Kapittelkerk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een kapittelkerk of collegiale kerk is een rooms-katholieke kerk die bediend wordt door een kapittel van kanunniken. Deze kanunniken konden geestelijken zijn, maar dat hoefde niet per se. Een kapittel bestuurde naast de betreffende kerk vaak ook grote stukken land en andere kerkgebouwen. In sommige gevallen werd een gedeelte van de bisschoppelijke macht gedelegeerd aan een kapittelkerk. In Nederland was dat bijvoorbeeld het geval vanuit Utrecht aan Leiden, Haarlem en Groningen. Dit was praktisch omdat de afstand tot de zetel in Utrecht relatief groot was.

Bouwkundig verschilt een kapittelkerk van een gewone kerk doordat er zitplaatsen voor het kapittel moeten worden aangebracht: het koorgestoelte. Een kapittelkerk heeft dus een diep priesterkoor. Een koorgestoelte treft men ook aan in een kloosterkerk. Daar zijn het echter de monniken of monialen die op het koorgestoelte gezeten zijn.

De meeste kapittels werden omstreeks het einde van de 18e eeuw, tezamen met het ancien régime, afgeschaft. Alleen in de kathedraal van een bisdom werden ze later opnieuw opgericht.

Kapittelkerken in België[bewerken]

Enkele van de bekendste kapittelkerken in België zijn:

Galerij[bewerken]

Kapittelkerken in Nederland[bewerken]

Lijst van seculiere kapittels in het middeleeuwse bisdom Utrecht[bewerken]

plaats kerk stichtingsjaar jaar van opheffing
Elst Sint-Werenfried ca 750 1585/88
Dokkum Sint-Bonifatius ca 800 1170/75
Utrecht Dom van Utrecht ca 800 1811
Utrecht Oudmunster ca 800 1811
Emmerich Sint-Maarten ca 800 1811
Deventer Sint-Lebuinus ca 840 1591
Staveren Sint-Odulfus ca 900 1132
Tiel/Arnhem Sint-Walburg ca 950 ca 1579
Oldenzaal Sint-Plechelmus 954 ca 1639
Elten Sint-Vitus voor 968 1811
Utrecht Sint-Pieter ca 1048 1811
Utrecht Sint-Jan ca 1050 1811
Zutphen Sint-Walburg voor 1059 1591
Utrecht Sint-Marie 1076-1094 1811
Steenwijk Sint-Clemens 1295 1592
Zaltbommel Sint-Maarten 1303 1572
Munsterkerk/Brielle Sint-Catharina 1300-1310 1572
Naaldwijk Sint-Adriaan 1307 1572
Geervliet Onze Lieve Vrouw 1308 1571
Middelburg Sint-Pieter 1311 1574
Amersfoort Sint-Joris 1337 1811
Ter Horst H.Drievuldigheid 1347 1534
Oostvoorne Sint-Pancratius 1349 1572
Heusden Sint-Catharina 1355 ca 1598
Wijk bij Duurstede Sint-Jan Baptist 1365 1811
Leiden Sint-Pancras 1366 1574
Dordrecht Onze Lieve Vrouw 1367 ca 1572
Den Haag Onze Lieve Vrouw 1367 1572
Gorinchem Sint-Maarten en Sint-Vincent 1378 1572
Zierikzee Sint-Lieven 1378 1573
IJsselstein Sint-Nicolaas 1396 1577
Haaften Sint-Jan de Doper 1400 ca 1572
Culemborg Sint-Barbara 1421 ca 1578
Sint-Maartensdijk Sint-Maarten 1428 ca 1577
Rossum Sint-Maarten 1438 1572-1599
Egmond a/d Hoef Sint-Catharina 1451 ca 1573
West-Souburg Sint-Maarten 1457-1460 1574
Veere Onze Lieve Vrouw 1467-1469 1572
Nederhemert Sint-Servaas 1474 1572-1583
Middelburg Sint-Maarten 1479 1574
Abbenbroek Sint-Egidius 1483 ca 1572
Zandenburg Onze Lieve Vrouw 1484 ca 1572
Nieuwerkerk Sint-Jan Evangelist 1499 ca 1575
Kapelle Onze Lieve Vrouw 1503 1578
Hulkenstein Sint-Salvator ca 1533 1539-1543

Buiten het middeleeuwse bisdom Utrecht bevonden zich kapittelkerken in onder meer:[bewerken]

Binnen het middeleeuwse bisdom Utrecht, na de herinrichting van de bisdommen in 1559 o.a.

Literatuur:

  • J. Kuys, Repertorium van collegiale kapittels in het middeleeuwse bisdom Utrecht, Hilversum, 2014
  • K. van Vliet, In kringen van kanunniken, Zutphen, 2002