Paashaas

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Paashazen en paaseidecoratie

De paashaas is een fictieve haas waarvan aan kinderen wordt verteld dat hij paaseieren brengt op Pasen. De paashaas is de niet-godsdienstige personificatie van het van origine christelijke paasfeest.

In katholieke regio's (België, Frankrijk, zuiden van Nederlands Limburg) vertelt men de kinderen dat de paaseieren door de paasklokken gebracht worden. De klokken zijn na het luiden tijdens het Gloria van de H. Mis op Witte Donderdag naar Rome vertrokken om er de eieren te halen. Deze klokken hebben de vorm van kerkklokken met vleugeltjes en vliegen door de lucht.

Met de commercialisering van feestperiodes, worden zowel eieren als hazen en klokken in chocoladevorm verkocht.

Nederland[bewerken]

White House Easter Egg Roll

In Nederland heeft de haas een mandje op zijn rug met daarin een paar eieren. Sommige kinderen wordt verteld dat de paashaas ze verstopt, bijvoorbeeld in de tuin of op het balkon tussen de planten. Een enthousiaste speurtocht op paasmorgen hoort uiteraard bij deze traditie. Tegenwoordig wordt dit vaak met chocolade-eieren gedaan.

Ook wordt de haas veel gebruikt in kunst in de vorm van beeldjes en paasschalen rond de paastijd. Ook worden beeldjes en eieren vaak beschilderd.

Een familie van houten paashazen in Bremen

Oorsprong[bewerken]

De kerk zou Pasen over een heidens voorjaarsfeest heen hebben geplaatst, in een poging dit feest te kerstenen. Deze theorie rondom de Germaanse mythologie is opgekomen in de Romantiek. Tegenwoordig gaat men er echter van uit dat de kennis van die mythologie is gebaseerd op allerlei twijfelachtige reconstructies en speculaties. In een enkel geval is zo’n 'heidense', mythologische, oud-Germaanse en voor-christelijke verklaring mogelijk, vrijwel altijd echter onwaarschijnlijk, soms speculatief of geheel onjuist. Veel van deze opvattingen zijn keer op keer klakkeloos overgenomen uit populaire publicaties, waarin dit soort theorieën nog altijd worden vermeld, maar die door de serieuze wetenschap al lang zijn opgegeven.[1][2]

De paashaas is een verzonnen kinderritueel, met een pedagogisch karakter. Hij schenkt oorspronkelijk slechts eieren aan kinderen die zich goed gedragen. Via een vertaald Duits boek was de paashaas in ieder geval in 1825 in Nederland bekend. In 1961 wordt de paashaas als 'nieuwe' traditie genoemd door volkskundige S.J. Van der Molen. Mogelijk is het gebruik van de paashaas eveneens door Duitse migranten naar Nederland gebracht, zoals ook de kerstboom door Duitsers in Nederland is geïntroduceerd. In Duitsland wordt de paashaas namelijk al in 1682 genoemd, die het voor elkaar kreeg om gekleurde eieren te leggen.[3]

De Germaanse vruchtbaarheidsgodin Eastra, die in overgeleverde mythologieën als half-krankzinnig en soms even bloeddorstig als vrijgevig is geafficheerd, vertoonde zich op aarde vaak in de vorm van een haas. Met name als de ‘gekke’ maartse haas in het paarseizoen aan het begin van de lente. Het christelijke Pasen was in deze contreien oorspronkelijk haar lentefeest. Pasen heet in het Engels ook nog steeds naar deze godin ‘Easter’. Vandaar dat nog steeds de heidense haas in het van origine christelijke Pasen figureert.[bron?]

Varianten[bewerken]

In plaats van een haas is er een haan in Beieren, een kip in Tirol, een vos in Thüringen en in Westfalen en een koekoek in Hannover.

Trivia[bewerken]

  • Andere fictieve figuren die verbonden zijn aan feestdagen, zijn Sinterklaas en de Kerstman.
  • In Australië wordt sinds 1968 een langoorbuideldas gepromoot als de Paaslangoorbuideldas (Easter Bilby), omdat de uitheemse konijnen grote schade aan de inheemse natuur aanrichten.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. T. Dekker, H. Roodenburg (red.) [et al.]: Volkscultuur. Een inleiding in de Nederlandse etnologie. Nijmegen 2000.
  2. J.L. de Jager: Rituelen, nieuwe en oude gebruiken in Nederland. Utrecht/Antwerpen 2001.
  3. E. Doelman, J. Helsloot (red.): De kleine Olympus. Over enkele figuren uit de alledaagse mythologie. Amsterdam, 2008.