze werden door de Geuzen, vrijbuiters en inwoners van beide dorpen verpletterend verslagen. Doordat vergelijkbare aanvallen op Ilpendam en Purmerend eveneens werden afgeslagen, was Waterland hierna voortaan vrij van Spaanse invloeden.
Wormer kende een tijd van grote bloei in 16e en 17e eeuw door de scheepsbeschuitbakkerij die toentertijd in dit dorp was gevestigd. Ruim 130 beschuitbakkers zorgden voor de bevoorrading van de vele schepen van de VOC. De Wormerse Tweeback was zeer vermaard en werd zelfs genoemd in diverse toneelstukken van Bredero ("dat pas op enkaer als een paer Wormer tweebakken!"[bron?]). Daarnaast was Wormer, net als de rest van de Zaanstreek, een bedrijvig gebied met vooral veel stijfselmakerijen, traankokerijen en zeildoekweverijen. In totaal hebben in Wormer ooit minimaal 66 molens gestaan. Vandaag de dag is hiervan slechts 1 molen bewaard gebleven, namelijk molen 'De Koker'.

Wormer in het nieuws[bewerken]

Gat van Wormer[bewerken]

Onderzoek van het gat te Wormer (14 oktober 1959)

Na een oorverdovend gefluit vond men in september 1959 in Wormer een eigenaardig gat met een diameter van circa 60 centimeter op het land van boer Teun Jongert achter de burgemeesterswoning van A. Loggers.[1] Ook op het land van boer R. Grevers was enkele maanden eerder een vergelijkbaar gat ontstaan. Het gat van Jongert werd zonder resultaaat door de Explosieven Opruimingsdienst (EOD) onderzocht.[1] Het werd groot nieuws en trok zelfs filmploegen uit de Verenigde Staten en tal van Europese landen naar Wormer. Het ministerie van Binnenlandse Zaken liet een aannemer een damwand om het voorwerp slaan om het op te graven.[2] Na enkele archeologische vondsten werd een tweede dieper liggende damwand binnen de eerste damwand geslagen.[3] Door omwoners werd geopperd dat het gat wel eens een gevolg kon zijn van de buitengewoon droge zomer.[4] Al snel kwam tegenslag; welwater bemoeilijkte het doorgaan met het uitgraven, waarna de damwand het begaf.[5] Na overleg op het ministerie van Buitenlandse Zaken besloot men de werkzaamheden over te dragen aan het ministerie van Defensie.[6] De inslag van een projectiel van onbekende makelij leek de meest voor de hand liggende gedachte, zodat het Ministerie van Defensie de zaak op zich nam. Defensie had het plan om eerst de ondergrond te onderzoeken met een sonde en dan, als er iets gevonden werd, een schacht te graven met stalen ringwanden om het grondwater weg te houden.[7] Onder leiding van majoor J.J. Blommaart van de EOD werd een poging gedaan om met zwaar materieel het projectiel te vinden. Het werk in het oorspronkelijke gat met de sonde werd echter op 14 oktober zonder resultaat gestaakt.[8] Op 31 oktober waren op zes plaatsen, waaronder op plaatsen bij de voornoemde boer Grevers, sonderingen verricht,[9] en op 5 november werd besloten het werk voorlopig te staken. Non-ferro buizen moesten worden vervaardigd om specifiek onderzoek op grote dieptes te doen.[10] Op verschillende plaatsen werden na de vorst metingen tot 25 meter diep verricht, maar er bevond zich met zekerheid tot op die diepte geen stuk metaal in de grond. Op 27 januari 1960 gaf het ministerie van Defensie de opdracht de onderzoeken te staken.[11] zeer tot onvrede van de majoor die naar eigen zeggen op een diepte van 27 tot 28 meter op iets hards was gestoten. Blommaart had ook een duidelijke mening over de aard van de inslag. Hij zocht de oorzaak in de inslag van een raket, mogelijk van Russische makelij, of de trap van een Spoetnik.

Blommaart was niet tevreden met de stopgezette operatie en kwam met het voorstel een internationaal fonds op te zetten om verder onderzoek te bekostigen. Hoewel de vermoedelijke aard van het voorwerp de Verenigde Staten interesseerde, schuwde het ministerie buitenlandse bemoeienis. Hierop besloot men het gat dicht te gooien.
Enkele jaren later liet Blommaart in een radio-uitzending van de VARA nogmaals weten graag weer in Wormer aan het graven te gaan: "Mijn handen jeuken om weer aan het karwei te beginnen. De voorwerpen, die naar schatting zo'n 60 centimeter diameter hebben, krijgen we eruit zo zeker als twee maal twee vier is." De majoor heeft echter nooit meer de gelegenheid gekregen om deze uitspraak te bewijzen.

Mysterieus gat in Wormer ontdekt door de veehouder Dokter (1975)

Bijna zestien jaar later, op 19 augustus 1975, was er plotseling weer een mysterieus gat van circa drie meter diep, zo'n 600 meter ten oosten van de vroegere gaten. Veehouder Willem Dokter aan de Dorpsstraat dekte het af met planken. Ook deze gebeurtenis trok de aandacht van verschillende instanties. Tot graven kwam het ditmaal echter niet. Theorieën over de mogelijke oorzaak werden echter wel geformuleerd en behelsden een raket, delen van een satelliet en een meteoriet.[12] De laatste hypothese werd ondersteund door de waarnemingen van enkele Zaankanters die op het moment van de inslag een vuurbal boven Wormer hadden waargenomen. Eind augustus werd het gat gedicht met puin.

Archeoloog H. Altena van de Universiteit van Amsterdam was een andere mening toegedaan. Het gat van 1975 was evenals dat van 1959 volgens hem ontstaan door voormalige waterputten. Ook professor F.F.F.E. van Rummelen van de Rijks Geologische Dienst, die in oktober 1975 in Ons Huis in Wormer zijn visie kwam toelichten, dacht aan menselijk ingrijpen als oorzaak. Volgens de professor was het gat ontstaan door het weggraven van de vruchtbare zeeklei die als bemesting werd gebruikt. Zo'n gat werd vroeger opgevuld met veen. Dat veen zou in de loop der jaren dermate zijn ingeklonken dat het plotseling was weggezakt, waardoor van de ene op de andere dag een gat kon ontstaan.[13] De opvatting van Van Rummelen werd lang niet door iedereen gedeeld. Men vroeg zich af, waarom de bewoners indertijd zeeklei naar boven hadden gehaald, terwijl er genoeg mest van de koeien voorhanden was om het land te bemesten. Onder de tegenstanders was majoor Blommaart, die indertijd het gat van 1959 had onderzocht. Tot op heden heerst er geen eenstemmigheid over de oorzaak.

Cacaobrand[bewerken]

Op 18 december 2003 was Wormer landelijk in het nieuws, doordat een grote cacaobrand uitbrak in het distributiecentrum van ADM Cocoa aan de Veerdijk, waarbij onder meer blauwzuurgas vrijkwam. De nabij gelegen basisschool, enkele bedrijven en het gemeentehuis moesten worden ontruimd. 's Avonds werden circa 1300 inwoners geëvacueerd.

Op 19 januari 2011 brak er na een explosie opnieuw brand uit in Wormer. Dit gebeurde weer bij ADM Cocoa aan de Veerdijk om 19:30 uur 's avonds. Dit keer was een partij cacaopoeder in brand geraakt. Cacaopoeder is beter te blussen en er kwam geen blauwzuurgas vrij. Daardoor kwam het GRIP-niveau niet hoger dan 2. Men was nog wel even ongerust vanwege een schoorsteen die dreigde in te storten.

Nieuwbouwplannen in Wormer[bewerken]

Pakhuizen in Wormer

In de structuurvisie van de provincie Noord-Holland wordt gekozen voor het sparen van het buitengebied en het behouden van het landschappelijke karakter. Als gevolg hiervan zullen gemeenten vaak kiezen voor 'inbreiden', bouwen in de open plekken in een gemeente. Wormerland is dunbevolkt met zo'n 400 inwoners per vierkante kilometer. Van het oppervlakte van 45,14 vierkante kilometer is 6,34 water. Van de rest is een groot deel open landschap: weilanden. De gemeente wil deze open ruimte zo veel mogelijk sparen.

Poort van Wormer[bewerken]

Aan de westelijke rand van de gemeente, grenzend aan de Zaan, zijn ruim 360 woningen gepland; eengezinswoningen en appartementen. Hiervan zal 30% in de sociale sector gerealiseerd worden. Ook wordt een beperkt aantal werkgerelateerde ruimtes gerealiseerd voor bijvoorbeeld zakelijke dienstverlening of atelier- en praktijkruimte. De appartementengebouwen komen direct aan de Zaan te staan. Het middengebied wordt gebruikt voor kleinschalige woningbouw die aansluit op de bestaande bebouwing.

Weremere-complex[bewerken]

Het plan omvat een basisschool, de OBS Weremere, plus appartementencomplex dat er gedeeltelijk bovenop wordt gebouwd. Tevens is er een ondergrondse parkeergarage. De gemeente heeft een bureau de randvoorwaarden laten opstellen, waaraan het gebouw moest voldoen. Vervolgens is, na een voorselectie van alle inschrijvende partijen, aan drie partijen gevraagd om in samenspraak met de gebruikers, een voorlopig ontwerp te produceren. Uit de ontwerpen en de bijbehorende prijs is uiteindelijk door de gemeente 'een beste' gekozen. Bij de omwonenden is enig protest vanwege de mogelijke schade die de werkzaamheden kunnen veroorzaken aan hun woningen, het verminderde uitzicht door het relatief (op de schaal van Wormer) hoge gebouw en de mogelijk mindere bezonning van hun percelen.[bron?]

Centrumplan[bewerken]

Het centrumplan bestaat uit drie fasen. De eerste fase is de bebouwing op de voormalige locatie van basisschool de Wegwijzer. Hier verrijst een winkelcentrum en een parkeerdek. Tegelijk met fase 1 realiseert de gemeente Wormerland een nieuw dorpsplein, dat de verbinding moet gaan vormen tussen het nieuwe winkelcentrum (in de volksmond 'vlek A') en het bestaande winkelcentrum Plaszoom. Dit winkelcentrum zal voor een groot deel worden gesloopt en gerenoveerd. In het nieuw te bouwen deel wordt met name de multifunctionele accommodatie (MFA) met daarin het dorpstheater, Scwo, horeca en de bibliotheek gehuisvest. Dit geheel is naar verwachting begin 2015 gereed.[bron?]

Met Stip Wonen[bewerken]

Het complex van voetbalclub WSV is het waarschijnlijk laatste grote bouwproject dat in Wormer mogelijk is. WSV krijgt twee kunstgrasvelden met verlichting, en een grasveld, een miniveld en speelplaats, een trainingshal, een clubgebouw. Om deze verbouwing mogelijk te maken heeft de plaatselijke woningbouwvereniging WormerWonen het project met Stip Wonen ontwikkeld. Om het complex heen worden ca. 100 woningen gebouwd. Hiervan is 30% goedkope woningen, waarbij de daadwerkelijke toewijzing aan de doelgroepen moet worden bevorderd en speculatie wordt tegengegaan. De overige woningen zijn middenduur en vrije sector-woningen. Van alle woningen is ten minste 30% geschikt en bereikbaar voor de doelgroep vitale ouderen (vanaf 55 jaar, onder woonkeur en levenslooptbestendigheid).[bron?]

Wormer gezien vanaf Wormerveer

Geboren[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • C. Mol, Uit de geschiedenis van Wormer, Meyer Pers N.V., Wormerveer.
  • Website gemeente Wormerland
  • website Bewonersvereniging Dorpscentrum
  1. a b Nieuwsblad van het Noorden, 23 september 1959. Geheimzinnig gat in weiland.
  2. Nieuwsblad van het Noorden, 24 september 1959. Het gat in de wei te Wormer
  3. Leeuwarder Courant, 29 september 1959. (zie fotobijschrift)
  4. Leeuwarder Courant, 30 september 1959. Gat ontstaan door droogte?
  5. Nieuwsblad van het Noorden, 1 oktober 1959. Laatste berichten: damwand rond gat te Wormer begaf het
  6. Nieuwsblad van het Noorden, 9 oktober 1959. Thans Defensie aan het graven
  7. Het Vrije Volk, 12 oktober 1959. ALS er 'ding' is
  8. Nieuwsblad van het Noorden, 15 oktober 1959. Onderzoek één gat te Wormer gestaakt.
  9. Het Vrije Volk, 31 oktober 1959. Wormers gat wordt verder onderzocht
  10. Het Vrije Volk, 6 november 1959. Het gat te Wormer
  11. Het Vrije Volk, 28 januari 1960. Onderzoek naar gat van Wormer nu gestaakt.
  12. Het Vrije Volk, 22 augustus 1975. Weer mysterieus gat in Wormer
  13. Het Vrije Volk, 25 oktober 1975. Wormers gat is oude put