Guatemala

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Guatemala (hoofdbetekenis))
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Guatemala (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Guatemala.
República de Guatemala
Vlag van Guatemala
(Details)
Coat of arms of Guatemala.svg
(Details)
Guatemala
Basisgegevens
Officiële landstaal Spaans
Hoofdstad Guatemala-Stad
Regeringsvorm republiek
Staatshoofd Otto Pérez
Regeringsleider Otto Pérez
Religie Rooms-katholicisme 55%
Protestantisme 40%
Mayareligies 1%
Oppervlakte 108.889 km² [1] (0,4% water)
Inwoners 11.237.196 (2002)[2]
14.373.472 (2013)[3] (132/km² (2013))
Bijv. naamwoord Guatemalaans, Guatemalteeks
Overige
Volkslied Guatemala Feliz
Munteenheid quetzal (GTQ)
UTC -6
Nationale feestdag 15 september
Web | Code | Tel. .gt | GTM | 502
Voorgaande staten
Verenigde Staten van Centraal-Amerika Verenigde Staten van Centraal-Amerika 1839
Topografie
Guatemala
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

Guatemala, officieel de Republiek Guatemala (Spaans: República de Guatemala), is een land in Centraal-Amerika, grenzend aan Mexico, Belize, Honduras en El Salvador. Guatemala heeft een uitermate gevarieerd landschap. In het centrum en noordwesten van het land bevindt zich een hoogvlakte met berg- en vulkaantoppen tot boven 4000 meter hoogte. In departement Petén bevinden zich de beroemde Mayaruïnes van Tikal. De zuidelijke kuststreek en het westen van Guatemala zijn relatief vlak en worden intensief gebruikt voor het verbouwen van suikerriet, fruitteelt en veeteelt. De hoofdstad van het land is Guatemala-Stad, dat gelegen is in het departement Guatemala.

Geschiedenis[bewerken]

Van de vierde tot de elfde eeuw was Guatemala het kerngebied van de Mayabeschaving. In 1523 werd door de Spanjaarden onder leiding van Pedro de Alvarado aan de verovering van het gebied begonnen. Rond 1550 was dat grotendeels voltooid, maar het zou nog tot 1697 duren voor de laatste Mayastaat, Tayasal, viel. Guatemala werd ingedeeld bij het onderkoninkrijk Nieuw-Spanje, waarvan het een kapiteinsgeneraliteit vormde die heel Centraal-Amerika omvatte. Het bestuurlijk centrum is meerdere keren verplaatst. De tweede keer is het naar Antigua Guatemala overgebracht (in het jaar 1543) en de vierde keer naar het huidige Guatemala Stad (in het jaar 1776).

In 1821 werd het als deel van het Mexicaanse Keizerrijk onafhankelijk van Spanje, en twee jaar later scheidde het zich met een aantal andere Centraal-Amerikaanse landen af als de Verenigde Staten van Centraal-Amerika. Die federatie hield op te bestaan in 1840, waarna Guatemala een onafhankelijke republiek werd. Aanvankelijk had Guatemala overwegend conservatieve regeringen, wat met het aantreden van Justo Rufino Barrios in 1871 veranderde. Onder de liberale regering bloeide de economie op door de export van koffie, maar in 1885 kwam een einde aan Barrios' regering toen hij sneuvelde op veldtocht in El Salvador, dat hij had aangevallen in de hoop de Centraal-Amerikaanse eenheid te herstellen.

Rond de eeuwwisseling kreeg de heersende elite, met als beste voorbeeld de Amerikaanse United Fruit Company, steeds meer grond en macht in handen. In 1931 vestigde Jorge Ubico zijn dictatuur, die zich vooral kenmerkte door een paternalistisch beleid ter verbetering van het lot van de indiaanse bevolking. Nadat hij steeds autoritairder begon op te treden werd hij afgezet in 1944 na een bloedeloze volksopstand, die een korte periode van democratie en voorspoed inleidde, de 'tien jaren lente'. In 1951 werd de sociaaldemocraat Jacobo Arbenz Guzmán tot president gekozen. Hij startte landhervormingen, tot woede van het leger en de Verenigde Staten, die hem in 1954 omver wierpen. Daarop volgde een lange periode waarin dictaturen en min of meer democratische regeringen elkaar afwisselden. Vanaf de jaren zeventig ontaardde het geweld tot een bloedige burgeroorlog, waarvan vooral de indiaanse bevolking het slachtoffer werd. Het geweld culmineerde in de dictatuur van Efraín Ríos Montt, tijdens wiens regime een genocide op de Mayabevolking plaatsvond.

De democratie werd in 1986 hersteld. Tien jaar later werd de burgeroorlog beëindigd en keerde de vrede langzaam maar zeker weer terug. Dit betekende tevens het einde van de 36 jaar lange periode van conflicten. Sinds de terugkeer van de burgerregering is Guatemala overwegend door centrum-rechtse en rechts-populistische regeringen bestuurd. De huidige president is Otto Pérez.

Demografie[bewerken]

Bevolking[bewerken]

Mestiezen en blanken nemen bijna zestig procent van de bevolking in, zij worden Ladino's genoemd. De overige veertig procent bestaat uit indigenas, beter bekend als Indianen, waarvan het overgrote deel Maya. [4] De Mayavolkeren bestaan in Guatemala alleen al uit 23 verschillende groepen met onderling een andere taal. Andere indianenvolken zijn de Xinka en de Garifuna.

Taal[bewerken]

De officiële landstaal is het Spaans, maar een aanzienlijk deel van de bevolking spreekt Mayatalen, in totaal 21, waarvan het K'iche', Kaqchikel, Q'eqchi en Mam de belangrijkste zijn. In sommige andere delen wordt het Garifuna of het Xinca gesproken. In enkele, meestal afgelegen, delen van Guatemala is de Mayabevolking niet tweetalig. De naam Guatemala is afkomstig van het Kaqchikel, en betekent: Land van veel bomen.

Religie[bewerken]

De meest beleden godsdienst in Guatemala is het rooms-katholicisme, alhoewel het protestantisme de laatste decennia sterk in opkomst is. Meer dan een derde van de Guatemalteken is inmiddels protestant. Ongeveer 1% van de bevolking belijdt nog een oorspronkelijke indiaanse religie, hoewel de Maya's het katholicisme wel sterk vermengen met hun oorspronkelijke gebruiken.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Departementen van Guatemala voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Guatemala is onderverdeeld in 22 departementen:

Alta Verapaz - Baja Verapaz - Chimaltenango - Chiquimula - El Progreso - Escuintla - Guatemala - Huehuetenango - Izabal - Jalapa - Jutiapa - Petén - Quetzaltenango - Quiché - Retalhuleu - Sacatepéquez - San Marcos - Santa Rosa - Sololá - Suchitepéquez - Totonicapán - Zacapa

Geografie[bewerken]

Hooglanden van Guatemala
Guatemala-Stad

Guatemala ligt in Centraal-Amerika. In het zuiden grenst het aan de Grote Oceaan en in het noorden aan de Golf van Honduras. Het land is bergachtig, op de kustgebieden na. De noordelijke regio El Petén is een kalksteenplateau. Het grootste meer van het land is het Izabalmeer, dat in verbinding staat met de Golf van Honduras. Aan de andere kant van het land ligt het Meer van Atitlán, een door vulkanen omringd meer (caldera).

Klimaat[bewerken]

Het klimaat van Guatemala kent een nat seizoen (mei-oktober) en een droog seizoen (november-april). Alhoewel Guatemala in de tropische klimaatzone ligt en overwegend warm en zonnig weer kent, kunnen de plaatselijke weersomstandigheden hiervan flink afwijken, met name door de grote hoogteverschillen.

In Quetzaltenango (2200 meter hoogte) is nachtvorst niet ongebruikelijk in de maanden oktober - december, terwijl enkele tientallen kilometers naar het zuiden de temperatuur zelden onder 15 graden Celsius komt.

Doordat Guatemala vrij ver westelijk ligt ten opzichte van het Caraïbisch gebied, komen orkanen er nauwelijks voor. Maar in 1998 hebben orkaan Mitch en in 2005 orkaan Stan wel voor aanzienlijke schade en vele slachtoffers gezorgd.

Steden[bewerken]

Met ongeveer een miljoen (2,8 miljoen inclusief voorsteden) inwoners is Guatemala-Stad de grootste stad van het land. De daaropvolgende steden zijn Mixco, Villa Nueva, Petapa en San Juan Sacatepéquez. Deze steden liggen allemaal binnen de agglomeratie van Guatemala-Stad. Andere grote steden zijn Quetzaltenango, Escuintla, Chimaltenango, Chichicastenango en Huehuetenango. Toeristische steden zijn Antigua Guatemala en Quetzaltenango.

Politiek[bewerken]

Guatemala is een republiek. De huidige grondwet dateert uit 1985. Aan het hoofd van het land staat de president van Guatemala (momenteel Otto Pérez), die zowel staatshoofd als regeringsleider is. De president vormt het kabinet en mag ministers benoemen en ontslaan. Het land heeft een eenkamerstelsel, het parlement is het Congres van de Republiek bestaande uit 158 zetels. Om de vier jaar zijn er verkiezingen. Het land is een democratie al komen er nog wel mensenrechtenschendingen voor en is er veel corruptie. De Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) zette het land werd tussen 1991 en 2012 al 15 keer op de lijst van de Commissie voor de Toepassing van de Normen, wegens grove schendingen van de arbeids- en mensenrechten.

Politieke instabiliteit is nog altijd een probleem in het land, sinds het terugkeren van de burgerregering in de jaren '80 heeft geen enkele politieke partij twee achtereenvolgende verkiezingen gewonnen. Op de Index van Menselijke Ontwikkeling scoort Guatemala op Haïti na het laagst van het Amerikaanse continent en de misdaadcijfers zijn alleen in El Salvador hoger. Veel mensenrechtenschenders uit de verschillende militaire dictaturen die het land heeft gekend lopen nog op vrije voeten.

Guatemala is lid van onder andere de Organisatie van Amerikaanse Staten en de Verenigde Naties.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Logo Wikivoyage
Wikivoyage heeft een reisgids over Guatemala.
Bronnen, noten en/of referenties