Airborne Warning And Control System

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
US Air Force E-3B Sentry AWACS vliegtuig
Japanse Air Force E-767 AWACS

Het Airborne Warning And Control System (AWACS) is een luchtmobiel op radar gebaseerd elektronisch systeem ontwikkeld voor de luchtruimbewaking en voor het battle management tijdens gecombineerde operaties van luchtstrijdkrachten.

Systeem[bewerken]

Het systeem werd ontworpen en gebouwd door Boeing (Defense & Space Group) en maakt momenteel gebruik van Westinghouse (nu Northrop Grumman) radars, gemonteerd in het airframe van een gemodificeerde Boeing 707. Deze militaire versie wordt aangeduid als de E-3 Sentry.

Door het ontbreken van Boeing 707 airframes - dit type wordt namelijk niet meer gebouwd - werd de nieuwste versie gemonteerd in een aangepaste Boeing 767. Alleen de Japanse luchtmacht heeft deze 767 versie. Alle andere E-3s van de USAF, RAF, ALA en RSAF zijn nog gebaseerd op Boeing 707 airframes.

Er worden studies gevoerd met kleinere toestellen als de Boeing 737 en de Airbus A310 als alternatieven voor verouderde toestellen.

De AWACS-systemen kunnen vliegtuigen op een veel grotere afstand waarnemen dan de grondradar. In luchtgevechten communiceren AWACS-systemen met bevriende vliegtuigen en grondstations en kunnen ze deze voorzien van de laatste gegevens.

NAVO Geilenkirchen[bewerken]

Boeing E-3A, Nato, Brussels Airport

Door de NAVO werd eind jaren 70 een AWACS ingesteld voor de bescherming van het Europese luchtruim tegen mogelijke aanvallen door de Sovjet-Unie. De hoofdbasis (Main Operating Base) van het NAVO-AWACS werd in 1978 opgericht op de basis Geilenkirchen, een voormalige RAF luchtmachtbasis vlak op de Nederlandse grens.

Al direct vanaf de reactivering van basis Geilenkirchen was er verzet aan de Nederlandse kant. De start- en landingsbaan ligt naar de gemeenten Onderbanken, Brunssum en Schinnen gericht, waardoor een groot aantal inwoners van deze gemeenten overlast ondervindt van de overvliegende AWACS-vliegtuigen. Uit een belevingsonderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (2008), opgesteld in opdracht van het ministerie van VROM, blijkt dat meer dan 41.000 mensen in Zuid-Limburg ernstige hinder ondervinden van de AWACS-vliegtuigen. Begin jaren 90 verenigden de inwoners zich en werd de Vereniging STOP awacs opgericht, die probeerde de NAVO te doen overwegen de landingsbaan of de hele basis te verplaatsen of minder lawaaierige motoren voor de AWACS-toestellen aan te schaffen (met zogenaamde hush kits). De NAVO beloofde de motoren te vervangen, maar door financiële problemen gebeurde dat niet.

Er werd in de loop der tijd een convenant getekend tussen het ministerie van Defensie en de gemeenten Onderbanken en Brunssum waarin gemiddeld 13,5 vluchten per dag en per jaar maximaal 30 nacht- en weekendvluchten werden afgesproken, maar vanwege inzet in oorlogssituaties (Joegoslavië en Irak) en uitbreiding van de hierbij horende oefenvluchten werden de normen uit dit convenant geregeld overschreden.

Het volgende conflict met de gemeente deed zich voor toen er een deel (zes hectare) van de Schinveldse Bossen gekapt moest worden. Volgens Defensie werd het zicht in de aanvliegroute ernstig belemmerd door het bos, maar de gemeente gaf alleen toestemming voor het afzagen van de hoge bomen en blokkeerde de kap van alle andere bomen met behulp van een bestemmingsplan. Uiteindelijk werd het NIMBY-instrument ingezet door het Ministerie van VROM om de gemeente en de provincie buiten spel te zetten en de kap van het bos mogelijk te maken. Na de kap oordeelde de Raad van State in een bezwaarprocedure echter dat de zes hectare bos nooit gekapt had mogen worden en dat in 2006 ten onrechte de NIMBY-procedure was toegepast.

Het aantal AWACS-vluchten vanuit Duitsland boven Nederland liep in de periode 2009-2012 significant terug en daarmee ook het aantal klachten, zo bleek uit cijfers van het Klachtenbureau Luchtverkeer. In 2011 was na zware politieke druk afgesproken dat de geluidsoverlast in 2012 met 35 procent zou moeten afnemen. Volgens het Klachtenbureau is die doelstelling gehaald.[1]

Vliegtuigongeluk[bewerken]

Op 13 januari 1999 stortte een Boeing KC-135 Stratotanker met registratienummer 91452 in een bosperceel (niet het perceel dat gekapt moest worden) noordwestelijk van de basis neer. Bij de crash kwamen alle bemanningsleden – twee vliegers, een navigator en een boom operator - om het leven. Het kostte de 100 Duitse en Nederlandse brandweerlieden drie uur om het wrak te blussen.

In het onderzoeksrapport van de Amerikaanse luchtmacht schreef de onderzoekscommissie 'geen overtuigende verklaring' voor het ongeluk te kunnen geven. Als mogelijke oorzaak werd een haperende besturing van het horizontale staartvlak aangewezen, de zogeheten horizontal stabilizer of pitch trim. Omdat KC-135's daarmee al vaker problemen hadden gehad, heeft de Amerikaanse luchtmacht kort na het ongeluk in Geilenkirchen een grondige inspectie van dit type vliegtuig uitgevoerd.

Het onderzoek naar de crash werd ernstig bemoeilijkt doordat het grootste deel van het vliegtuig was vernietigd en de zwarte doos met vlieggegevens ontbrak. Wel trof men een nog redelijke intact horizontaal staartvlak aan, dat in de verkeerde positie stond. Dat heeft ertoe geleid dat de doorstart onder een veel te scherpe stijgingshoek is gemaakt (veertig graden) waardoor het toestel onder verlies van draag- en motorvermogen op de grond is geklapt. Volgens de onderzoekscommissie kan het overtrekken van de neus alleen door een technisch mankement zijn veroorzaakt of door falen van de bemanning. Dat laatste wordt niet erg waarschijnlijk geacht.

AGS[bewerken]

Als aanvulling op de E-3 Sentry AWACS die specifiek gericht is op de bewaking van een gedeelte van het luchtruim heeft de NAVO het Alliance Ground Surveillance (AGS) systeem aangeschaft, dat nog in ontwikkeling is.

AGS is een systeem dat gebruikt gaat worden voor het bestuderen van beelden op de grond. Het radarsysteem blijft hierbij op grote, c.q. veilige afstand van het waar te nemen gebied (stand-off). Eenmaal operationeel zal het mogelijk bestaan uit een mengeling van bemande en onbemande (meest waarschijnlijk) vliegende radarplatforms die het verantwoordelijke commando de ‘eyes in the sky’ boven een bepaald gebied geven. Hiermee verkrijgt men een continu actueel situatiebeeld voor, tijdens en na eventuele NAVO grondoperaties. Dit is niet alleen een noodzakelijke informatiecapaciteit voor de politieke besluitvorming maar ook voor het plannen van de hierop gerichte militaire acties. AGS zal als belangrijk gereedschap fungeren voor de NAVO Response Force.

Tegenhangers[bewerken]

In de Sovjet-Unie werden de Tupolev Tu-126 Moss en de Beriev A-50 of Iljoesjin Il-76 Mainstay als tegenhanger van AWACS gebruikt.

De Tu-126 Moss was een militaire versie van de commerciële Tupolev Tu-114 en een slechte Russische kopie (zie onder bronnen) van het westerse AWACS-systeem. Het toestel was uitgerust met een Liana radar en was bij de NAVO bekend onder codenaam Flatjack.

Het toestel werd al na enkele jaren vervangen door de IL-50 Mainstay. De systeemintegratie en kracht van de radar van de Mainstay waren gelijkwaardig aan die van de E-3; dit toestel was echter zeer onderhoudsgevoelig (zie onder bronnen) en had door zijn relatief inefficiënte motoren een beperkte actieradius in vergelijking met de westerse AWACS-toestellen.

Verschillende andere landen (Irak, China en India) hebben ook de Il-76 gebruikt als een platform voor hun eigen radar. Daarnaast is er ook van de Iljoesjin Il-114 een AWACS-variant.

Iljoesjin IL-50 Mainstay. Even goed als E-3 maar onderhoudsgevoelig.
Saab 340

De laatste tijd winnen ook "mini-awacs" terrein: toestellen gebaseerd op toestellen als de Embraer ERJ's (Brazilië, Mexico, Italië, Griekenland) of Saab SF-340's (Zweden). Deze toestellen zijn veel goedkoper dan de grotere toestellen maar leveren beperktere radarprestaties.

Lijst van AWACS-toestellen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Minder overlast door AWACS, NOS Nieuws, 18 januari 2012
  • The Encyclopedia of Modern Military Weapons: The Comprehensive Guide to Over 1,000 Weapon Systems from 1945 to the Present Day. NY: Barnes & Noble, 1999, p. 291, the shortcomings of the Russian Tupolev TU-126 Moss AWC system. Bishop, Chris, ed.
  • The Complete Encyclopedia of World Aircraft. NY: Barnes & Noble, 1997, p. 885, the shortcomings of the Russian military version Ilyushin IL-50 Mainstay AWC system. Donald, David, ed.