Kapittelkerk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een kapittelkerk of collegiale kerk is een rooms-katholieke kerk die bediend wordt door een kapittel van kanunniken. Deze kanunniken konden geestelijken zijn, maar dat hoefde niet per se. Een kapittel bestuurde naast de betreffende kerk vaak ook grote stukken land en andere kerkgebouwen. In sommige gevallen werd een gedeelte van de bisschoppelijke macht gedelegeerd aan een kapittelkerk. In Nederland was dat bijvoorbeeld het geval vanuit Utrecht aan Leiden, Haarlem en Groningen. Dit was praktisch omdat de afstand tot de zetel in Utrecht relatief groot was.

Bouwkundig verschilt een kapittelkerk van een gewone kerk doordat er zitplaatsen voor het kapittel moeten worden aangebracht: het koorgestoelte. Een kapittelkerk heeft dus een diep priesterkoor. Een koorgestoelte treft men ook aan in een kloosterkerk. Daar zijn het echter de monniken of monialen die op het koorgestoelte gezeten zijn.

De meeste kapittels werden omstreeks het einde van de 18e eeuw, tezamen met het ancien régime, afgeschaft. Alleen in de kathedraal van een bisdom werden ze later opnieuw opgericht.

Kapittelkerken in België[bewerken]

Enkele van de bekendste kapittelkerken in België zijn:

Galerij[bewerken]

Kapittelkerken in Nederland[bewerken]

In Nederland zijn de meeste katholieke kapittels afgeschaft tijdens de reformatie, ruwweg in de periode van 1572 tot 1582. De stad Utrecht was tot dan toe het kerkelijke centrum van Nederland boven de rivieren en de belangrijkste kapittels bevonden zich hier. Dat waren:

In andere Nederlandse steden bevonden zich ook kapittelkerken, waaronder:

  • Aardenburg
Mariakerk (sinds 1167);
  • Amersfoort
Sint-Joriskerk (sinds 1337);
  • Bergen op Zoom
Sint-Gertrudiskerk (Sinds 1442);
  • Breda
Onze-Lieve-Vrouwekerk (sinds 1303);
  • Deventer
Grote of Lebuïnuskerk (Sinds 1040(?). In 1559 verheven tot kathedraal);
  • Dordrecht
Onze-Lieve-Vrouwekerk (Sinds 1367);
  • Geertruidenberg
Geertruidskerk (Sinds 1310);
  • Grave
Sint-Elisabethkerk (sinds 1308);
  • Haarlem
Grote of Sint-Bavokerk (In 1559 verheven tot kathedraal);
  • Hilvarenbeek
Sint-Petrus'-Bandenkerk (sinds 1157);
  • Kapelle (Zeeland)
Mariakerk (sinds 1503);
  • Leiden
Pancratiuskerk (sinds 1366);
  • Maastricht
Sint-Servaaskerk (tot 1797);
Onze-Lieve-Vrouwekerk (tot 1797);
  • Montfoort
Sint-Janskerk (sinds 1400);
  • Nijmegen
Grote of Sint-Stevenskerk (van 1475 tot 1591)
  • Oirschot
Sint-Petruskerk;
  • Oldenzaal
Sint-Plechelmuskerk (sinds 954);
  • Sittard
Sint-Petrus' Stoel van Antiochiëkerk (sinds 1299);
  • Veere
Onze-Lieve-Vrouwekerk (sinds 1472);
  • Wijk bij Duurstede
Johannes de Doperkerk (sinds 1366);
  • IJsselstein
Nicolaaskerk (sinds 1398);
  • Zaltbommel
Sint-Maartenskerk (sinds 1303);
  • Zutphen
Sint Walburgiskerk (sinds 1105);