Systeem (wetenschap)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een systeem is in de wetenschap datgene waarop de aandacht van een wetenschapper zich richt. Het gaat in het algemeen om iets dat uit componenten of elementen bestaat, en door de relaties tussen de elementen enige mate van samenhang, ordening en complexiteit heeft. Het woord systeem kan ook gebruikt worden voor een stelsel van eenheden, zoals het SI.

Algemeen[bewerken]

Het woord stamt van het Griekse sustèma, dat samenstellen of bijeen plaatsen betekent. In het algemeen is een systeem in de wetenschap gewoon een 'uit onderdelen opgebouwd iets': datgene waarop de aandacht van een wetenschapper zich richt. Een systeem kan iedere grootte hebben, van een subatomair deeltje tot het heelal. Enkele voorbeelden zijn:

In de tweede helft van de negentiende eeuw is in de warmteleer (thermodynamica) een nadere onderverdeling in open, gesloten en geïsoleerde systemen gedefinieerd voor de studie van natuurlijke verschijnselen. Bepaalde natuurwetten, zoals de wet van behoud van energie, gaan bijvoorbeeld alleen op voor geïsoleerde systemen.

Geschiedenis[bewerken]

Het begrip "systeem" is van Griekse oorsprong en stond voor samenstelling. In de 17de eeuw werd het begrip ingevoerd als een collectie van geordende concepten, voornamelijk in een filosofische zin. Descartes' "Discours de la Methode" introduceerde een gecoördineerde set van regels om een coherente zekerheid te bereiken. In navolging van Descartes richtte veel filosofen zich op de ontwikkeling van een filosofisch systeem, startend vanuit enige basisstellingen.[1] In de 19de eeuw werden filosofen als Hegel en Fichte systeemdenkers genoemd ter aanduiding voor hun leer, waarin men zich rekenschap geeft van het geheel van de werkelijkheid en van het menselijk denken.[2]

Open thermodynamisch systeem

Naast dit "filosofisch systeem" begrip is in de 19de eeuw ook een "wetenschappelijk systeem" begrip ontstaan, waarbij het systeem duidde op het aandachtsgebied van de onderzoeker of wetenschapper. De Franse fysicus Sadi Carnot was een van de eerste, die het concept "systeem" in de natuurwetenschap toepaste in zijn studie van thermodynamica rond 1825. Carnot duidde het water in een stoommachine aan als een "werkende substantie", die in contact kon komen met een boiler, een koeling of een schoepenrad. De Duitse fysicus Rudolf Clausius generaliseerde dit beeld verder door het concept van een omgeving aan toe te voegen. In de 19de-eeuwse thermodynamica ontwikkelde zich ook reeds het onderscheid in gesloten en open systemen.

Met de opkomst van het systeemdenken zijn er steeds weer nieuwe vormen van systemen gedefinieerd, zoals complex systeem, adaptief systeem en chaotisch systeem. Wetenschappelijke disciplines zijn hun kenobjecten zelf in termen van systemen gaan definiëren zoals bijvoorbeeld het ecosysteem en de informatiesysteem.

Specifieke betekenissen[bewerken]

Het begrip systeem is in de wetenschap al enige eeuwen in gebruik in de betekenissen 'leer', 'onderwerp van beschouwing' en 'stelsel'. Enkele voorbeelden van manieren waarop het woord verder in de wetenschap gebruikt wordt:

  • In de taxonomie noemt men een rangschikking van soorten in hiërarchisch geordende groepen wel een systeem.
  • In de sociale wetenschappen wordt de term ook gebruikt voor een complex van met elkaar om gaande individuen.
  • In de bedrijfskunde is het begrip systeem een hulpmiddel bij het beschrijven en analyseren van organisatieproblemen.
  • In de geologie is systeem ook een chronostratigrafische term, met een betekenis die tussen eratheen en serie in ligt.

Er zijn nog vele andere definities van systeem in gebruik: technische, systeemtheoretische, formele en constructivistische. In de tweede helft van de twintigste eeuw is de systeemtheorie opgekomen, die heeft getracht een interdisciplinair kader voor de wetenschappelijke beschouwing van systemen en het systeembegrip te ontwikkelen.

Zie ook[bewerken]

Bronnen[bewerken]

Externe links[bewerken]

Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan systeem.
Bronnen, noten en/of referenties
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek