Calakmul (Mayastad)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Oude Mayastad en beschermde tropische regenwouden van Calakmul, Campeche
Werelderfgoed gemengd
Calakmul.templo.jpg
Land Vlag van Mexico Mexico
UNESCO-regio Latijns-Amerika en Caraïben
Criteria ii, iii, iv, vi
Inschrijvingsverloop
UNESCO-volgnr. 1061
Inschrijving 2002 (26e sessie)
Uitbreiding 2014
UNESCO-werelderfgoedlijst

Calakmul was een van de grootste steden van de Maya's ten tijde van de Klassieke Periode. De restanten van de stad bevinden zich in het regenwoud in de staat Campeche op het Mexicaanse schiereiland Yucatán. De inwoners van Calakmul zelf noemden hun stad Kaan. De lotgevallen van de stad werden beheerst door de rivaliteit met het machtige koninkrijk van Tikal.

Calakmul was al in de Preklassieke Periode, voor het begin van de jaartelling, bewoond, maar werd pas een stad van enige omvang rond 500. Vanaf dat moment groeide Calakmul snel in belang. Toen het in 546 de vorst van Naranjo van de troon stootte en verving door een bondgenoot, kwam de stad in conflict met Tikal, beschermheer van Naranjo. Al snel werden Calakmul en Tikal de meest bittere tegenstanders in het centrale Mayagebied en vrijwel alle andere Mayasteden kozen partij voor een van beide steden. In 562 werd Tikal onderworpen door een bondgenoot van Calakmul, de vorst van Caracol. Als gevolg daarvan werd Calakmul onder haar koningen (ajaws) "Hemelgetuige" en Yuknoom "de Grote" de onbetwiste leider in het Mayagebied. De meeste gebouwen in Calakmul stammen uit deze periode, waaronder piramide II, met meer dan 45 meter het hoogste gebouw van de klassieke Maya's. De meeste gebouwen zijn opgetrokken in Peténstijl. In totaal zijn al meer dan 6250 gebouwen gevonden in Calakmul, dat een oppervlakte had van zeker 70 vierkante kilometer. De waterreservoirs waren de grootste uit de Klassieke Periode, waardoor de stad een aanzienlijke bevolking kon onderhouden. Schattingen van het inwoneraantal lopen uiteen van enkele tienduizenden tot bijna een miljoen, maar de meeste Mayanisten gaan uit van 150.000 tot 200.000 inwoners, waarmee het in ieder geval een van de grootste steden ter wereld was.

In 682 wist Jasaw Chan K'awiil I van Tikal de onafhankelijkheid te herkrijgen. Tikal wist onder andere Palenque en Yaxchilán aan haar zijde te krijgen en de coalitie van Tikal wist in 695 na een uiterst bloedige veldslag Yuknoom Yich'aak K'ak van Calakmul op de knieën te dwingen. Hierna was het grotendeels gedaan met de invloed van Calakmul. Niet veel later raakte ook de rest van de Mayacultuur in verval, grotendeels doordat de strijd tussen Tikal en Calakmul zoveel grondstoffen en aandacht had opgeëist dat de landbouw werd verwaarloosd. In de negende eeuw lijkt Calakmul nog even de onafhankelijkheid herkregen te hebben, doch uiteindelijk werd Calakmul evenals de andere klassieke steden van het centrale Mayagebied verlaten. De laatste Calakmulse inscriptie, betreffende de vorst Aj Took', stamt uit 909, op Toniná na de laatste klassieke Maya-inscriptie.

De stad werd pas in 1931 herontdekt, toen de bioloog Cyrus L. Lundell vanuit een vliegtuig twee piramiden zag, waarna de Mayanist Sylvanus Morley besloot de stad Calakmul te noemen, Yucateeks Maya voor "twee aangrenzende piramide". Pas in de jaren '70 werd de stad voor het eerst onderzocht, en werd duidelijk dat de vondst van Calakmul een spectaculaire ontdekking was. Archeologisch onderzoek en ontcijfering van inscripties in Calakmul hebben een schat aan informatie over de Maya's opgeleverd, en het grootste deel van de stad is nog steeds niet blootgelegd. De tombe van Yuknoom de Grote werd ontdekt in 1997 in Piramide II.

De stad werd in 2002 opgenomen als cultuurerfgoed in de Werelderfgoedlijst. De stad is de minst bezochte van de grote vindplaatsen van het oude Amerika, voor een groot deel vanwege haar geïsoleerde ligging. De stad ligt in het Biosfeerreservaat Calakmul en de dichtstbijzijnde nederzetting van enige betekenis is Xpujil, dat meer dan 120 kilometer verderop ligt. In 2014 werd het erfgoed opnieuw genomineerd en uitgebreid. Het werd een gemengd erfgoed door de toevoeging van de tropische regenwouden.

Literatuur[bewerken]

  • Inés de Castro (Hrg.), Maya. Könige aus dem Regenwald. Katalog zur Sonderausstellung im Roemer- und Pelizaeus-Museum. Hildesheim: Gebr. Gerstenberg 2007.
  • Simon Martin en Nikolai Grube, Chronicle of the Maya Kings and Queens. Deciphering the Dynasties of the Ancient Maya. London: Thames and Hudson.