Bartje

Bronzen standbeeld van Bartje

Bartje Bartels is de hoofdfiguur uit de boeken van Anne de Vries. Het is een jongetje dat opgroeit in een arm Drents landarbeidersgezin en dat zich allengs steeds minder wil schikken naar zijn lot. Bartjes beroemd geworden uitroep als moeder bruine bonen opschept, en vader oproept tot gebed: "Ik bid nie veur bruune boon'n" is exemplarisch.

De Vries slaagt er in de onbekommerdheid van de jeugd helder neer te zetten: ondanks de armoe en sores van het arbeidersgezin onderneemt hij gebruikelijke kwajongensstreken. Tot nog diepere armoe vervalt het gezin wanneer vader Bartels, in opstand gekomen tegen zijn boer, zijn werk verliest nadat Bartje en diens broer Arie een streek hebben uitgehaald met boerenzoon Sikko.

Het vervolg op het boek Bartje is Bartje zoekt het geluk.

Bartje werd vertaald in het Duits, Zweeds, Fins, Deens, Noors, Tsjechisch en Hongaars.

In het dorp Ees, in de gemeente Borger-Odoorn, ligt het vakantiepark 'Het Land van Bartje'. Dit park is genoemd naar Bartje Bartels en Bartje is het boegbeeld van het park. Het Land van Bartje is onderdeel van Landal GreenParks.

Het standbeeld

Het originele standbeeld van Bartje

Op 4 september 1954 werd in de tuin van het Drents Museum in het centrum van Assen, een beeld van Bartje onthuld. Het beeld werd gemaakt door Suze Boschma-Berkhout. Omdat dit stenen beeld geregeld vandalisme kreeg te verduren, werd door de beeldhouwster begin in 1982 een nieuwe, bronzen versie gemaakt. Het origineel staat nu in de hal van het Asser gemeentehuis.

Ook de bronzen versie van het beeld ontkwam niet aan vandalisme. In 1991 werd het beeld ontvreemd door een oudejaarsclub uit Oldeberkoop, alleen Bartjes klompen stonden nog op de sokkel. Eind november 2003 werd het beeld opnieuw ontvoerd. De zesvoudige verankering werd met geweld doorgezaagd. Vlak voor de kerst ontving het Dagblad van het Noorden een briefje dat het beeldje geplaatst was voor de voeten van het beeld van de legendarische Friese strijder Grote Pier in Kimswerd. De ontvoering was gepleegd door de oudejaarsvereniging uit Zorgvlied. Het beeldje werd eind januari 2004 teruggeplaatst waarbij de daders voor de kosten opdraaiden.

Hoewel de bevestiging werd verstevigd bleek dit toch nog niet voldoende. Op 1 mei 2004 was het opnieuw raak. Onverlaten haalden 's nachts het beeld weg. De volgende dag werd het in de berm van de weg door Bovensmilde teruggevonden met ernstige beschadigingen. Er wordt nagedacht het beeld te verhuizen naar een meer in het oog lopende plaats.

In Madurodam staat een miniatuur van het beeld van Bartje.

Bartjes verjaardag

Al enkele jaren viert Bartje zijn verjaardag in de Drentse provinciehoofdstad Assen. Vrijwel ieder jaar gebeurt dit (doorgaans) op de eerste zaterdag in september, meestal op het Koopmansplein in het centrum. In tegenstelling tot wat gebruikelijk is, viert Bartje ieder jaar zijn twaalfde verjaardag.

Het gratis feest is bestemd voor kinderen tot 13 jaar. Voor de kinderen worden diverse activiteiten gehouden, maar dat gebeurt pas, nadat Bartje is toegezongen. De activiteiten lopen uiteen van een kindershow, Bartjes Kinderboerderij, ballonnenwedstrijd, luchtkussens, gratis slush puppy of ranja, suikerspinnen en nog veel meer...

In 2010 vierde Bartje zijn verjaardag aan de 'Kop van de Vaart', in verband met het stadsthema 'Assen Vaar(t)jaar'. Rond dat thema konden de kinderen tijdens de verjaardag van Bartje ook een zeilclinic volgen en meedoen met kanopolo. Verder was er een badeendenrace en wedstrijden spijkerbroekhangen en kussengevechten.

De televisieserie

Naar aanleiding van de boeken werd een televisieserie gemaakt door Willy van Hemert waarin alle rollen werden gespeeld door autochtone Drenten, veelal amateur-toneelspelers. De titelrol werd gespeeld door de jonge Jan Krol. De dialogen waren in Drentse streektaal, waardoor het nodig was te ondertitelen.

De serie werd in zeven afleveringen uitgezonden door de NCRV, beginnend op 26 december 1972. In 2004 zond de NCRV een herhaling uit waarbij de originele afleveringen van 55 minuten waren teruggebracht naar een (voor de omroep makkelijker) lengte van 45 minuten.

Bij supermarktketen SPAR verscheen in 1973 de lp "Ik mocht Bartje zijn", met daarop het verhaal van de serie, verteld door Jan Krol, met veel dialogen en muziek uit de serie.

In zijn boek "Bekijk het maar" uit 1976 vertelt Willy van Hemert uitgebreid over het ontstaan van de serie en de intensieve draaiperiode in Drenthe in de zomer van 1972.

De serie is ook op dvd uitgebracht door de NCRV. Eerst in een luxe-uitgave, later in een goedkopere budget-editie. Ook op de dvd's kan de kijker kiezen voor ondertiteling. Bovendien zijn als extra interviews met enkele spelers toegevoegd. Ze vertellen hoe zo zoveel jaar later op hun deelname aan de serie terugkijken. Naast Jan Krol zijn onder anderen Hans Jalving, Jantje Weurding en Ina Dekker te zien.

Rolverdeling

• Bartje (jong) - Jan Krol
• Bartje (ouder) - Jaap Schadenberg
• Bartjes moeder - Jantje Weurding
• Bartjes vader - Arend Kuik
• Berendje - Berthold Ziengs
• Boer Wapse - Jan Kroesen
• Dikke Jan - Bard de Vries
• Riki - Dominique Markerink
• Ari - Hans Jalving
• Gert - Ab de Wolde
• Sicco - Erik Ziengs
• Lammechien - Ina Dekker
• Opoe Tjobbe - Jobkien v.d. Hoeven
• Derk met-de-helm - Opa Schepers

Scenario en Regie - Willy van Hemert

Muziek - Harry de Groot

Zang - Reinder Pepping, het Asser Mannenkoor, het Christelijk Mannenkoor Assen onder leiding van Bert Scholten

Parodie

In 2001 had BNN een parodie op de oude televisieserie in een programma van Bart de Graaff, 'De Dwangbuis'. Hier speelde de Graaff de rol van Bartje. De serie speelde zich af op het Drentse platteland en ging voornamelijk over het feit dat je van bruine bonen moet poepen en de goedgeschapen boerenmeid.

Literatuur

• 'Bartje bidt niet voor bruine bonen', in: Verhalen van stad en streek: Sagen en legenden in Nederland/ W. de Blécourt, R.A. Koman [et al.]. Bert Bakker 2010, pp. 120-121.