Nieuw-Amsterdam (Drenthe)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nieuw-Amsterdam
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Nieuw-Amsterdam (Drenthe)
Nieuw-Amsterdam (Drenthe)
Situering
Provincie Vlag Drenthe Drenthe
Gemeente Vlag Emmen Emmen
Coördinaten 52° 42' NB, 6° 51' OL
Algemeen
Oppervlakte 12,75 km²
- land 12,34 km²
- water 0,42 km²
Inwoners (2008) 4890 (396 inw/km²)
Overig
Belangrijke verkeersaders A37E233 N853
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Nieuw-Amsterdam (Drents: Neij-Amsterdam) is een dorp in de gemeente Emmen in Zuidoost-Drenthe (Nederland).

Algemeen[bewerken]

Het dorp Veenoord ligt pal tegen Nieuw-Amsterdam aan - feitelijk is het één geheel, Nieuw-Amsterdam - Veenoord. Dat een deel een andere naam heeft komt doordat het voor de gemeentelijke herindeling van Drenthe in een andere gemeente lag, namelijk Sleen. Nieuw-Amsterdam - Veenoord wordt ook wel Tweelingdorp genoemd. Sinds de gemeentelijke herindeling, 1 januari 1998, horen beide dorpen bij de gemeente Emmen.

Geschiedenis[bewerken]

De Amsterdamse beleggers hebben het veengebied eerst het Amsterdamsche Veld genoemd. Later werd dit Nieuw-Amsterdam. Nadat Nieuw- Amsterdam zijn naam had gekregen, is Nieuw-Amsterdam uiteindelijk toch noordelijker geplaatst. In 1860 was daar het Verlengde Hoogeveense Vaart gereedgekomen en de Amsterdamse beleggers vonden het beter om daar zich te gaan vestigen. De Hoogveense vaart, eerder ook al sterk verbeterd en verdiept, werd toen in oostelijke richting naar Emmen door het veen getrokken. Dit gebeurde al in 1851. Daardoor ontwikkelde Nieuw-Amsterdam zich sterk met Veenoord. Er ontstond een grote bedrijvigheid in deze twee vestigingen. Nieuw-Amsterdam werd door de turf één van de belangrijkste turfmarkten in Nederland. De aansluiting op Veenoord werd zelfs zo goed dat later deze twee dorpen een bijnaam kregen: het Tweelingdorp. Later werd ook nog Zandpol erbij betrokken. Zandpol heeft echter nog geen grote rol gespeeld bij de ontwikkelingen van de industrie in en rond Nieuw-Amsterdam en Veenoord.

Het dorp is gelegen aan de spoorlijn van Zwolle naar Emmen. Deze lijn is in 1905 geopend en destijds aangelegd door de NOLS. Daarvoor had Nieuw-Amsterdam al twee stoomtramverbindingen. Het station van DSM werd geopend in 1899 en dat van de EDS in 1903.

Er werden al eerder pogingen gedaan om het veengebied rond Nieuw-Amsterdam te bemachtigen. Een, in Londen gevestigd, bedrijf had veel interesse in het gebied. De Engelsen wilden een kanaal rechtstreeks door het veen naar de Duitse rivier de Eems aanleggen. Door middel van de Eems wilden de Engelsen handel drijven met de Noord-Duitse steden. Drenthe was bang dat het veen naar Overijssel werd afgevoerd. Door de Amsterdamse beleggers in te schakelen kreeg Drenthe alsnog de zekerheid over hun turf en de Engelsen kregen alsnog zeggenschap over door hen beoogde gebied. De Amsterdamse kooplieden dachten hiermee een goudmijn te hebben bemachtigd, aangezien door de Engelsen het veengebied in waarde zou gaan stijgen. Echter als gevolg van de snelle opkomt van de spoorwegen, viel het Engelse kanaalplan in het water. De Amsterdammers bleven met hun grond zitten. In 1909 hebben de Amsterdamse beleggers een koper gevonden voor hun grond. Een Nederlandsen-Engelse Griendtsveen Moss Litter Company. De Amsterdammers hebben het gebied aantrekkelijk kunnen maken door flink bomen te planten in het gebied. Het Rivierenplan en de Hoogeveense Vaart hebben dus een grote rol gespeeld in het ontstaan van het hedendaagse Nieuw-Amsterdam.

In de ontwikkelingstijd van Nieuw-Amsterdam kwamen er veel veenindustriële bedrijven, zoals scheepswerven, kalkbranderijen en een aardappelmeelfabriek naar het dorpje. Rond 1900 was Nieuw-Amsterdam ook aangesloten op het tram- en spoorwegennet. Daardoor bleef de bedrijvigheid in Nieuw-Amsterdam toenemen. Er kwamen zelfs meerdere hotels in Nieuw-Amsterdam/Veenoord. In één van deze hotels heeft Vincent van Gogh een tijdje gelogeerd.

Ontwikkeling van Nieuw-Amsterdam tussen 1852 en 1863: Nieuw-Amsterdam werd kadastraal ingericht met kaarsrechte verkaveling. De grenzen zijn echter wel een keer veranderd. De zuidelijke en westelijke grens van de strook van 200 ellen (meters) was in eerste instantie, net als de Amsterdamse Raai, een eigendomsscheiding. Op deze grens zal in 1851/52 zeker een sloot zijn gegraven om die grens te markeren en om water af te voeren, misschien ook wel als aanvoersloot van materiaal naar het Amsterdamse Veld. Deze sloot liep ter hoogte van het huidige perceel Zwarteweg 11 uit in de Amsterdamse Raai (de huidige zuidelijke weggrens). Het was eerst de bedoeling dat Nieuw-Amsterdam ten zuiden van de Zwarteweg zou verrijzen. Daarom zou het kunnen dat hier sprake is van een kademuur. Dan kon hier de aanvoersloot komen voor het bouwmateriaal.

In het begin van de 20e eeuw kwam er een imposant postkantoor in Nieuw-Amsterdam, terwijl het dorpje net een elektrische centrale had laten bouwen. In begin de 20e eeuw kwam er nog een handel op gang in Nieuw-Amsterdam, namelijk de kunstmest. Dit zorgde ervoor dat Nieuw-Amsterdam zich ontwikkelde van een veenindustrie naar landbouwindustrie. Ondernemers vonden Nieuw-Amsterdam dan ook al snel aantrekkelijk om hun bedrijf te vestigen en dat werd ook gedaan. Begin 21ste eeuw beschikt Nieuw-Amsterdam over een 45 hectare groot industrieterrein, en heeft 15 hectare in de voorbereiding staan. Dit industrieterrein heeft de toepasselijke naam ‘de Tweeling’. De naam refereert aan de bijnaam van Nieuw-Amsterdam/Veenoord. Het was zelfs zo dat het station van Nieuw-Amsterdam in Veenoord lag, terwijl de uitgang uitkwam in Nieuw-Amsterdam.

Kerken[bewerken]

De Nederlands hervormde Zuiderkerk is in 1873 gebouwd door architect H.C. Winters. De gereformeerde Noorderkerk uit 1925 is gebouwd naar een ontwerp van architect W. van Straten en heeft een paraboolvormig dak.

Vincent van Gogh[bewerken]

Ophaalbrug in Nieuw-Amsterdam, Vincent van Gogh, 1883.

De schilder Vincent van Gogh bracht in 1883 het grootste gedeelte van zijn Drentse tijd door in Nieuw-Amsterdam. Hij verbleef de meeste tijd in het zogenaamde logement Scholte. Tegenwoordig staat dit bekend als het Van Gogh Huis. Er wordt beweerd dat Van Gogh de huur betaalde met schilderijen, maar dat de verhuurder deze niet kon waarderen en daarom als brandhout gebruikte. De juistheid hiervan is echter niet vastgesteld. Van Gogh schilderde onder andere 'Ophaalbrug in Nieuw-Amsterdam' in de Drentse plaats.

De gemeente Emmen wilde aanvankelijk het Van Gogh Huis slopen, maar dit kon op het laatste moment worden voorkomen. Heden ten dage doet dit dienst als restaurant en museum.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Geboren in Nieuw-Amsterdam[bewerken]

Routes door Nieuw-Amsterdam[bewerken]

  • De fietsroute behorende bij het nummer Op fietse van Skik komt door deze plaats.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Noten[bewerken]

  1. Foorthuis, W.R., Brood, P. (2002). Drenthe. Gids voor cultuur en landschap. Bedum: De Ploeg. ISBN 9052942420