Dwingeloo Radiotelescoop

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Dwingeloo Radiotelescoop
De Dwingeloo Radiotelescoop, met een schotel van 25 meter doorsnee
De Dwingeloo Radiotelescoop, met een schotel van 25 meter doorsnee
Locatie Dwingeloo
Coördinaten 52° 48′ NB, 6° 23′ OL
Oorspronkelijke functie Radiotelescoop
Huidig gebruik Radiotelescoop
Start bouw 1954 (najaar)
2012 heringebruikname
Bouw gereed april 1956
Opening 17 april 1956
Sluiting 1998
Verbouwing 2007
Monumentstatus rijksmonument
Monumentnummer 530829
Eigenaar ASTRON
Constructeur C.A. (Lex) Muller
Aannemer Werkspoor
Projectontwikkelaar de Stichting Radiostraling van Zon en Melkweg
Detailkaart
Dwingeloo Radiotelescoop
Dwingeloo Radiotelescoop
Foto's
Onderhoudswerkzaamheden aan de telescoop in 2008
Onderhoudswerkzaamheden aan de telescoop in 2008
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

De Dwingeloo Radiotelescoop (DRT) is een Nederlandse radiotelescoop in de buurt van het Drentse dorp Dwingeloo, aan de rand van de Dwingeloosche Heide in het Nationaal Park Dwingelderveld. Met de DRT zijn twee kleine sterrenstelsels in de buurt van de Melkweg ontdekt die de namen Dwingeloo I en Dwingeloo II hebben gekregen. In 2009 werd de radiotelescoop als rijksmonument aangewezen.

Historie[bewerken]

De Dwingeloo Radiotelescoop is een radiotelescoop met een enkele schotel met een diameter van 25 meter. De telescoop werd in samenwerking met diverse Nederlandse universiteiten gebouwd in 1954 door Werkspoor en Philips. Met de woorden Zoudt u op deze knop willen drukken, majesteit. werd de telescoop op dinsdag 17 april 1956 officieel in gebruik genomen door koningin Juliana[1] en was korte tijd de grootste radiotelescoop ter wereld. De kosten van de bouw bedroegen 1 miljoen gulden.

Op de locatie van de Dwingeloo Radiotelescoop aan de rand van het Nationaal Park Dwingelderveld werkt ook het grootste deel van de ASTRON-staf. Zij zijn onder andere bezig met de ontwikkeling van (hardware en software voor) de LOFAR-telescoop.

Techniek[bewerken]

Het gewicht van de hele constructie is ongeveer 120 ton. De fundering is van beton, waarop een rails is gemonteerd, de azimutrail. Daar overheen lopen vier loopwielen met ongeveer 15 ton druk per wiel. De loopwielen dragen de hele constructie. Alle kabels komen de installatie binnen via een spil. De grote parabolische reflector (vaak "spiegel" genoemd) wordt gedraaid door drie motoren, twee voor de azimut en een voor de elevatie. Aan de voorkant van de spiegel zit een focusbox waarin de ontvangstapparatuur zit verwerkt. De gegevens die daar worden opgevangen gaan dan naar de computers die opgesteld zijn in een behuizing achter de schotel.

Wetenschappelijke ontdekkingen[bewerken]

Met de DRT zijn twee kleine sterrenstelsels in de buurt van de Melkweg ontdekt die de namen Dwingeloo I en Dwingeloo II hebben gekregen. Dwingeloo 1 is een balkspiraalstelsel en ligt 10 miljoen lichtjaren ver weg van de aarde, in het sterrenbeeld Cassiopeia en is in 1994 ontdekt. Het stelsel ligt in de zogenoemde Zone of Avoidance (ZOA), een zone die slecht zichtbaar is vanwege onze eigen melkweg. Bij verder onderzoek in die regio naar aanleiding van de vondst werd nog een sterrenstelsel gevonden, Dwingeloo 2. Dwingeloo 2 is een onregelmatig sterrenstelsel en ontdekt in 1996

Wetenschappelijk pensionering[bewerken]

Sinds 1998 werd deze radiotelescoop niet meer wetenschappelijk gebruikt en raakte hij in onbruik. Er werd geen onderhoud meer aan gepleegd. Om te voorkomen dat de telescoop bij sterke wind beschadigd zou raken, stond hij permanent in stormstand geparkeerd, ook wel badkuipstand genoemd. Doordat er geen onderhoud meer werd gepleegd begon de installatie te roesten, en vormden vallende stukken metaal een gevaar voor de omgeving. Er werden plannen gemaakt om de installatie te slopen. Op 29 januari 2007 werd de stichting CAMRAS opgericht, die zich met behulp van vrijwilligers inspant om het instrument te restaureren en wederom gereed te maken voor gebruik. Na de restauratie komt de telescoop — de oudste draaibare van dit formaat ter wereld — ter beschikking van radioamateurs, amateurastronomen en onderwijsinstellingen.

Restauratie[bewerken]

De Dwingeloo Radiotelescoop is sinds 2009 rijksmonument. In 2010 heeft de beheerder van de telescoop ASTRON de DRT tevens laten erkennen als industrieel erfgoedmonument. In 2011 kende de overheid meer dan 880.000 euro subsidie toe aan een flinke opknapbeurt.[2] Daarmee werd in juni 2012 begonnen.[3] Op 26 april 2012 werd de radiotelescoop uitgezet[4] en 5 juni 2012 is de 25 meter brede en 38.000 kilo wegende telescoop van de stellage af gehesen en op een speciaal daarvoor ontworpen bok geplaatst. Hier is een tent omheen gebouwd, zodat de telescoop gezandstraald en gecoat kon worden. Tijdens de restauratie zijn de contragewichten van de telescoop door dieven gestolen.[5] Op 19 november 2012 is de telescoop weer in zijn stellage opgehangen.[6] Ondertussen zijn ook de controle- en machinekamer gerestaureerd, en is er een glasvezelverbinding gerealiseerd. Op 12 september 2013 meldde CAMRAS dat de restauratie is voltooid; de officiële heropening vond plaats op 5 april 2014 in aanwezigheid van de Amerikaanse astrofysicus en nobelprijswinnaar Joseph Hooton Taylor.[7]

Nieuwe functie[bewerken]

Hoewel de telescoop sinds 2014 ter beschikking van radioamateurs, amateurastronomen en onderwijsinstellingen, heeft hij al in 2013 geholpen het contact te herstellen met een nanosatelliet, de Triton-1 [8]. De telescoop wordt jaarlijks tijdens de JOTA gebruikt voor moonbouncing.

Poëzie[bewerken]

"Afwachten is 't consigne; luisteren.
In Dwingelo hoor je het fluisteren
der leegte in de radiotelescoop"

Fragment van het sonnet Dwingelo van Gerrit Achterberg [9]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Referenties