's-Hertogenbosch
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
's-Hertogenbosch (
uitspraak (info·uitleg), in spreektaal vaak Den Bosch) is de hoofdstad van de Nederlandse provincie Noord-Brabant. De stad maakt onderdeel uit van de gemeente 's-Hertogenbosch.
's-Hertogenbosch is als provinciehoofdstad een administratief en bestuurlijk centrum van de provincie. Met een bevolking van ongeveer 102.900 is het naar inwoneraantal de vierde stad van Noord-Brabant, na Eindhoven, Tilburg en Breda en de 21e stad van Nederland. De zustersteden van 's-Hertogenbosch zijn Trier in Duitsland en Leuven in België. De stad is verder een bisschopszetel en een voormalige garnizoensstad.
Inhoud |
[bewerken] Naam
Net als Den Haag heeft 's-Hertogenbosch een dubbele naam: beide steden hebben officieel een gecompliceerde naam, terwijl ze in de hedendaagse praktijk veelal met een meer volkse naam worden aangeduid. 's-Gravenhage en 's-Hertogenbosch worden veel frequenter aangeduid als Den Haag en Den Bosch. Men denkt vaak dat de lange namen ouder zijn, maar het tegendeel is waar: de volkse namen zijn ouder dan de lange namen.
Er is echter verschil tussen de twee steden. De naam Den Haag is officieel toegestaan. Men ziet die naam op wegwijzers en bij de spoorwegen. Voor Den Bosch ligt dat anders: de enige officiële naam is 's-Hertogenbosch. Ook in andere talen wordt 's-Hertogenbosch met de lange naam aangeduid, dus niet als The Wood, Der Wald of Le Bois, maar Bois-le-Duc in het Frans, Boscoducale in het Italiaans, Bolduque in het Spaans en Herzogenbusch in het Duits. De Latijnse naam is Silva Ducis of Buscum Ducis. Andere talen gebruiken echter ook steeds vaker de Nederlandse naam 's-Hertogenbosch.
Het Genootschap ter bevordering van het gebruik van de naam 's-Hertogenbosch probeert het gebruik van de officiële naam te bevorderen.
De naam geeft wel eens problemen met alfabetische ordening en met computers. Zo moest men vroeger in de reisplanner van NS de naam als Hertogenbosch opgeven - 's-Hertogenbosch werd door de website niet begrepen en zelfs veranderd in Heerhugowaard.
[bewerken] Geschiedenis
 Zie Geschiedenis van 's-Hertogenbosch voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
's-Hertogenbosch kreeg in 1184 stadsrechten van hertog Godfried III. Enige tijd daarvoor was het op grondgebied van Orthen ontstaan als een nederzetting van handelaren aan de samenloop van de Aa en de Dommel, die tegenwoordig samenkomen bij de Citadel in de stad.[1] Het was de vierde stad van Hertogdom Brabant.[2] De vroegste vermelding van 's-Hertogenbosch is in een document uit 1196. Het is één van de oudste steden van Nederland. In die tijd was het niet zo gebruikelijk dergelijke rechten expliciet vast te leggen en veel andere (nieuwe) steden in de Nederlanden namen het Bossche geschreven stadsrecht als voorbeeld.[bron?]
In 1629 werd 's-Hertogenbosch veroverd door Frederik Hendrik tijdens het Beleg van 's-Hertogenbosch.
[bewerken] Geografie
's-Hertogenbosch ligt op het punt waar de Aa, de Dommel en de Zuid-Willemsvaart samenkomen en de Dieze vormen. Samen met de dorpen en gehuchten Bokhoven, Deuteren, Dieskant, Empel, Engelen, Gewande, Hintham, Kruisstraat, Maliskamp, Meerwijk, Orthen, Oud-Empel en Rosmalen vormt het de gemeente 's-Hertogenbosch.
Door de ligging als noordelijkste stad van Noord-Brabant heeft het goede verbindingen met Nijmegen en Arnhem in het oosten, Utrecht en Amsterdam in het noorden, Tilburg en Breda in het westen en Eindhoven, Veghel en Helmond in het zuidoosten. Ook zijn de Randstad, het Duitse Ruhrgebied, Antwerpen en Maastricht goed bereikbaar geworden. Deze laatste twee verbindingen stammen al uit de tijd van het Hertogdom Brabant. Ook bevindt het zich in de stedelijke regio Waalboss, een combinatie van de gemeenten 's-Hertogenbosch, Oss, Waalwijk, Loon op Zand, Heusden, Vught, Bernheze en Maasdonk. Deze regio maakt momenteel een economische groei door.
[bewerken] Cultuur en recreatie
's-Hertogenbosch is lid van de Vereniging Nederlandse Vestingsteden.
[bewerken] Bezienswaardigheden
| Zie ook de lijst van rijksmonumenten in 's-Hertogenbosch. |
|
|
's-Hertogenbosch is bekend vanwege de kathedrale basiliek Sint-Jan Evangelist, een hoogtepunt van de late Brabantse gotiek. Hier zetelt de bisschop van 's-Hertogenbosch. In de Sint Jan staat het beeld van Onze Lieve Vrouwe van 's-Hertogenbosch (de Zoete Moeder).
In de binnenstad van de stad zijn ook nog andere kerken te vinden. Dat zijn de Sint-Jacobskerk in de Bethaniëstraat, de Sint-Jacobskerk aan het Jeroen Boschplein en de Sint-Catharinakerk aan het Kruisbroedershof. De beide Sint-Jacobskerken zijn tegenwoordig niet meer in gebruik als kerk. In de kerk aan het Jeroen Boschplein is nu het Jheronimus Bosch Art Center gevestigd.
Het middeleeuwse stadscentrum van 's-Hertogenbosch is een van de oudste en compleetste van Nederland. De binnenstad is het grootste omwalde gebied van het land.
Uniek voor een middelgrote stad is de situatie tussen 's-Hertogenbosch en Vught: daar grenst het buitengebied, thans natuurgebied "Het Bossche Broek", nog altijd pal aan de oorspronkelijke middeleeuwse stadswal. Aan de stadswallen wordt momenteel gewerkt om die volledig in de oorspronkelijke zichtbare staat terug te krijgen. De stad werd hiervoor verkozen tot Europese vestingstad van het jaar 2005.
's-Hertogenbosch bezit ook het oudste nog bestaande bakstenen huis van Nederland, De Moriaan, waar momenteel het VVV-kantoor is gevestigd. 's-Hertogenbosch was vroeger een garnizoensstad. De Koning Willem I Kazerne is hiervan nog steeds te bewonderen als miniatuurkazerne in Madurodam te Den Haag.
Verder staat de stad ook bekend om het Noordbrabants Museum, het Stedelijk Museum 's-Hertogenbosch (voorheen Museum Het Kruithuis). Op de Markt staat een standbeeld van de 15e eeuwse schilder Jeroen Bosch, gemaakt door August Falise; het Jheronimus Bosch Art Center is een museum in de stad waarin zijn werken centraal staan.
Een andere attractie is de nu volledig gerestaureerde Binnendieze, waar verschillende rondvaarten de gelegenheid bieden de stad ondergronds te bewonderen. De Binnendieze is in 1996 gerestaureerd en is nu toegankelijk voor rondvaartboten. Niet aan claustrofobie of arachnofobie lijdende belangstellenden kunnen reserveren voor drie rondvaarttrajecten in het systeem van de Vughterstroom. Hunne Majesteiten Beatrix, Koningin der Nederlanden, en Albert, Koning der Belgen gingen in 1999 gezamenlijk hierin voor.
[bewerken] Musea
- Bossche Prentenmuseum
- Zwanenbroedershuis
- Museum De Bouwloods
- Museum Slager
- Noordbrabants Museum
- Het Oeteldonks Gemintemuzejum
- Stedelijk Museum 's-Hertogenbosch
- Jheronimus Bosch Art Center
[bewerken] Theaters
[bewerken] Evenementen
Enkele evenementen die in de stad hebben plaatsgevonden zijn:
- Jazzfestival Jazz in Duketown. (Jaarlijks terugkerend)
- theaterfestival Boulevard. (Jaarlijks terugkerend)
- Bourgondisch 's-Hertogenbosch (Jaarlijks terugkerend)
- KBC het Nederlands speciaalbier festival (Jaarlijks terugkerend)
- Het Bevrijdingsfestival (Jaarlijks terugkerend)
- Startplaats van de Ronde van Frankrijk 1996.
- Startplaats van de Ronde van Nederland 2000.
- Maritiem 's-Hertogenbosch (wordt gehouden in de oneven jaren).
- Tenniswedstrijden voor de Davis Cup.
- Erasmusfestival (wordt gehouden in de even jaren)
- HBO Introfestival
- Open Monumentendagen
- Kunstnacht
- November Music (Jaarlijks terugkerend)
- Koningin Beatrix vierde Koninginnedag 2007 in 's-Hertogenbosch
- Hiphop in Duketown (jaarlijks terugkerend, sinds 2007)
- Gedichtenfestival Onbederf'lijk Vers (jaarlijks terugkerend, sinds 2007)
- Internationaal Vocalisten Concours (twee maal per jaar)
- Fietstocht Leontien's Ladies Ride (jaarlijks terugkerend, sinds 2005)
- Paardensportwedstrijd Indoor Brabant
- Levenslied 's-Hertogenbosch (jaarlijks terugkerend, sinds 1997)
- B-There (jaarlijks terugkerend, sinds 2006)
- Festival CEMENT
- Atelierroute
- Hardloopwedstrijd de Vestingloop
- Electronische muziek-festival Earational
- De Bossche kermis
- Barbershop Ontmoetings Festival, (één keer per twee jaren)
- Avondvierdaagse
- Dance festival Trix in de Mix
- Masters of Hardcore (evenement)
- Love & Marriage Beurs Brabanthallen (2009)
[bewerken]
Bekend is 's-Hertogenbosch in carnavalstijd. De stad wordt in die dagen omgedoopt tot het Bourgondische Oeteldonk.
Anders dan de carnavalsvierders in Limburg, die hun carnaval vieren volgens de Rijnlandse traditie, houden 's-Hertogenbosch en Bergen op Zoom vast aan het Bourgondische Carnaval. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het verschijnsel dat men zich (in 's-Hertogenbosch) in een boerenkiel hult om duidelijk te maken dat in deze tijd gangbare rangen en standen binnen de samenleving vervallen.
De tijdelijke overdracht van de stadssleutel door de burgemeester aan de "carnavalsburgemeester" (Peer vaan den Muggenheuvel tot den Bobberd) is hier ook een teken van. Ook kent men in 's-Hertogenbosch geen dansmariekes en steken met fazantenveren, zoals men die in andere delen van Brabant en in Limburg wel veel ziet.
[bewerken] Evenementengebouwen
[bewerken] Bioscopen
[bewerken] Bossche Bol
Een lokale lekkernij, verbonden met de naam 's-Hertogenbosch, maar ook bekend buiten 's-Hertogenbosch, is de Bossche Bol.
[bewerken] Sport
| Zie Sport in 's-Hertogenbosch voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
BVV werd in 1948 landskampioen voetbal. In 1967 fuseerde de club met Wilhelmina tot FC Den Bosch. FC Den Bosch werd viermaal kampioen van de eerste divisie: in 1970, 1999, 2001 en 2004. Bekendste speler van FC Den Bosch is de huidige spits van Real Madrid Ruud van Nistelrooy. Hij speelde zowel in de jeugd als het eerste elftal van de Brabantse club.
Andere ploegen uit 's-Hertogenbosch die op hoog niveau spelen, zijn Hockeyclub 's-Hertogenbosch (meervoudig landskampioen) en basketbalclub EiffelTowers (voormalig EBBC en Nashua, dertienvoudig landskampioen, finalist Europa Cup II in '79 en wereldcup in '82). In de jaren zestig behoorde IJshockeyclub Red Eagles 's-Hertogenbosch tot de landelijke top (landskampioen in 1967), de club bracht toen veel internationals voort.
Rugbyclub The Dukes speelt al weer enkele jaren in de Ereklasse, het hoogste landelijke niveau en levert een aantal spelers voor de nationale selectie. De club werd in 2008 voor het eerst landskampioen. Het was ook de eerste club uit Noord-Brabant die landskampioen rugby werd.
HMC Den Bosch speelt de externe thuiswedstrijden van de schaakcompetitie in de aula van het Hervion College. De interne competitie wordt in Cultureel Centrum De Biechten te Hintham gespeeld. Het eerste team speelt in de Meesterklasse, de hoogste schaakcompetitie voor schaakvereningen in Nederland. Een van de bekendste leden van de vereniging is Erik van den Doel en de 's werelds jongste grootmeester Anish Giri.
Het snookerteam van De Dieze speelt in de Hoofdklasse. Dit is het hoogste competitie die door de DBSA wordt georganiseerd.
[bewerken] Media
De hoofdredactie van de regionale krant het Brabants Dagblad is gevestigd in 's-Hertogenbosch aan het Koningin Emmaplein. Huis-aan-huisbladen die in 's-Hertogenbosch en omgeving worden bezorgt zijn de Bossche Omroep op Zondag en het Stadsblad 's-Hertogenbosch.
De lokale omroep van de gemeente 's-Hertogenbosch heet Boschtion. Deze zender zendt naast een kabelkrant ook televisie en radio uit.
[bewerken] Onderwijs
Nabij het Paleiskwartier is het onderwijscentrum van de regio 's-Hertogenbosch met scholen als Avans en het Koning Willem I College. In de stad bevinden zich onder andere:
- Sint-Janslyceum
- Avans Hogeschool
- Brede Bossche Scholen
- HAS Den Bosch
- Koning Willem I College
- Duhamel College
- Ds. Pierson College
- Akademie voor Kunst en Vormgeving St. Joost
- Stedelijk Gymnasium
- Stoas Hogeschool
- Jeroen Bosch College
- Helicon Opleidingen 's-Hertogenbosch
- Hervion College
[bewerken] Economie
Het industriële karakter van de stad is in de loop van de jaren flink veranderd door vertrek of sluiting van bekende fabrieken als AMP, Michelin, De Gruyter, Verkade en de Kruithoorn. Men richt zich nu meer op de zakelijke en financiële dienstverlening. Zo is het hoofdkantoor van Van Lanschot in het Paleiskwartier gevestigd. In deze stad bevindt zich een van de vestigingen van Nederlands grootste bierbrouwer Heineken, die een flink aandeel heeft in de regionale werkgelegenheid.
[bewerken] Verkeer en vervoer
.jpg)
De Ring 's-Hertogenbosch is één van de drukst bereden autosnelwegen van Nederland. Mede daardoor en door het feit dat de gemeente een economische groei doormaakt, zijn er voor 2005 maatregelen getroffen om de stad verder te laten groeien. De rondweg A2 wordt uitgebreid tot een 4×2-autosnelweg. De binnenste 2×2-rijstroken zijn voor doorgaand verkeer tussen Utrecht en Eindhoven. De buitenste 2×2-rijstroken voor regionaal verkeer tussen de stadsdelen en Waalwijk en Oss. De beide rijbanen van de A2 tussen 's-Hertogenbosch en Zaltbommel worden verbreed van twee naar drie rijstroken. De Zuid-Willemsvaart wordt om de stad heen geleid. Deze zal aan de oostkant van de A2 komen te liggen, tussen Rosmalen en de stad in.
Deze infrastructurele wijzigingen hebben de gemeente geïnspireerd tot het project "Avenue 2/Kanaalzone", een nieuw te vormen secundair stadscentrum met moderne hoogbouw boven de A2 tussen 's-Hertogenbosch en Rosmalen. Deze nieuwe wijk zal in het kader van OV-Netwerk Brabant een eigen intercitystation krijgen. Dit alles moet in 2010 gerealiseerd zijn. Er loopt ook nog een plan om de zuidwestelijke aansluiting op de A2, de N65, de rijksweg Vught - Tilburg om te bouwen tot autosnelweg, om dezelfde problemen als op de voormalige N50, richting Nijmegen te voorkomen.
Om de doorstroming op de Ring 's-Hertogenbosch te verbeteren, wordt er in de in de polder tussen 's-Hertogenbosch en Vught, de Gement, gewerkt aan de Randweg 's-Hertogenbosch - Vught. Het verkeer van de A59 hoeft dadelijk niet meer via het Willemsplein en het Wilhelminaplein te rijden.
Ook zijn er werkzaamheden gestart voor de aanleg van een nieuw industrieterrein ten westen van de spoorweg Utrecht - Boxtel, met de daarbij behorende voorzieningen, zoals een nieuw NS-station dat ook de wijk Maaspoort bereikbaar maakt per trein.
[bewerken] Openbaar vervoer
In het begin van de twintigste eeuw had 's-Hertogenbosch een tramverbinding met Helmond en andere plaatsen zoals Vught. Deze tramlijn werd geëxploiteerd door Stoomtram 's-Hertogenbosch - Helmond - Veghel - Oss. Ook was er een Tramlijn 's-Hertogenbosch - Drunen - Heusden. Deze tramlijn werd geëxploiteerd van 1896 tot 1934, maar op delen van het traject reden er al vanaf 1922 bussen. De trams naar zowel Helmond als naar Heusden vertrokken vanaf het Koningin Emmaplein.
Aan het Koningin Emmaplein heeft ook het eerste Station 's-Hertogenbosch gestaan. Dit bouwwerk stamde uit 1868 en was gemaakt van hout. In die tijd was 's-Hertogenbosch nog een vestingstad en er mochten buiten de vesting geen blijvende stenen bouwwerken staan. Ook moest het in geval van dreiging snel afgebroken worden, opdat men een vrij schootsveld had.
In 1896 is het eerste station toch afgebroken en is enkele honderden meters zuidelijker een nieuw station herrezen. Men kon nu vanuit de Binnenstad in één rechte lijn naar het station lopen. Het tweede station was van de hand van Eduard Cuypers. Dit station werd in de Tweede Wereldoorlog verwoest en is niet meer opnieuw opgebouwd.
Sybold van Ravesteyn was de architect van het derde station. Dit station was bescheidener, maar tegelijkertijd ook een modern gebouwd. Dit station heeft er gestaan tot 1998 toen het station werd gerenoveerd. Ronald Steenhuis was de architect van het gebouw en veranderde het in een passarelle. Ook is het station nu een doorlooproute voor het Paleiskwartier.
Station 's-Hertogenbosch staat aan het Stationsplein. Dit plein is het belangrijkste openbaar-vervoerknooppunt van de gemeente 's-Hertogenbosch. Vanaf het Stationsplein vertrekken de streekbussen naar andere plaatsen, evenals de stadsbussen naar de verschillende wijken van de stad, Hintham, Rosmalen, Vlijmen en Vught. Ook stopt op het stationsplein de Citybus.
Ook Station 's-Hertogenbosch Oost is een klein openbaar-vervoerknooppunt. Hier komen een aantal stads- en streekbussen samen, waar ook de Stoptrein 's-Hertogenbosch - Nijmegen v.v. stopt.
Toekomstige plannen voor nieuwe stations zijn Avenue 2 in de geplande gelijknamige wijk Avenue 2 en station Maaspoort. Ook zijn er plannen voor een tramlijn.
[bewerken] Bekende Bosschenaren
| Zie lijst van Bosschenaren |
[bewerken] Trivia
- In 's-Hertogenbosch bevindt zich het Vicki Brownhuis, het eerste inloophuis in Nederland voor volwassenen en kinderen met kanker en hun naasten.
- In de stad zijn drie openbare archiefdiensten gevestigd:
- SBDenBosch;[3]
- BHIC;[4]
- Archief Bisdom 's-Hertogenbosch;[5]
- KAN (Kring van Archivarissen in Noord-Brabant).
[bewerken] Fotogalerij
 De Armada-gebouwen |
 Paleis van Justitie |
||
 Uitzicht over het centrum |
 Stadswal bij Het Bossche Broek |
[bewerken] Externe links
Bronnen en noten
|
| Gemeente 's-Hertogenbosch | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Citefout: De tag <ref> bestaat, maar de tag <references/> is niet aangetroffen
