Veelvraat (zoogdier)
| Veelvraat IUCN-status: Niet bedreigd[1] (2009) |
|||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||||||||
| Taxonomische indeling | |||||||||||||||
|
|||||||||||||||
| Soort | |||||||||||||||
| Gulo gulo (Linnaeus, 1758) |
|||||||||||||||
 |
|||||||||||||||
 Afbeeldingen Veelvraat
|
|||||||||||||||
Veelvraat op  Wikispecies
|
|||||||||||||||
|
|||||||||||||||
De veelvraat (Gulo gulo) is de grootste op het land levende soort uit de familie der marterachtigen (Mustelidae). Alleen de reuzenotter wordt iets groter. Het is de enige nog levende soort uit het geslacht Gulo. Er bestaan zes ondersoorten, G. g. gulo, G. g. katschemakensis, G. g. luscus, G. g. luteus en G. g. vancouverensis. De naam slaat niet op het eetgedrag, maar is vermoedelijk een volksetymologische verbastering van het Oudnoorse fjellfross (of spellingvarianten daarvan), dat "bergkat" betekent (fjell, "berg", en fross, "mannetjeskat").
Inhoud |
[bewerken] Beschrijving
De veelvraat is een kloeke en gespierde marterachtige. Op het eerste gezicht lijkt hij een beetje op een beertje met een lange staart. De veelvraat heeft een donkerbruine tot zwarte vacht met lichtere, gelige vlekken op de kop en een gele streep van de schouders via de flanken naar de lange staart. Hij heeft korte, sterke poten.
Het mannetje kan tot 45 kg wegen, met een lichaamslengte van 70 à 90 cm en een staart van 20 cm. Meestal bereikt een volwassen veelvraat een kop-romplengte van 62 tot 67 centimeter, een staartlengte van 13 tot 25 centimeter en een schouderhoogte van 40 tot 45 centimeter. Hij weegt meestal tussen de 9 en de 30 kilogram.
[bewerken] Voedsel en gedrag
De veelvraat is een carnivoor, maar hij is opportunistisch en eet ook regelmatig plantaardig voedsel. Meestal eet de veelvraat knaagdieren en vogels als sneeuwhoenders, eieren, ongewervelden, vruchten, bessen en aas. Hij staat bekend als een erg sterk en onversaagd beest. Zo zal hij soms een vos, ree of schaap aanvallen. Hij kan zelfs grotere dieren zoals het rendier moeiteloos aan. Hij schrikt er zelfs niet voor terug om een grizzlybeer of een eland aan te vallen. Meestal jaagt hij vanuit een hinderlaag. De veelvraat legt voedselvoorraden aan.
De veelvraat verblijft in een hol in een rotshelling in dichte struiken of tussen de rotsen. Hij is zowel overdag als 's nachts actief. Na een activiteitsperiode van drie à vier uur volgt een korte rustpauze.
De veelvraat leeft solitair. Het mannetje heeft een enorm woongebied van zo'n 600 tot 1000 km². Binnen het woongebied liggen de territoria van twee à drie vrouwtjes. Deze territoria zijn zo'n 50 tot 350 km² groot. De vrouwtjes dulden geen andere vrouwtjes in hun territorium. Ook mannetjes tolereren in een groot gedeelte van hun territorium geen andere veelvraten van hetzelfde geslacht.
De paartijd duurt van april tot augustus. Door een verlengde draagtijd komt het embryo niet tot ontwikkeling tot in januari. In februari of maart worden één tot vier jongen geboren. Deze jongen begeven zich tot begin mei nooit ver van het hol af. Ze worden zo'n acht tot tien weken gezoogd. In augustus verlaten de mannelijke jongen het woongebied van de moeder. Vrouwelijke jongen kunnen de rest van hun leven doorbrengen in of vlak bij het woongebied van hun moeder.
Veelvraten zijn in het tweede jaar geslachtsrijp. Ze kunnen tot 13 jaar in het wild worden en 18 jaar in gevangenschap.
[bewerken] Verspreiding en leefgebied
Tegenwoordig komt de veelvraat vooral in arctische gebieden voor, zoals Alaska, Noord-Canada, Siberië, Noord-Rusland en Scandinavië. Voordat de Europeanen hun nederzettingen in Noord-Amerika stichtten, kwam het dier zelfs tot in Californië voor.
Binnen Europa komt de veelvraat voor in Noorwegen, Zweden, Finland, Estland en Rusland. De populatie veelvraten in Scandinavië wordt geschat op 750 exemplaren en lijkt de laatste 5 jaar licht te stijgen. De Russische populatie (de veelvraten in zuidelijk en centraal Finland worden ook tot de Russische populatie gerekend) wordt geschat op 450 exemplaren.
De veelvraat heeft een voorkeur voor taiga en bergachtig bosgebied met rotshellingen. Vaak is hij te vinden in naaldbossen vlakbij moerassen. Zomers waagt hij zich ook op de toendra, maar meestal blijft hij in de naaldbossen.
[bewerken] Bedreiging
Er wordt in sommige delen van het verspreidingsgebied nog steeds op de veelvraat gejaagd. In Alaska wordt er nog op gejaagd voor de pels, en Eskimo's gebruiken het bont van de veelvraat in hun jassen. In Finland is de soort beschermd, maar aan rendierhouders worden makkelijk jachtvergunningen afgegeven en illegale jacht komt regelmatig voor. Veelvraten zijn niet geliefd bij jagers, omdat zij vallen leeghalen. Ook schapenhouders uit Noorwegen beginnen zich steeds meer zorgen te maken over het oprukken van dit dier. In de provincies Nord-Trøndelag, Nordland en Finnmark is een grote groei van het aantal jongen van veelvraten waargenomen.
Tussen januari en juni 2005 zijn er in de drie provincies 50 jonge veelvraten gesignaleerd, terwijl er in 2004 het hele jaar 47 jongen waren gevonden.
Bronnen, noten en/of referenties:
