Zijderoute

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zijderoute: het wegennetwerk van de Chang'an-Tiensjancorridor
Werelderfgoed cultuur
De zijderoutes liepen onder andere via Arabië, Somalië, Egypte, Perzië, India, Java en China
De zijderoutes liepen onder andere via Arabië, Somalië, Egypte, Perzië, India, Java en China
Land Vlag van China China
Vlag van Kazachstan Kazachstan
Vlag van Kirgizië Kirgizië
UNESCO-regio Azië en de Grote Oceaan
Criteria ii, iii, v, vi
Inschrijvingsverloop
UNESCO-volgnr. 1442
Inschrijving 2014 (38e sessie)
UNESCO-werelderfgoedlijst

De zijderoute of zijdeweg was een netwerk van karavaanroutes door Centraal-Azië, waarlangs gedurende vele eeuwen handel werd gedreven tussen China en het oosten van Azië aan de ene kant en het Midden-Oosten en het Middellandse Zeegebied aan de andere kant. Eeuwenlang, van de klassieke oudheid tot de late middeleeuwen, was de zijderoute de belangrijkste verbinding tussen oost en west.

De eerste persoon die de naam zijderoute (Seidenstraße) gebruikte was de Duitse geograaf en ontdekkingsreiziger Ferdinand von Richthofen in 1877.[1]

Het Centraal Aziatische deel van de route was al in gebruik rond 115 v.Chr. ten tijde van de Han-dynastie.[2] De handel over land nam af in de middeleeuwen, toen deze zich verplaatste naar het transport via de zee.[3]

Goederen[bewerken]

De zijderoute wordt zo genoemd omdat zijde uit het oosten, toen een bijzonder kostbare handelswaar, langs de route naar het westen vervoerd werd.[4] Twee nestoriaanse monniken smokkelden in 552 in holle wandelstokken zijderupsen naar het Byzantijnse Rijk. Hierna was de productie van zijde niet langer aan de Chinezen voorbehouden, maar kon zijde ook in het westen gemaakt worden.

Langs de routes waren mensen in staat handelsgoederen te vervoeren, in het bijzonder luxegoederen zoals zijde, satijn, muskus, robijnen, diamanten, parels, porselein, papier, rabarber, vruchten zoals perziken en sinaasappels, paarden en buskruit. Niettemin reisden niet alleen goederen mee langs de route, maar ook opvattingen, ideeën, ziektes en culturen.[5]

Vanwege het transport van andere producten kennen bepaalde delen van de route ook andere namen, zoals de Wierookroute en de Theeroute.

Het verloop van de route[bewerken]

Hoewel de term zijderoute suggereert dat het om één route ging, hebben er in de loop der eeuwen verschillende routes bestaan, en waren er ook vaak op eenzelfde moment verschillende routes tegelijk in gebruik.[4] Daarnaast doet de term vermoeden dat het een lange reis betreft. In feite waren er maar weinig reizigers die de gehele route aflegden van begin tot eind.[5]

De route ontstond doordat China en het Midden-Oosten steeds dichter naar elkaar toe kropen. Alexander de Grote drong tot diep in Azië door, en de Romeinen kwamen tot de Eufraat. Aanvankelijk bemoeilijkten de Xiongnu de handel, en sloten de route regelmatig af. Chinese ontdekkers hebben wellicht de route verkend en de Grieks-Bactrische gebieden bezocht rond 300 v.Chr. Wellicht hebben joodse handelaren ook bijgedragen aan het tot stand komen van de route: na de eerste diaspora en de vervolgingen ontstonden tot diep in Azië joodse gemeenschappen. Een andere Chinese ontdekker, in dienst van de generaal Pan Tsau, zou Perzië hebben bereikt. In Hormoez in Perzië werd hem echter door de Perzen, die gebrand waren op het behouden van hun eigen winstmarges, zulke gruwelverhalen over de resterende reis verteld dat hij terugkeerde. Berichten waren echter tot China doorgedrongen over Ta-tsin (Rome), dat erg rijk en machtig was, en graag met China handel wilde drijven. Rond 150 na Chr. zou een klein Romeins gezelschap zelfs Annam hebben bezocht met wierook en goud voor de Chinese keizer. Hierdoor ontstond een geregelde handelsstroom.

De continentale zijderoute splitst zich in noordelijke en zuidelijke routes vanuit de commerciële centra in Noord-China en besloeg een afstand van 11.265 km. De zijderoute begon in het noordelijke Chang'an (Xi'an) en liep door de 'Pas van de Jaden Poort' (Yumenguan) naar Afghanistan om daarna via Perzië uit te komen in de Middellandse Zee.[6] De noordelijke route gaat door de Bulgar-Kiptsjak-zone naar Oost-Europa en het schiereiland Krim. Vanaf daar gaat de route door de Zwarte Zee naar de Middellandse Zee. De zuidelijke route gaat door Turkestan-Khorasan en Iran naar Mesopotamië en dan naar Antiochië aan de Middellandse Zee.

Steden op de zijderoute zijn Antiochië, Damascus, Bagdad, Berbera, Isfahan, Merka, Merv, Mogadishu, Constantinopel, Balkh, Hobyo, Samarkand, Tasjkent, Kashgar, Ürümqi, Xi'an en Hotan.

Chinese handelscentra[bewerken]

De zijderoute in de eerste eeuw

Vanuit de commerciële centra van Noord-China trok de route een noordelijke en zuidelijke route om de Taklamakan-woestijn en het Nuurmeer.

Somalische handelscentra[bewerken]

Exotische dieren zoals de giraffe, die gevangen en verkocht werden door Somalische handelaren, waren heel populair in middeleeuws China

Vanuit de Somalische havensteden; Berbera, Zeila, Mogadishu, Merka en Hobyo werden de exotische specerijen van China geruild met goud, porselein, exotische dieren, Olibanum en Mirre. De Somaliërs introduceerden vele dieren in China, waaronder de giraffe.[7]

Noordelijke routes[bewerken]

De noordelijke route verliep verder door de Chinese provincie Gansu en splitste zich in drie andere routes, waarvan er twee de bergketens ten noorden en zuiden van de Taklamakan-woestijn volgen en weer samenkwamen in Kashgar; de derde liep ten noorden van de woestijn Tiensjan en ging door Turpan, Talgar en Alma-Ata (in huidig Zuidoost Kazachstan).

In Kashgar splitste zich een route die naar de Alai-vallei liep in de richting van Termez en Balkh; de ander ging door Kokand in de Vallei van Fergana en vervolgens naar het westen door de Karakum-woestijn richting Merv waar het zich kort erna bij de zuidelijke route voegde.

Een van de takken gaat noordwestelijk naar het Aralmeer en de Kaspische Zee en verder naar de Zwarte Zee.

Een andere route startte in Xi'an en ging door de westelijke doorgang achter de Gele Rivieren, Tiensjan, Fergana (in huidig Oezbekistan), Perzië en Irak voordat het de oostelijke grens van het Romeinse Rijk bereikte.

De noordelijke route werd in het bijzonder bereden door karavanen die China goederen brachten als dadels, saffraanpoeder en pistachenoten uit Perzië, wierook, aloësap en mirre uit Somalië, sandelhout uit India, glazen flessen uit Egypte en andere dure en belangrijke producten uit de wereld. Op de terugreis namen de karavanen rollen met zijdebrokaat, lakwerk en porselein mee terug.[8]

Zuidelijke routes[bewerken]

De zuidelijke route bestond voornamelijk uit een enkele route van Noord-India, via de regio Turkestan-Khorasan naar Mesopotamië en Anatolië. Zuidwaarts liepen er sporen naar havens, van waaruit delen van de route per schip werden afgelegd.

De route liep via het Sichuan-bekken in China en door het Himalayagebergte in Noord-India, naar men vermoedt via de Oude Theeroute. Daarna volgde de route de loop van de rivieren Brahmaputra en Ganges sloot het zich waarschijnlijk ten westen van Benares aan bij de Grand Trunk Road. Hij liep verder door Noord-Pakistan, via het Hindoekoesj-gebergte naar Afghanistan, waar het zich even later in de buurt van Merv aansloot bij de noordelijke route.

Vervolgens ging de route in een nagenoeg rechte lijn naar het westen door het bergachtige Noord-Perzië en de noordelijke top van de Syrische woestijn naar de Levant. Vanaf hier gingen de handelsschepen in de Middellandse Zee naar frequente routes naar Italië. Over land gingen de routes verder naar Anatolië en Noord-Afrika.

Een andere tak van de route verliep via Herat in Afghanistan door Susa in Perzië naar de havenstad Charax Spasinu in de Perzische Golf. Daarna liep de route door naar Petra in huidig Jordanië, Alexandrië in Egypte en andere havensteden aan de Middellandse Zee, vanwaar het verscheept werd naar Rome.

Over zee[bewerken]

De zeeroute maakte niet formeel deel uit van de zijde route en leidde rond de 6e eeuw van de monding van de Rode Rivier in Vietnam naar Hanoi, door de Straat van Malakka naar Zuidoost-Azië, Sri Lanka en India en dan naar de Perzische Golf het Koninkrijk Aksum (Arabische Schiereiland)[9]

In de jeugd van de profeet Mohammed werd door Perzië en het Byzantijnse Rijk vanwege de zijderoute voortdurend om de Arabische karavaanzeeroute, die door Mekka liep, gevochten.

Vanuit de havens van de Rode Zee werden goederen inclusief zijde over land getransporteerd naar de Nijl en dan naar Alexandrië, van waaruit het werd verscheept naar Rome en andere havens aan de Middellandse Zee.[9]

Een andere tak van deze zeeroutes leidde van de Oost-Afrikaanse kust dat door de Grieken en Romeinen in de 1e eeuw Azania werd genoemd volgens Periplus van de Erythreïsche Zee en mogelijk Zesan (澤散) in de 3e eeuw door de Chinezen zuidelijk tot tenminste de havenplaats die door de Romeinen Rhapta werd genoemd en waarschijnlijk gelegen was in de delta van de rivier Rufiji in tegenwoordig Tanzania.[10][11]

Per spoor[bewerken]

In 1994 werd er een spoortraject toegevoegd aan de zijderoute, door middel van de internationale spoorweg tussen Almaty in Kazakhstan en Ürümqi in de Chinese provincie Sinkiang.

Cultuuroverdracht[bewerken]

Handel over de zijderoute was een belangrijke factor in de ontwikkeling van de beschavingen van China, India, het Perzische Rijk, Klein Azië, het Oude Egypte, het Arabisch Schiereiland, het Griekse rijk, Centraal-Azië en het Romeinse Rijk. Het hielp de basis te leggen voor de moderne wereld vanuit verschillend oogpunt.[5]

Het christendom en de islam werden via de zijderoute naar het Midden-Oosten, Centraal-Azië, China en India verspreid. Het boeddhisme ging via India naar Centraal-Azië, het Midden-Oosten en naar China.

Er werd ook enige tijd een Miss-zijderouteverkiezing gehouden. Alle landen die doorkruist werden door de zijderoute konden deelnemen. In 1994 werd deze verkiezing gewonnen door Tatyana Valerevna Klimenko: een Kazachse 17-jarige schone uit Sjymkent. Tegenwoordig wordt deze verkiezing niet meer gehouden.

Marco Polo[bewerken]

Marco Polo, een Italiaanse koopman, is de eerste buitenlander die in zijn boeken beweerd heeft dat hij een route afgelegd heeft. Dit werd altijd voor waar aangenomen, maar de laatste decennia zijn er twijfels geuit of Marco Polo daadwerkelijk in China geweest is.[12] Marco Polo beweerde via Tabriz en Kashgar de Mongoolse hoofdstad Karakorum bereikt te hebben, vanwaaruit hij op missies door oost-Azie zou zijn getrokken in opdracht van de Khan.

Literatuur[bewerken]

  • Christopher I. Beckwith Empires of the Silk Road - A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present, uitg. Princeton University Press, Princeton NJ (2009)

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Waugh, Daniel (2007) Richthofen "Silk Roads": Toward the Archeology of a Concept - The Silk Road, deel 5, nummer 1
  2. (en) Elisseeff, Vadime (2001) The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce, UNESCO Publishing / Berghahn Books, ISBN 978-92-3-103652-1
  3. (en) The Megalithic Portal and Megalith Map: Silk Road, North China
  4. a b (en) Ancient Silk Road Travellers
  5. a b c (en) Wood, Francis (2002) The Silk Road: Two Thousand Years in the Heart of Asia, University of California Press, Berkeley, CA, ISBN 978-0-520-24340-8
  6. (nl) De Spiegeleer, Marie Hélène(2011), "De Islam in China", Kramat Docu, p.152, ISBN 9789079552474
  7. (en) Sir Reginald Coupland (1956) East Africa and its Invaders pagina 37, Russell & Russell.
  8. (en) Ulric Killion (2006) A Modern Chinese Journey to the West: Economic Globalization And Dualism, Nova Science Publishers
  9. a b (en) Casson, Lionel (1989) The Periplus Maris Erythraei, Princeton University Press, ISBN 0-691-04060-5
  10. (en) Huan, Yu, The Peoples of the West, Washington University
  11. (en) Chami, Felix A. (2002) The Egypto-Graeco-Romans and Panchea/Azania: sailing in the Erythraean Sea, In: Society for Arabian Studies Monographs 2 Trade and Travel in the Red Sea Region, ISBN 1841716227
  12. (nl) Zie bijvoorbeeld Hans van Maanen: Kleine encyclopedie van misvattingen 2004