Station Antwerpen-Centraal

Station Antwerpen-Centraal
Opening	11 augustus 1905
Telegrafische code	FN
Aantal sporen	14
Lijn(en)	12 - 25 - 27 - 59/1
Coördinaten	51°13'N 4°25'E
Reizigerstellingen -Weekdag -Zaterdag -Zondag	(2009) 31.118 22.259 19.638
Beheerder	NMBS-Holding
Architectuur
Architect(en)	Louis Delacenserie (bijgestaan door Charles Poupaert)
Stijlperiode	Eclecticisme
Stationsinformatie NMBS - live
Portaal    Openbaar vervoer

Station Antwerpen-Centraal (door de Antwerpenaren ook wel de Middenstatie of de Spoorwegkathedraal genoemd, in het spoorwegjargon ook ingekort tot Antwerpen-Centraal of de Centra(a)l) is het centraal station aan het Koningin Astridplein in Antwerpen. Van 1873 tot begin 2007 was het een kopstation, een station waar alle treinen moesten keren. Op 23 maart 2007 werd een tunnel met twee doorgaande sporen onder het station en een deel van de stad Antwerpen geopend.

In 2009 was dit station het vijfde drukste station in België, enkel voorafgegaan door drie Brusselse stations en Gent-Sint-Pieters.

Vroegere stations

Het eerste station Borgerhout (aan de Borgerhoutsesteenweg, de huidige Carnotstraat) was het eindpunt van de op 3 juni 1836 geopende spoorlijn Mechelen-Antwerpen. Dit spoor werd in 1843 al verlengd tot het station Antwerpen-Dokken en -Stapelplaatsen en in 1852 begon men aan een spoorverbinding naar Roosendaal te werken. Het gebouw was van hout en werd in 1854 vervangen door een nieuw stationsgebouw Antwerpen-Oost.

In 1873 werd het station opnieuw een kopstation. De gelijkvloerse doorgaande verbinding naar Nederland kon niet langer gehandhaafd blijven in de drukke stad. Voor de verbinding met Nederland en het station Antwerpen-Dokken en -Stapelplaatsen kwam er een verhoogd ringspoor om de stad heen.

Huidig gebouw

Stationsgebouw vanaf het perron

Het huidige (en derde) stationsgebouw Antwerpen-Centraal werd gebouwd tussen 1899 en 1905 als kopstation. Het gebouw bestaat uit een stalen perronoverkapping en een stenen stationsgebouw. De stalen perronoverkapping werd ontworpen tussen 1895 en 1899 door ingenieur Clement van Bogaert. De overkapping is 43 meter hoog (hoogte die nodig was om de stoom van de locomotieven op te vangen), 186 meter lang en 66 meter breed en bood ruimte aan 10 kopsporen. Het stenen stationsgebouw (ontvangstgebouw) werd gebouwd tussen 1899 en 1905 door Louis Delacenserie (bijgestaan door Charles Poupaert) in eclectische stijl (een combinatie van stijlelementen uit vroegere perioden). Delacenserie liet zich inspireren door het stationsgebouw van Luzern en het Pantheon in Rome. Het hoogste punt van het station (75 meter) is een grote koepel. Het station werd op 11 augustus 1905 geopend.

De koepel boven de inkomhal van het station

In het midden van de twintigste eeuw verkeerde het gebouw in slechte staat. Een mogelijke afbraak werd echter afgewend toen het station omstreeks 1975 de status van beschermd monument kreeg, maar door de maand na maand erger wordende slechte staat van de overkapping, besliste de NMBS op 13 december 1985 dat Antwerpen-Centraal op 31 januari 1986 om veiligheidsredenen zou sluiten als er geen beslissing gebeurde over de restauratie van de perronoverkapping en gevels. Uiteindelijk werd op 20 december 1985 beslist dat de NMBS de nodige restauratiewerken zou uitvoeren. Die restauratie begon op 24 maart 1986 en duurde tot kort voor de grote ombouw in 1998. Het glas van de overkapping werd vervangen door polycarbonaatplaten, opdat de veiligheid van de reizigers zou worden verzekerd. De fundering van de bogen werd hersteld en waar nodig heropgebouwd. Staal werd gereinigd en opnieuw geschilderd.

Direct bereikbaar vanuit de perrons zijn twee hoge grote eetzalen ingericht. Die aan de stadskant is overdadig gedecoreerd met spiegels en bladgoud. Deze ruimte is ingericht als bar. De zaal aan de dierentuinkant werd tot voor de verbouwing gebruikt als personeelskantine; er zijn plannen om er een congres- en vergaderruimte van te maken. Het personeelsrestaurant is heden ingericht in het nieuwe gedeelte op etage -0,5, met uitzicht op de sporen. Bovenaan zijn diverse kantoor- en personeelsruimtes die niet toegankelijk zijn voor het publiek. De grote voorzaal (kathedraal) met marmeren vloer wordt vaak gebruikt voor allerlei evenementen en optredens, waaronder dansdemonstraties. In een hoek aan de stadskant was een telegraaf- en telefoonkantoor ingericht. Dit is nog te zien in de teksten op de gevel.

Het Amerikaanse weekblad Newsweek plaatste het station in februari 2009 bij de wereldtop. De Amerikanen bezochten een aantal prestigieuze stations en kwamen tot de conclusie dat de Antwerpse spoorwegkathedraal een vierde plaats waard is. Station Antwerpen-Centraal werd in 2010 gekozen tot mooiste station van Europa, door bezoekers van StedenTripper.com.

Noord-zuidverbinding

Antwerpen-Centraal kampte al enkele decennia met een te beperkte capaciteit. Zo waren er te weinig sporen en waren de perrons te kort. Ook het kopmaken van de treinen op het kopstation vergde veel capaciteit.

Sinds mei 1998 werd er in Antwerpen gewerkt aan de noord-zuidverbinding, die in 2006 afgewerkt werd. Tussen Antwerpen-Luchtbal en Antwerpen-Berchem werd een 1200 meter lange tunnel geboord onder Antwerpen en het Centraal Station, waardoor de hogesnelheidstreinen van o.a. de HSL 4 / HSL-Zuid door kunnen rijden zonder in Antwerpen te moeten keren. Dit hele spoorproject kostte ongeveer 1,6 miljard euro.

Het Centraal Station kreeg in 2007 14 perronsporen verdeeld over 3 niveaus: het oorspronkelijke niveau +1 (6 kopsporen; sporen 1 t/m 6), het niveau -1 (4 kopsporen; sporen 11 t/m 14) en het niveau -2 (4 perronsporen die op 2 doorgaande sporen uitkomen; sporen 21 t/m 24).

Op 23 maart 2007 werd het niveau -2 met de spoortunnel (2 tunnelkokers met elk 1 spoor) feestelijk officieel geopend o.a. in het bijzijn van Vlaams minister voor Mobiliteit Kathleen Van Brempt en burgemeester Patrick Janssens. Op 6 december 2007 werd in aanwezigheid van Sinterklaas en de Antwerpse burgemeester ook niveau -1 geopend.

Treindienst

Internationaal

Treintype	Verbinding	Dienstregeling
Thalys	Paris-Nord - Brussel-Zuid - Amsterdam Centraal	1x/u (met gaten)
Fyra	Brussel-Zuid - Amsterdam Centraal	10x/dag (rijdt voorlopig niet)
Benelux	Brussel-Zuid - Den Haag Holland spoor	8x/dag

Nationaal

Dagelijks

Treintype	Verbinding	Spoor
IC C	Antwerpen-Centraal - Gent - Kortrijk - Lille Flandres	1
IC G	Antwerpen-Centraal - Gent - Brugge - Oostende	4
IC I	Antwerpen-Centraal - Brussel - Charleroi-Zuid	21
IR c	Antwerpen-Centraal - Hasselt - Luik-Guillemins	Week: 12 weekend: 13
IR e	Antwerpen-Centraal - Mol - Neerpelt/Hasselt	Week: 5 weekend: 2
IR g	Antwerpen-Centraal - Turnhout	14
IR s	Antwerpen-Centraal - Noorderkempen	24
IR n	Antwerpen-Centraal - Brussel-Zuid	Week: 21 weekend: 24
IR s	Antwerpen-Centraal - Noorderkempen	Week: 24 weekend: 21
L	Antwerpen-Centraal - Roosendaal	Week: 24 weekend: 21
L	Antwerpen-Centraal - Aarschot - Leuven	11
L	Antwerpen-Centraal - Lokeren	Week: 3 weekend: 4

Week

Treintype	Verbinding	Spoor
IC I	Charleroi-Zuid - Brussel - Antwerpen	?
IC N	Charleroi-Zuid - Brussel - Antwerpen - Essen	22 & 23
IC P	Antwerpen-Centraal - Gent-Sint-Pieters	3
IC Q	Antwerpen-Centraal - Brussel-Nationaal-Luchthaven - Landen	5
IR b	Antwerpen-Centraal - Brussel - Nijvel	4
IR d	Antwerpen-Centraal - Brussel - Geraardsbergen/Doornik - Kortrijk	21
IR i	Antwerpen-Centraal - Brussel - De Panne	21
L	Antwerpen-Centraal - Brussel-Zuid	6
L	Roosendaal - Antwerpen - Puurs	22 & 23
L	Antwerpen-Centraal - Herentals	13
P	Verscheidene diensten	Tijdens de piekuren

Weekend

Treintype	Verbinding	Spoor
IR e	Antwerpen-Centraal - Neerpelt/Hasselt	2
L	Roosendaal - Antwerpen-Centraal - Brussel-Nationaal-Luchthaven	22 & 23
P	Antwerpen-Centraal - Brussel - Leuven - Heverlee	Zondagavond

Ingang Kievitstraat

Met de verbouwing van het station is aan de zuidkant van het station een tweede ingang "Kievitstraat" geopend. Tussen het oude stationsgedeelte en de Kievitstraat toegang zijn op straatniveau, winkelgalerijen gebouwd. Hier zijn de vroegere diamantwinkels onder het spoorviaduct van de Pelikaanstraat naartoe verhuisd. Daarnaast zijn er drink- en eetgelegenheden, krantenwinkels en andere winkels.

Aansluitend openbaar vervoer

Het Centraal Station is ondergronds rechtstreeks verbonden met de premetrostations Astrid en Diamant waar de tramlijnen 2, 3, 5, 6, 9 en 15 genomen kunnen worden. Bovengronds op het Koningin Astridplein stoppen eveneens de tramlijnen 10, 11, 12 en 24. Vlakbij stoppen ook verschillende stads- en streekbuslijnen in de Pelikaanstraat en op het Koningin Astridplein. Verderop ligt het knooppunt van streekbusvervoer, de Franklin Rooseveltplaats, op loopafstand van het Centraal Station.

Fietsfaciliteiten

Sinds september 2006 heeft het station ook een, deels bewaakte, ondergrondse fietsenstalling (onder het Koningin Astridplein) met plaats voor 1000 fietsen, een kiss & ride-zone en een parkeerplaats voor auto's.

In mei 2007 is aan deze ondergrondse fietsenstalling het fietspunt opengegaan. Waar er, specifiek voor Antwerpen, naast toeristenfietsen ook een 700-tal gele studentenfietsen verhuurd worden.

De capaciteit van de fietsenstalling is in het voorjaar van 2009 verhoogd met nog eens 250 extra stallingsplaatsen onder het Koningin Astridplein. Tegelijkertijd is ook de ondergrondse fietsenstalling aan de kant "Kievit" geopend, goed voor nog eens 400 extra plaatsen. Fietsen die toch bovengronds tegen palen of hekken worden geparkeerd, worden regelmatig weggehaald door de diensten van het fietspunt, in samenwerking met de politie.

Tariefzone

Bij zowel het binnenlandse als het TCV-tarief behoren tot één tariefzone: Antwerpen-Berchem, Antwerpen-Centraal, Antwerpen-Dam, Antwerpen-Luchtbal, Antwerpen-Noorderdokken, Antwerpen-Oost, Antwerpen-Zuid.

Trivia

Het station is het decor voor tal van films, met als bekendste voorbeeld de openingsscène van De zaak Alzheimer, waarin seriemoordenaar Ledda aankomt vanuit Frankrijk. Ook in buitenlandse producties weet men het station te smaken. Zo diende het bijvoorbeeld als decor in een aflevering van de Britse serie Poirot, waarin Antwerpen-Centraal doorgaat voor een Brussels station.

Toen Koning Leopold II in 1905 het station kwam heropenen, en het voor het eerst zag, viel hem de grootte kennelijk tegen. Zijn eerste reactie was dan ook: "C'est une petite belle gare" (Het is een leuk, klein stationnetje).

Op de voorgevel van het station stond vroeger een standbeeld van de koning. De bevolking was niet bijzonder koningsgezind. Er werd dan ook regelmatig de grap gemaakt dat Antwerpen er nog 'ne kemel' bij had. Bij de toegangspoort van de naastgelegen zoo stond destijds namelijk een bronzen kameel.

De op gewelven gebouwde verhoogde spoorberm wordt in het Antwerpse 'de centers' genoemd. Mogelijkerwijze afkomstig van het Franse 'cintre', boog.

Galerij

• 

  Voorzijde van het Koningin Astridplein

• 

  Klok en wapen van Antwerpen op de binnengevel.

• 

  Perron buiten de overkoepeling.

• 

  Binnengevel perronhal.

• 

  Zicht vanop bovenste niveau.

• 

  Perronhal vanaf kop.

• 

  Binnengevel stationshal aan de zijde van het Koningin Astridplein.

• 

  Buitengevel stationshal aan de zijde van de De Keyserlei bij donker.

• 

  Centrale trap naar de perrons in de stationshal.

• 

  De perronhal vanaf perron 1 bij donker.

• 

  Doorgaande tunnelsporen van station Antwerpen Centraal.

• 

  Opwaartse blik vanaf perron bij doorgaande tunnelsporen van Antwerpen-Centraal.

• 

  Zicht op het Atrium vanaf niveau +1.

• 

  Zicht op het Atrium vanaf niveau 0.

• 

  De winkelgalerij op niveau 0.

• 

  De stationsoverkapping gezien vanaf de winkelgalerij op niveau 0.

• 

  Niveau -2.

• 

  Niveau -2, begin van het perron.

• 

  Niveau -2, ter hoogte van de Kievit-stationsingang.

• 

  Perron op niveau -2.

• 

  Bar in de grote bovenzaal.

• 

  Binnengevel.

• 

  Binnengevel.

Externe links

• Beschrijvingspagina NMBS
• Lijn 25

Bronnen, noten en/of referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Antwerp Central Station van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Mediabestanden

Zie de categorie Kievitstraat entrance van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

51° 13' NB, 4° 25' OL