Sint-Salvatorskathedraal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De kathedraal
De kathedraal gezien vanuit de belforttoren
De kathedraal gezien vanuit de Steenstraat
Interieur

De Sint-Salvatorskathedraal, gewijd aan de Verrezen Zaligmaker en aan Sint-Donatiaan en gelegen in Brugge, is de hoofdkerk van het bisdom Brugge.

Geschiedenis[bewerken]

Deze kerk werd niet gebouwd om kathedraal van de stad te worden. Ze nam deze status slechts in 1834 aan. Oorspronkelijk was Sint-Salvator een romaans stenen kerkje gesticht in de 9e eeuw. Toen was de Sint-Donaaskerk, in het hart van Brugge, rechtover het stadhuis gesitueerd, het belangrijkste godsdienstige gebouw van de stad. Op het eind van de 18e eeuw vertrok bisschop Felix Brenart in ballingschap. Het bisdom werd afgeschaft en de Sint-Donaaskathedraal werd als nationaal goed verkocht en gesloopt.

In 1834 werd het bisdom Brugge heropgericht en werd de Gentse hulpbisschop Frans René Boussen de nieuwe bisschop van Brugge. De Sint-Salvatorkerk werd officieel de Sint-Salvators- en Sint-Donaaskathedraal. Nochtans leek het gebouw niet helemaal op een kathedraal. Ze was minder indrukwekkend dan de nabijgelegen Onze-Lieve-Vrouwekerk. Sint-Salvator moest dus aan zijn nieuwe status aangepast worden. Dit gebeurde onder meer door de inwendige aankleding, waarbij uit de voormalige Sint-Donaaskathedraal afkomstige kunstwerken werden gerecupereerd.

Het gebouw[bewerken]

De romaans-gotische westertoren (80 m) heeft nog de onderbouw in tuf- en zandsteen van de romaanse kerk van 1127-1166. Dit is het oudste gedeelte van de kerk. Drie galmgaten, sporen van de Scheldegotiek, werden tijdens herstellingen in 1992-1993 ontdekt en terug open gemaakt.

De buitenkant geeft de indruk van een stoere burcht. Dit hoge gotische gebouw heeft geen luchtbogen maar wel zware steunberen. De zijwaartse druk van de gewelven wordt er opgevangen door de westertoren, zijbeuken en kruisbeuken; voldoende voor het relatief korte kerkschip. De hoektorentjes van de dwarsbeuken verwijzen naar de Scheldegotiek.

Karakteristiek voor de hooggotiek zijn de kruisbeuken, volledig opengebroken door de grote ramen met een rijk maaswerk, verdeeld in vier delen, waarlangs hier een galerij loopt.

Door de uitbreiding van 1480-1550 ontstond een ongewone verhouding tussen de delen van het gebouw. Het koor, de kruisbeuken en de kooromgang met de vijf straalkapellen, nemen meer dan de helft van de oppervlakte in. De Brabantse laatgotiek is aan de buitenkant te merken door de grote vensters met een verschillend verfijnd maaswerk en door de uitgewerkte kroonlijst.

Overzicht bouwgeschiedenis[bewerken]

Net als veel andere middeleeuwse gebouwen, heeft ook de Sint-Salvatorskathedraal vaak vernieuwingen en veranderingen ondergaan:

9de eeuw: romaanse kapel[bewerken]

Volgens de traditie bouwde Sint-Elooi omstreeks 646 een kapel. Historisch gezien is de kerk gesticht in de 9de eeuw door de oudere parochie Snellegem, die wellicht op Sint-Elooi teruggaat. De kleine kapel werd in 1089 tot parochiekerk verheven.

1127: romaanse kerk[bewerken]

Na een brand in 1116 begon in 1127 de bouw van een grote romaanse kerk, die door een nieuwe brand in 1166 werd verwoest. Daarvan is de benedenbouw van de toren bewaard.

1250-1350: gotische kerk[bewerken]

De hoofddelen hebben nog kenmerken van de Scheldegotiek, een overgangsstijl tussen romaanse en gotische stijl. Het koor, naar het voorbeeld van dat van Doornik, onderging een sterke invloed van de Franse hooggotiek.

1480-1550: kooromgang en straalkapellen[bewerken]

Na een derde brand in 1358 werd bij de herstelling de kerk uitgebreid. Jan van den Poele bouwde vanaf ca. 1480 de kooromgang met vijf straalkapellen in Brabantse laatgotiek.

1834: kathedraal[bewerken]

Naast de zuidbeuk werd vanaf 1837 een nieuw kapittelgebouw gebouwd. Het voorstel van Karel Verschelde om de toren te slopen en het schip van de kerk met drie traveeên te verlengen en met een nieuwe toren af te werken, ging niet door.

1839: brand en nieuwe toren[bewerken]

Na de brand van 1839 werd de toren hersteld en een hogere bovenbouw opgetrokken in neoromaanse stijl (1843-1846), naar een ontwerp van de Engelse architect Robert Chantrell, uitgevoerd door de Brugse architect Pieter Buyck. In 1871 werd de toren bekroond met een spits, naar een ontwerp door architect E. Carpentier.

Inwendig werden aanzienlijke verfraaiingswerken uitgevoerd, waarvan sommige op advies van architect Jean Bethune en in neogotische stijl (1874-1875).

1912-2010[bewerken]

In 1912 werd het kapittelgebouw uit 1838 gesloopt en werden naar een ontwerp van Adolf Duclos nieuwe kapittel- en museumzalen gebouwd.

In 1935 besliste bisschop Hendrik Lamiroy om liturgische redenen het doksaal en het orgel naar achter in de kerk te verplaatsen en hierdoor het koor open te maken.

Vanaf 1976 werd gedurende een kwarteeuw grondige restauratie en consolidatie uitgevoerd van de toren en de ganse uitwendige kerk. Ook archeologische opgravingen in de kerk vonden plaats.

In 2011 begon de grondige opknapbeurt binnenin de kerk, met uitgebreide schilderwerken en restauratie. In 2013 waren de herstellingen en het opfrissen van het schip en de zijbeuken voltooid. In 2014 begonnen de gelijkaardige werken aan het koor, het transept, de kroonomgang, de kranskapellen en de sacristie, met voltooiing voorzien in 2016. Nadien volgt nog de restauratie van het orgel.

Kunst[bewerken]

Portret van graaf Karel de Goede in de Sint-Salvatorskathedraal te Brugge
Beeld van God de Vader door Artus Quellinus de Jonge

Voornaamste kunstwerken[bewerken]

De Sint-Salvatorskathedraal bezit heel wat kunstwerken, een aantal afkomstig uit de vernietigde voorganger Sint-Donatianus. Meest in het oog springend zijn de wandtapijten uit Brussel, die door Jasper van der Borcht in 1731 geweven werden naar het voorbeeld van de schilderijen van de Brusselse schilder Jan van Orley. Zij werden aangekocht door bisschop Hendrik Jozef van Susteren voor Sint-Donatianus.

Sint-Salvator bezit ook de originele schilderijen die als kartons voor de wandtapijten werden gemaakt. Vanuit het koor kan men het oorspronkelijke 17e-eeuwse doksaal bewonderen waarbij tevens het kathedraalorgel het vermelden waard is. Het beeld van God de Vader centraal op het doksaal is van de hand van Artus Quellinus de Jonge. De kathedraal bezit 17 doeken van Jacob van Oost. Daarnaast is er ook werk aanwezig van Rogier Van der Weyden, Dirk Bouts, Jan Garemijn, Lanceloot Blondeel, Pieter Pourbus en Hugo Van der Goes.

In de kerk hangt een portret van de in 1127 vermoorde graaf Karel de Goede, afkomstig uit de Sint-Donaaskathedraal.

In het museum-schatkamer van de Sint-Salvatorskathedraal hangt het drieluik "Marteldood van Sint-Hippolytus". Dirk Bouts schilderde het midden- en het rechterpaneel, Hugo van der Goes het linkerpaneel. De "Calvarieberg" van omstreeks 1380 is een van de oudste schilderijen van Brugge.

Kunstroof[bewerken]

In november 2009 werden bij een spectaculaire kunstroof verschillende topstukken uit de collectie edelsmeedkunst gestolen. De dieven braken in langs de sacristie van de kanunniken en vernielden de beveiligde vitrines. Het alarmsysteem werkte onvoldoende. De geroofde stukken zijn van een niet te schatten waarde.

Onder de geroofde stukken bevinden zich:

  • de zegelring van Hendrik Lamiroy
  • de pectorale van Hendrik Jozef van Susteren.
  • een torenmonstrans van Jan (Baptist) Vandamme (1900)
  • een 18de-eeuwse kelk van Jan Baptist Walgrave
  • een kelk van François Gheuns (1639 tot 1640): opschrift, binnen de voet: + DVDZEELE 16 [wapen] 40 PROC HIE
  • een reliekkruis van François Gheuns, ca 1624-1625 uitgevoerd in bergkristal, gemarmerde steen, halfedelstenen en email
  • een kelk geschonken door de familie Van Zuylen van Nyevelt
  • een reliekkruis uit bergkristal, 18de eeuw (hoogte 38,5 cm)
  • een reliekmonstrans van St. Elooi, 15de / 16de eeuw
  • een stralenmonstrans, met kristallen van Thomas Lyns, 17de eeuw (70 cm)
  • een neogotische kelk van Bourdon (1896) verguld en email, met opschrift, gegraveerd: Calicem salutaris accipiam et nomen Domini invocabo
  • een stralenmonstrans van Adriaan Pierins senior ,17de eeuw met edelstenen
  • een kelk van Antoon Kerckhove met opschrift DEKEN S ... IER + ... STRAETE + ... ROES + PIE ... VS + IA ... ... GREFFIER [1][2][3][4]

Literatuur[bewerken]

  • Karel VERSCHELDE, De kathedrale van S. Salvator te Brugge. Geschiedkundige beschrijving, Brugge, 1863
  • Michiel ENGLISH, La restauration de notre cathédrale, in: La Patrie, 1935 en 1936
  • Luc DEVLIEGHER, De Sint-Salvatorskathedraal te Brugge. Geschiedenis en architectuur, Tielt, 1981.
  • Luc DEVLIEGHER, De Sint-Salvatorskathedraal te Brugge. Inventaris, Tielt, 1979
  • Andries VAN DEN ABEELE en Christopher WEBSTER, Architect Robert D. Chantrell en de kathedraal van Brugge, Brugge, 1987
  • Brigitte BEERNAERT, Steenstraat, Sint-Salvatorskathedraal, in: 10 jaar monumenten en feest, Open monumentendagen Brugge 1998, Brugge, 1998.
  • Brigitte BEERNAERT e. a., Steenstraat, Sint-Salvatorskathedraal, in: Via Europa, reisverhalen in steen, Open monumentendagen Brugge 1999, Brugge, 1999.
  • Christopher WEBSTER & Andries VAN DEN ABEELE, A portentous mass of bastard romanesque fripery: an early ecclesiological report, 1999.
  • Brigitte BEERNAERT e. a., Sint-Salvatorskathedraal, in: Een tuin is meer dan er staat, Open Monumentendagen 2002, Brugge, 2002.
  • Brigitte BEERNAERT e. a., Sint-Salvatorskerkhof en Sint-Salvatorskathedraal, in: Monument en steen, Open monumentendagen Brugge 2003, Brugge, 2003.
  • Brigitte BEERNAERT e. a., Sint-Salvatorskathedraal, in: Van Nature een monument, Open monumentendagen Brugge 2004, Brugge, 2004.
  • Brigitte BEERNAERTe.a., Sint-Salvatorskathedraal, in: Monument en hout, Open monumentendagen Brugge 2005, Brugge, 2005.
  • Brigitte BEERNAERT e.a., De Sint-Salvatorskathedraal, in: Export, Brugge, 2006.
  • Brigitte BEERNAERT e.a., De kosterswoning van de Sint-Salvatorskathedraal, in: Wonen, Brugge, 2007.
  • Benoît KERVYN DE VOLKAERSBEKE, Sint-Salvators - 175 jaar kathedraal, Brugge, 2009.
  • Christopher WEBSTER, R. D. Chantrell (1793-1872) and the architecture of a lost generation, 2010

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties