Nederhemert

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nederhemert
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Nederhemert
Nederhemert
Nederhemert
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Gemeente Vlag Zaltbommel Zaltbommel
Coördinaten 51° 45' NB, 5° 9' OL
Algemeen
Inwoners (1 januari 2014) 1593
Detailkaart
De gemeente Nederhemert in 1867
De gemeente Nederhemert in 1867
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Kasteel Nederhemert.
Pontje over de Afgedamde Maas tussen Nederhemert-noord en Nederhemert-zuid.
Steenfabriek tussen Aalst en Nederhemert-noord.
Nederlands Hervormde kerk in Nederhemert-Zuid.

Nederhemert is een deel van de gemeente Zaltbommel, in de Nederlandse provincie Gelderland. Nederhemert bestaat uit de dorpen Nederhemert-Zuid en Nederhemert-Noord, van elkaar gescheiden door de Afgedamde Maas. Tussen beide dorpen vaart zes dagen in de week een pont.

Geschiedenis[bewerken]

Vroege geschiedenis[bewerken]

Nederhemert is, als Hemert, bekend sinds de 11e eeuw. Er zijn aanwijzingen dat bepaalde vermeldingen uit de 9e eeuw op Nederhemert slaan, maar dat is niet met zekerheid te zeggen.

Op 28 juni 1061 vond nabij Nederhemert een veldslag plaats tussen de troepen van Floris I, graaf van Holland, en de legers van het bisdom Utrecht en het Land van Cuijk. Floris won de slag, maar werd toen hij na afloop tegen een boom uitrustte alsnog door zijn tegenstanders vermoord. Graaf Floris werd begraven in de Abdij van Egmond.

Scheiding van Noord en Zuid[bewerken]

Tot omstreeks 1460 lag Nederhemert geheel ten noorden van de Maas. De rivier stroomde vanuit het oosten tot Nederhemert, maakte een grote bocht verder westwaarts richting Heusden en vandaar weer terug tot Nederhemert, om vervolgens verder richting Waal (Woudrichem) te stromen. In of nabij 1460 werd de bocht op natuurlijke wijze afgesneden, waardoor een deel van Nederhemert ten zuiden van de Maas kwam te liggen. In 1481 maakten inwoners van 's-Hertogenbosch de nieuwe rivierloop beter bevaarbaar, zodat hun schepen geen tol meer aan Heusden hoefden te betalen. Tot 1904 zou Heusden aan een dode Maasarm liggen, waarna de Maaskanalisatie ervoor zorgde dat de hoofdstroom weer langs Heusden ging lopen en Nederhemert-Zuid samen met Bern op 'Het Eiland' kwam te liggen.

Bestuurlijke geschiedenis[bewerken]

In het begin van de 14e eeuw wordt er in Nederhemert een kasteel gebouwd en opgedragen aan Reinoud van Gelre. In 1318 komt het huis in bezit van Willem de Cock, die zich hierop Van Hemert laat noemen. Nederhemert was vroeger een hoge heerlijkheid. Dat wil zeggen dat het een eigen rechtbank bezat, waar de heer recht sprak. Ook had Nederhemert een eigen dijkstoel (dijkbestuur). Deze familie was tevens in het bezit van een aantal andere heerlijkheden in het rivierenland.

Nederhemert was tot 1955 een zelfstandige gemeente en ging toen op in de gemeente Kerkwijk. De dorpen Nederhemert-Noord en -Zuid tellen samen 1593 inwoners (per 1 januari 2014).

Geografie[bewerken]

Nederhemert-Noord[bewerken]

Nederhemert-Noord ligt ten noorden van de Afgedamde Maas. Het dorp telt ca. 1490 (1999) inwoners. De Nederlands-hervormde kerk is gebouwd in de 18e eeuw en is in de jaren 80 uitgebreid. Aan de dijk staat een molen (grondzeiler) Gebr. Remmerde. De molen behoorde van oudsher tot de goederen van het kasteel Nederhemert en was sinds het eerste bekende jaartal in zijn geschiedenis, 1379, in Gelders leen. In 1716 waren Otto Frederik van Vittinghof en Margratha Margaretha van Randwijck de eigenaars van de molen. Dit is nu nog te zien in de westmuur van de stenen onderbouw, waar zich twee gebeeldhouwde leeuwen met daarboven een alliantiewapen dat betrekking heeft op de familie Van Randwijck, bevinden. De huidige molen is gebouwd in 1716 en is in 2004 gerestaureerd en is een van de acht zeskante houten molens die nog in Nederland staan. Nederhemert-Noord heeft een uitgesproken kerkelijk en deels een reformatorisch karakter. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2012 behaalde de SGP net geen meerderheid van de stemmen in het dorp, 48,1%. De dorpskerk van Nederhemert wordt gebruikt door de plaatselijke Hersteld Hervormde gemeente. Deze gemeente is jarenlang (1989-2007) bediend door de bekende predikant ds. W.J. op 't Hof. Nederhemert-Noord heeft een reformatorische basisschool genaamd De Wegwijzer met 208 leerlingen (per 1 oktober 2007). Deze school werd opgericht in 1929.[1]

Nederhemert-Zuid[bewerken]

Nederhemert-Zuid (ook bekend als "Het Eiland") ligt ten zuiden van de Afgedamde Maas. Het dorpje telt circa 45 inwoners. Vanaf 1915 is de speeltuin een trekpleister voor jong en oud en is daarmee een van de oudste speeltuinen van Nederland. De Nederlands-hervormde kerk is gebouwd in de 14e-16e eeuw. Tot 1944 had de kerk nog een toren en een schip. De toren en het schip werden in de Tweede Wereldoorlog verwoest. Het in 1550 gebouwde koor werd in 1958 gerestaureerd en in gebruik genomen als kerk.

Het meest bekende gebouw van het dorpje is het kasteel Nederhemert. De eerste delen van het kasteel werden rond 1300 gebouwd. Het kasteel werd in de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog door brand verwoest, alleen de indrukwekkende buitenmuren bleven overeind staan. Het heeft 50 jaar moeten wachten op restauratie, maar in 2001 werd er begonnen met de restauratie die tot in 2005 duurde.

Tot 1990 stond de dikste populier van Nederland (door bewoners "de dikke boom" genoemd) vlakbij de ruïne van het kasteel. Deze reus, met een stamomvang, op 1,3 meter hoogte, van 760 cm, een hoogte van meer dan 30 meter en een leeftijd van 130 à 140 jaar, werd geveld door de zware storm op 25 januari van dat jaar. De indrukwekkende boom was een zogenaamde Late Canadapopulier (lat. Populus x canadensis 'serotina') en schijnt een grensboom (op de grens van Gelderland en Noord-Brabant) te zijn geweest. Het onderste deel van de boom was hol. Tevens bevinden er zich twee mammoetbomen (lat. Sequoiadendron giganteum): één op het terrein van het kasteel en één op privé-terrein in de buurt van het kasteel. In de omgeving van Nederhemert doet van oudsher het verhaal de ronde dat zaadjes van deze bomen in 1815 door de toenmalige baron van Nederhemert uit St. Petersburg werden meegenomen. Hij haalde toen met een delegatie edelen Anna Pawlowna Romanov, dochter van de Russische tsaar, op voor haar trouwpartij in 1816 met de toenmalige kroonprins Willem II. Nederhemert-Zuid heeft een beschermd dorpsgezicht.

Zie ook[bewerken]

Noten
  1. Website Inspectie van het Onderwijs Geraadpleegd op 18 januari 2010

Beluister

(info)