Paulus (apostel)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Paulus
Paulus, zoals voorgesteld door Rembrandt (1633 of 1635)
Paulus, zoals voorgesteld door Rembrandt (1633 of 1635)
Geboren ca 3 na Chr. te Tarsus
Gestorven 64 of 67 te Rome
Heiligverklaring Pre-congregatie
Schrijn Sint-Paulus buiten de Muren
Naamdag 25 januari, 29 juni, 18 november
Attributen Zwaard
Lijst van christelijke heiligen
Portaal  Portaalicoon   Christendom

Paulus (Oudgrieks: Σαούλ, Saul en Σαῦλος, Saulos en Παῦλος, Paulos; Hebreeuws: שאול התרסי, Šaʾul HaTarsi, "Saul van Tarsus") (Tarsus, ca. 3 - Rome, 64 of 67) was een van de vroege leiders van de christelijke kerk en speelt een centrale rol in de vroege ontwikkeling en verspreiding van het christendom in de landen rond de Middellandse Zee, in het bijzonder in wat nu Turkije en Griekenland is. Velen menen dat Paulus voor zijn bekering Saulus heette. Het is ook mogelijk dat hij in Griekstalige kringen de Romeinse naam Paulus droeg en in joodse kringen de joodse naam Saulus of Saul. Paulus had vermoedelijk een Joodse moeder en een Romeinse vader. Hij werd geboren omstreeks 3 na Chr. in Tarsus (Cilicië) en overleed in Rome, in het jaar 64 of 67.

Paulus was een "zoon van een Farizeeër"[1] en had zijn opleiding genoten bij Gamaliël. Hij bezat het Romeinse staatsburgerschap.[2] Daarnaast was hij een actieve vervolger van de eerste-eeuwse christenen, door hen te laten opsluiten en in sommige gevallen te laten doden. Een voorbeeld hiervan wordt beschreven in de Bijbel wanneer hij zijn goedkeuring geeft aan de dood van een Joodse christen uit de eerste eeuw, Stefanus.[3] Een groot deel van de Bijbelteksten uit het Nieuwe Testament wordt aan Paulus toegeschreven. Hij wordt vrij algemeen Paulus de Apostel genoemd, of ook de Apostel van de heidenen.

Leven[bewerken]

De onthoofding van Paulus, 1887 van Enrique Simonet

Zijn levensloop wordt beschreven in het Bijbelboek Handelingen van de Apostelen. Volgens die bron was Paulus aanvankelijk actief als vervolger van de ontluikende geloofsgemeenschap die na de kruisiging van Jezus was ontstaan. Zelf maakt hij daar in een van zijn brieven ook melding van (Galaten 1:13). Hij bekeerde zich toen hij, op weg naar Damascus om Jezus' volgelingen te bestrijden, een visioen kreeg waarin Jezus hem opriep om zich te bekeren.

Volgens de Bijbel werd Saulus door Ananias in Damascus gedoopt en nam hij daarbij de naam Paulus aan. Paulus ondernam vervolgens drie reizen door Klein-Azië en Griekenland om het evangelie te verkondigen, christelijke gemeenten te stichten en eerder ontstane gemeenten te bezoeken. Paulus stelde dat tot het christendom bekeerden die niet voorheen tot het jodendom hadden behoord, niet onderworpen hoefden te worden aan de wet van Mozes, omdat Jezus op aarde was gekomen om de hele mensheid te verlossen. Hierdoor raakte hij in conflict met de geloofsgemeenschap in Jeruzalem, die strikt volgens de joodse wetten wilde leven. De vraag of de voormalige heidenen zich moesten houden aan de besnijdenis, werd door Petrus beslecht (Handelingen 11. 1-18). Paulus reisde samen met Barnabas naar Jeruzalem, om de kwestie voor te leggen aan de apostelen en oudsten (Handelingen, hoofdstuk 15). Deze bijeenkomst wordt het Apostelconvent genoemd. Uiteindelijk werd er besloten dat deze christenen-uit-de-heidenen niet meer verplichtingen op moesten worden gelegd dan strikt noodzakelijk was; besnijdenis was voor hen niet meer verplicht.

In het jaar 60 leed Paulus schipbreuk op weg naar Rome. Volgens overlevering kwam hij terecht op een klein eilandje bij Malta op een plek die nu St. Paul's Bay genoemd wordt.

Het is niet bekend hoe het Paulus verder verging. Hij zou in Rome berecht zijn door Nero. Volgens de rooms-katholieke traditie is hij daar onthoofd en begraven. Op de plaats van zijn graf staat de basiliek Sint-Paulus buiten de Muren. Op de plaats van zijn onthoofding zouden vele wonderen plaats hebben gevonden.

Zijn feestdagen zijn 25 januari (zijn bekering), 29 juni (samen met Petrus) en 18 november (toewijding van de basiliek).

Brieven[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook Auteurschap van de brieven van Paulus

De brieven die hij schreef om het contact met de door hem gestichte gemeentes te onderhouden, maken deel uit van het Bijbelse Nieuwe Testament. Paulus wordt ook de 'apostel der heidenen' genoemd. Hij was de eerste apostel die de boodschap van het Evangelie onder de heidenen, dat wil zeggen niet-Joden, verspreidde. Tot deze dienst werd hij volgens het boek Handelingen door Jezus geroepen. Jezus had hij als Farizeeër bij leven in persoon niet gekend, en waarschijnlijk zelfs niet eens opgemerkt. Voorts zijn de Brieven van Paulus van vroeger datum (52 - 58 na Chr.) dan de vier Evangelien, die tussen circa 65 en 100 na Chr. worden gedateerd.

Centraal in de brieven van Paulus staat de persoon van Jezus Christus. Paulus maakt duidelijk dat elk mens tot God kan komen door geloof. Hij kreeg veel tegenstand vanuit de joodse gemeenschap die vond dat men ook de oudtestamentische wetten en gewoonten moest overnemen. Paulus keerde zich hier fel tegen en verklaarde dat een mens alleen tot God kan komen op grond van geloof. Het nauwgezet naleven van de mozaïsche voorschriften was niet langer van belang. Dit komt vooral naar voren in zijn brieven aan de Romeinen en de Galaten, waar de christelijke gemeenten bestonden uit bekeerlingen uit het diaspora-jodendom. Het gevolg was een religie die veel opener stond naar buitenstaanders.

Onder onderzoekers is een debat gaande over welke Bijbelse teksten precies aan Paulus moeten worden toegeschreven. Zeven worden zeer algemeen als authentiek aanvaard: Romeinen, Galaten, 1 Korintiërs, 2 Korintiërs, Filippenzen, 1 Tessalonicenzen en Filemon. Bij drie brieven is de verdeling onder onderzoekers min of meer fiftyfifty: Kolossenzen, Efeziërs en 2 Tessalonicenzen. Vier brieven worden breed gezien als niet van Paulus: 1 Timoteüs, 2 Timoteüs, Titus en Hebreeën. Dit laatste geschrift neemt overigens nog weer een bijzondere positie in, omdat het auteurschap van Paulus hiervan al in de oude kerk werd betwijfeld en ook onder conservatieve theologen niet als van Paulus wordt aanvaard en de Bijbel bovendien niet claimt dat deze door Paulus zou zijn geschreven.

Onderzoekers die menen dat bepaalde teksten, waarvan de Bijbel beweert dat ze van Paulus afkomstig zijn, niet door Paulus geschreven zijn, spreken van pseudepigrafie: het onterecht toeschrijven van een tekst aan een bekend persoon. In Nederland bekleedt een nieuwtestamenticus als Jakob van Bruggen de traditionele flank (hij schrijft alle dertien brieven aan Paulus toe, behalve Hebreeën) en C.J. den Heyer de kritische flank (hij schrijft maximaal zeven brieven aan Paulus toe).

Het filosofische debat over Paulus[bewerken]

Een van de felste critici van Paulus van later datum is Friedrich Nietzsche. Hij hekelde Paulus' egalitaire mensbeschouwing en universalistische overtuiging, volgens welke alle volkeren aan de Verrijzenis van Christus deel zouden hebben en waardoor alle mensen, ongeacht hun etnische afkomst, geroepen zijn om Gods medewerkers te worden. "Er is geen onderscheid tussen Joden en andere volken", zegt Paulus in de Romeinenbrief (10,12). Nietzsche noemt dit "het gif van de leer van de 'gelijke rechten voor iedereen'". Het Paulinische christendom zou dit 'gif' het meest systematisch hebben uitgezaaid. Nietzsche haatte de "rebellen tegen alles wat privileges heeft" (Antichrist, paragraaf 46). Paulus zou alleen maar geïnteresseerd zijn in het kruis en de dood van Jezus om zo zijn "haat" tegen het leven aan te kunnen wakkeren. (Antichrist, paragraaf 42).

De Franse filosoof en maatschappijcriticus Alain Badiou ontwaart hier bij Nietzsche een met Paulus rivaliserende visie op 'de waarheid' over de mensheid. Nietzsche getuigde van de principiële ongelijkheid tussen mensen en legitimeerde het recht van de sterkste. Paulus is voor Badiou bijzonder, omdat hij geen dialecticus is. Het universele houdt voor Paulus niet de ontkenning in van het particuliere en omgekeerd. Het universalisme is bij hem als "het afleggen van een weg en het houden van afstanden tot particulariteiten die blijven bestaan". Zo bleef Paulus jood en ging tegelijk aan de grenzen van zijn eigen religie voorbij. Voor Paulus, zegt Badiou verder, is zeer zeker niet de dood maar de Verrijzenis "datgene waardoor het zwaartepunt van het leven in het leven is". Van haat tegen het leven is bij Paulus volgens hem geen sprake. Evenzo verdedigt Badiou de Paulinische paradox dat zwakheid ware kracht betekent. Ook die paradox was Nietzsche een doorn in het oog.

'Waarheid', die in het premoderne en moderne denken nog altijd met universaliteit verbonden was, wordt door postmoderne filosofen veelal als subjectief afgedaan. Badiou verzet zich tegen deze opvatting van het postmodernisme, omdat het alle zoeken naar waarheid op voorhand ontmantelt en blokkeert. Badiou - zelf overigens atheïst - waardeert in Paulus de consequente verkondiging van "de fabel" van de Verrijzenis, die niettemin de grondslag legde voor elke "waarheidsprocedure" die steeds vanuit een onberedeneerd begin - wat Badiou evenement noemt - voert naar bevrijdende politiek, baanbrekende wetenschap, doorbraken in de kunsten of een waarachtige liefde, die alles overstijgt.

Het Nieuwe Perspectief op Paulus[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook Nieuwe Perspectief op Paulus

Binnen de nieuwtestamentische wetenschappen woedt sinds de publicaties van de vooraanstaande en baanbrekende nieuwtestamenticus E.P. Sanders en zijn navolgers James Dunn en N.T. Wright een vurige discussie over hoe 'joods' Paulus was en wat dat betekent. De genoemde hoogleraren behoren bij een stroming die het Nieuwe Perspectief op Paulus wordt genoemd. Zij verzetten zich tegen de lutheraanse interpretatie van Paulus, waarbij hij voor zijn bekering vooral via zogeheten 'goede werken' of 'werken van de wet' in de gunst bij God probeerde te komen, maar toen hij zich tot het christendom bekeerde pas leerde wat genade is. Zij vinden dit een te negatieve visie op het Jodendom in Paulus' tijd. Critici van dit Nieuwe Perspectief op Paulus stellen veelal dat deze denkers daarmee tekort doen aan Gods genade.

Tombe[bewerken]

In de tombe, die wordt toegeschreven aan Paulus en zich bevindt in de Sint-Paulus buiten de Muren te Rome, zijn in juni 2009 botfragmenten gevonden uit de eerste of tweede eeuw.[4] Dit nieuws werd bevestigd door Paus Benedictus XVI. Wetenschappers hadden een kleine opening gemaakt in de vermoedelijke tombe en hebben de binnenkant ervan onderzocht door middel van een sonde. Die vond niet alleen de botresten, maar ook paars en blauw textiel.[5]

Paulus als beschermheilige[bewerken]

Paulus is de patroonheilige van Opwijk, Bath, het aartsbisdom Philadelphia, de bisdommen Birmingham (Alabama), Covington, Worcester, Providence en Las Vegas, Malta, Münster, Naumburg, Poznań, Rome, Umbrië en Kavála.

Verder is hij, binnen de katholieke Kerk, de patroonheilige van de schrijvers, de Katholieke Actie, de evangelisten, de journalisten, de krantenredacties, de musici, de missiebisschoppen, de theologen, de zielenzorgers, de personen werkzaam in de public relations, de ruiters, de zadelmakers en de zeilmakers.

Hij wordt aanroepen tegen (gif)slangen en slangenbeten, oogpijnen, angst, krampen en onweer, en voor regen en vruchtbare akkers.

Literatuur[bewerken]

Voor een uitgebreide literatuurlijst, met gegevens zoals naam van uitgever, plaats en datum van uitgave, titel en taal van het oorspronkelijke boek, enz. (zie voorbeeld hieronder), kan men zich wenden tot bvb. de Engelse, Duitse, Franse of Latijnse Wikipedia.

  • Alain Badiou - Paulus: De fundering van het universalisme vertaling Dominiek Hoens & Jan De Wit, Uitgeverij Ten Have, Kampen, 2008. Oorspronkelijk: Saint Paul. La fondation de l’universalisme, Presses universitaires de France, 1997.
  • F.F. Bruce - In de voetsporen van de apostel Paulus
  • Jakob van Bruggen - Paulus: Pionier voor de messias van Israël
  • W.K. Grossouw - Paulus onder de joden, afscheidsrede
  • B. Haverkamp - Paulus de heidenapostel
  • Cees den Heyer - Paulus: Man van twee werelden
  • Fik Meijer - Paulus: Een leven tussen Jeruzalem en Rome
  • Bert Jan Lietaert Peerbolte - Paulus en de rest: Van farizeeër tot profeet van Jezus
  • Thijs Voskuilen - Alias Paulus: De grondlegger van het christendom als geheim agent van Rome
  • G. Wielenga - Paulus in zijn leven en werken
  • Tom Wright - Paulus van Tarsus

Externe link[bewerken]

  • The Paul Page Een grote verzameling online beschikbare artikelen over het Nieuwe Perspectief op Paulus.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Handelingen 23:6
  2. Handelingen van de Apostelen 16:37 en Handelingen van de Apostelen 22:28
  3. Handelingen 7:58 - 8:1
  4. http://www.telegraaf.nl/buitenland/4275209/___Botten_gevonden_in_tombe_Paulus___.html
  5. (nl) Botten gevonden in tombe van Paulus, nu.nl, 29 juni 2009