Bartje

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bronzen standbeeld van Bartje

Bartje Bartels is de hoofdfiguur uit de boeken van Anne de Vries. Het is een jongetje dat opgroeit in een arm Drents landarbeidersgezin en dat zich allengs steeds minder wil schikken naar zijn lot. Bartjes beroemd geworden uitroep als moeder bruine bonen opschept, en vader oproept tot gebed: "Ik bid nie veur bruune boon'n" is exemplarisch.

De Vries slaagt er in de onbekommerdheid van de jeugd helder neer te zetten: ondanks de armoe en sores van het arbeidersgezin onderneemt hij gebruikelijke kwajongensstreken. Tot nog diepere armoe vervalt het gezin wanneer vader Bartels, in opstand gekomen tegen zijn boer, zijn werk verliest nadat Bartje en diens broer Arie een streek hebben uitgehaald met boerenzoon Sikko.

Het vervolg op het boek Bartje is Bartje zoekt het geluk.

Bartje werd vertaald in het Duits, Zweeds, Fins, Deens, Noors, Tsjechisch en Hongaars.

Het standbeeld[bewerken]

Het originele standbeeld van Bartje

Op 4 september 1954 werd in de tuin achter het oude gemeentehuis in het centrum van Assen, het beeld van Bartje onthuld. Het beeld werd gemaakt door Suze Boschma-Berkhout. Omdat dit stenen beeld geregeld vandalisme kreeg te verduren, werd door de beeldhouwster begin in 1982 een nieuwe, bronzen beeld gemaakt. De stenen versie werd toen verhuisd naar de hal van het Asser gemeentehuis. Sinds juni 2013 staat het in de Kloostergang van het Drents Archief aan de Brink te Assen. Hier bevinden zich ook de originele manuscripten van het boek.

Ook de bronzen versie van het beeld ontkwam niet aan vandalisme. In 1991 werd het beeld ontvreemd door een oudejaarsclub uit Oldeberkoop, alleen Bartjes klompen stonden nog op de sokkel. Eind november 2003 werd het beeld opnieuw ontvoerd. De zesvoudige verankering werd met geweld doorgezaagd. Vlak voor de kerst ontving het Dagblad van het Noorden een briefje dat het beeldje geplaatst was voor de voeten van het beeld van de legendarische Friese strijder Grote Pier in Kimswerd. De ontvoering was gepleegd door de oudejaarsvereniging uit Zorgvlied. Het beeldje werd eind januari 2004 teruggeplaatst waarbij de daders voor de kosten opdraaiden.

Hoewel de bevestiging werd verstevigd bleek dit toch nog niet voldoende. Op 1 mei 2004 was het opnieuw raak. Onverlaten haalden 's nachts het beeld weg. De volgende dag werd het in de berm van de weg door Bovensmilde teruggevonden met ernstige beschadigingen. Overwogen wordt het beeld te verhuizen naar een meer in het oog lopende plaats.

In Madurodam staat een miniatuur van het beeld van Bartje.

Bartjes verjaardag[bewerken]

Al enkele jaren viert Bartje zijn verjaardag in de Drentse provinciehoofdstad Assen. Vrijwel ieder jaar gebeurt dit (doorgaans) op de eerste zaterdag in september, meestal op het Koopmansplein in het centrum. In tegenstelling tot wat gebruikelijk is, viert Bartje ieder jaar zijn twaalfde verjaardag.

Het gratis feest is bestemd voor kinderen tot 13 jaar. Voor de kinderen worden diverse activiteiten gehouden, maar dat gebeurt pas, nadat Bartje is toegezongen. De activiteiten lopen uiteen van een kindershow, Bartjes Kinderboerderij, ballonnenwedstrijd, luchtkussens, gratis slush puppy of ranja, suikerspinnen en nog veel meer...

In 2010 vierde Bartje zijn verjaardag aan de 'Kop van de Vaart', in verband met het stadsthema 'Assen Vaar(t)jaar'. Rond dat thema konden de kinderen tijdens de verjaardag van Bartje ook een zeilclinic volgen en meedoen met kanopolo. Verder was er een badeendenrace en wedstrijden spijkerbroekhangen en kussengevechten.

Televisiebewerkingen[bewerken]

Dramaserie (1972)[bewerken]

In 1972 bewerkte Willy van Hemert de verhalen als een dramaserie voor televisie. Alle rollen werden gespeeld door geboren Drenten en de dialogen in de streektaal gevoerd met ondertitels in Algemeen Nederlands. De serie werd in zeven afleveringen uitgezonden door de NCRV, beginnend op 26 december 1972. In 2004 herhaalde de NCRV de tv-serie, maar had de originele afleveringen van 55 minuten teruggebracht naar een (voor de omroep makkelijker) lengte van 45 minuten.

Jan Krol en Jantje Weurding als Bartje en zijn moeder (1972)
Scenario en Regie - Willy van Hemert
Muziek - Harry de Groot
Zang - Reinder Pepping, het Asser Mannenkoor, het Christelijk Mannenkoor Assen onder leiding van Bert Scholten

Bij supermarktketen SPAR verscheen in 1973 de lp "Ik mocht Bartje zijn", met daarop het verhaal van de serie, verteld door Jan Krol, met veel dialogen en muziek uit de serie.

In zijn boek "Bekijk het maar" uit 1976 vertelt Willy van Hemert uitgebreid over het ontstaan van de serie en de intensieve draaiperiode in Drenthe in de zomer van 1972.

De serie is ook op dvd uitgebracht door de NCRV. Eerst in een luxe-uitgave, later in een goedkopere budget-editie. Ook op de dvd's kan de kijker kiezen voor ondertiteling. Bovendien zijn als extra interviews met enkele spelers toegevoegd. Ze vertellen hoe zo zoveel jaar later op hun deelname aan de serie terugkijken. Naast Jan Krol zijn onder anderen Hans Jalving, Jantje Weurding en Ina Dekker te zien.

Parodieversie (2001)[bewerken]

In 2001 parodieërde BNN de oude televisieserie in het programma 'De Dwangbuis' van Bart de Graaff. De Graaff speelde de rol van Bartje, zangeres Rita Jansen de moeder, Henk Wortels van de groep Normaal de vader, Willem Alkema de pastoor, Robert Baarda Henkie de knecht en Hanneke Braam Kimberely de boerendochter.

Literatuur[bewerken]

  • 'Bartje bidt niet voor bruine bonen', in: Verhalen van stad en streek: Sagen en legenden in Nederland/ W. de Blécourt, R.A. Koman [et al.]. Bert Bakker 2010, pp. 120–121.