Katholieke Actie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Katholieke Actie was een door paus Pius XI geïnitieerde katholieke beweging die tot doel had de secularisering van de samenleving tegen te gaan. In de praktijk betekende dit vooral een intensivering van het georganiseerde geloofsleven en een centralisatie van katholieke sociale organisaties. De Katholieke Actie was een internationale beweging die met name tot uiting kwam in landen met een anti-klerikale regering, zoals Spanje, Italië, Beieren, Frankrijk, België en Nederland.

Algemeen[bewerken]

De term “katholieke actie” werd voor het eerst gebruikt door paus Pius X (1903-1914) in zijn encycliek Il Fermo Proposito uit 1905[1]. Met deze term duidde hij het geheel van katholieke organisaties aan, die in ieder land, aangepast aan de plaatselijke omstandigheden, opereerden. Hij zag het als hun prioriteit activiteiten te ontplooien met betrekking op het sociale vraagstuk, en verklaarde dat goede leken in aanmerking kwamen voor het leiderschap voor deze organisaties.

De term werd opnieuw gebruikt in de eerste encycliek van Pius XI (1922-1939) uit 1922 getiteld Ubi Arcano Dei Consolio[2]. In deze tekst sprak Pius zijn bezorgdheid uit over de slechte situatie in de wereld na de Eerste Wereldoorlog (onder andere de zedenverwildering) en riep hij vooral de bisschoppen op het katholieke gedachtegoed in de individuele mens, het gezin en de maatschappij te herstellen, waarbij hij een speciale rol zag voor organisaties op het gebied van de verhouding tussen Kerk en gezin en de jeugd.

In aanvullende brieven aan enkele bisschoppen lichtte hij zijn ideeën toe, waarbij hij duidelijk maakte dat de Katholieke Actie (nu met hoofdletters geschreven) gezien moest worden als een nieuwe organisatie waarin gelovigen het apostolaat (geloofsverbreiding) zouden beoefenen onder leiding van de bisschoppen als aanvulling op de bestaande zielzorg. Organisaties die al (gedeeltelijk) op het gebied van de zielzorg actief waren moesten in de KA worden geïntegreerd. Deze 'klerikale centralisatie' moest worden doorgevoerd opdat het episcopaat “animerend, regelend en disciplinerend” kon optreden.

De religieuze legitimatie voor de Katholieke Actie werd gevormd door het beeld van de Kerk als Mystiek Lichaam van Christus, waarvan iedere gelovige organisch deel uitmaakt.

Vlaanderen[bewerken]

De KSA werd in Vlaanderen op 7 juni 1928, als onderdeel van de Katholieke Actie en vervanger van de AKVS, gesticht door de Roeselaarse kanunnik Karel Dubois. De eerste Vrouwelijke Katholieke Studerende Jeugd-afdeling (VKSJ) werd gesticht in 1930. De gezamenlijke Katholieke Studerende Jeugd - Katholieke Studenten Actie - Vrouwelijke Katholieke Studerende Jeugd (afgekort KSJ-KSA-VKSJ) groeide uit over heel Vlaanderen. In 2006 telde KSJ-KSA-VKSJ 39.855 leden, verspreid over ca. 290 plaatselijke groepen. Daarmee zijn ze de op twee na grootste jeugdbeweging in Vlaanderen.

Nederland[bewerken]

De Katholieke Actie werd relatief laat, in 1936 en op initiatief van kardinaal De Jong, ingevoerd in Nederland. De organisatie kreeg in Nederland een diocesane en parochiale opzet. Ten dienste van de zelfstandige diocesane Katholieke Acties werd in 1945 een landelijk bureau opgericht, met een landelijke leiding, bestaande uit de diocesane directeuren en voorzitters. Daarnaast kwam er een dagelijks bestuur, samengesteld uit twee geestelijken en twee leken. Orgaan van de Katholieke Actie was het tijdschrift Actio Catholica, dat werd uitgebracht door de Actie "Voor God", een vergelijkbare organisatie die ook een tijdlang met de Katholieke Actie verenigd was.

Het landelijk bureau streefde naar coördinatie van en samenwerking met het gehele katholieke organisatieleven. Het landelijk bureau van de Katholieke Actie participeerde daarom in het bestuur van het Katholiek Nederlands Persbureau (KNP), het Nationaal Katholiek Thuisfront, de Katholieke Radio Omroep (KRO) en in het Katholiek Bureau voor Maatschappelijk en Cultureel Overleg.

In 1958 kreeg de Nederlandse Katholieke Actie nieuwe statuten, waarbij de diocesane organisaties in een federatie werden samengebracht en het Landelijk Centrum onderdeel werd van het bestuur van de Rooms-katholieke Kerkprovincie in Nederland. In de jaren 1960 ontwikkelde de Katholieke Actie zich tot een belangrijke spreekbuis voor kritiek van leken op het kerkbeleid. Eind 1966 werd de Katholieke Actie opgeheven en omgezet in het Oriëntatie- en Communicatiecentrum voor Kerk en Wereld De Horstink.[3]

Het maandblad Actio Catholica had ondertussen plaatsgemaakt voor een nieuw, driemaandelijks tijdschrift onder de naam Ruimte. Daarin werd getracht op fenomenologische wijze de ervaringswereld van gelovigen te beschrijven, zodat uit een ontmoeting van kerk en wereld een nieuw perspectief kon ontstaan. Ruimte werd in 1964 voortgezet onder de naam Euros.

Literatuur[bewerken]

  • Peter de Haan, Van volgzame elitestrijder tot kritische gelovige. Geschiedenis van de Katholieke Actie in Nederland 1934-1966, Nijmegen, 1994
  • Tine Van Osselaer, "Christening Masculinity? Catholic Action and Men in Interwar Belgium", in: Gender & History, vol. 21, nr. 2, augustus 2009, pp. 380-401.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Il Fermo Proposito, Paus Pius X, www.vatican.va
  2. (en) Ubi Arcano Dei Consilio, Paus Pius XI, www.vatican.va
  3. Archief Landelijk Centrum van de Katholieke Actie