Leopold II van België

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Leopold II
1835–1909
Leopold ii garter knight.jpg
Koning der Belgen
Periode 1865-1909
Voorganger Leopold I
Opvolger Albert I
Hertog van Brabant
Periode 18351865
Voorganger --
Opvolger Prins Leopold van België
Staatshoofd van Kongo-Vrijstaat
Periode 18851908
Voorganger --
Opvolger Zichzelf als staatshoofd van Belgisch-Congo
Staatshoofd van Belgisch-Congo
Periode 19081909
Voorganger Zichzelf als staatshoofd van Kongo-Vrijstaat
Opvolger Albert I
Vader Leopold I
Moeder Louise van Orléans
Dynastie Saksen-Coburg en Gotha
Coat of Arms of the King of the Belgians (1837-1921).svg
Wapen als koning van België

Leopold Lodewijk Filips Maria Victor (Frans: Léopold Louis Philippe Marie Victor) (Brussel, 9 april 1835Laken, 17 december 1909), prins van België, hertog van Saksen, prins van Saksen-Coburg en Gotha, hertog van Brabant, was de tweede koning der Belgen. Geboren in Brussel was hij de tweede (maar de oudste overlevende) zoon van Leopold I van België en Louise Marie van Orléans, hij volgde zijn vader op, op 17 december 1865 en bleef koning tot zijn dood.

Leopold II wordt vooral herinnerd als de stichter en enige bezitter van de Kongo-Vrijstaat, een privé-project van de koning. Hij gebruikte Henry Morton Stanley om hem te helpen aanspraak te maken op Congo, een gebied nu bekend als Congo-Kinshasa. De Machten bij de Koloniale Conferentie van Berlijn gingen akkoord met de oprichting van Kongo-Vrijstaat in 1885, op voorwaarde dat de inwoners in de moderne wereld zouden worden geïntroduceerd en dat alle naties toegestaan zou worden vrij te handelen. Vanaf het begin negeerde Leopold II deze voorwaarden in feite en bestuurde “le Congo” brutaal voor zijn persoonlijk gewin, bij volmacht door middel van een huurlingenleger. Zijn persoonlijk fortuin kwam er in eerste instantie door het verzamelen van ivoor en na een stijging van de rubberprijs — vanaf 1890 — door de inheemse bevolking te dwingen sap te verzamelen van rubberplanten. Het beleid van Leopold wordt verantwoordelijk geacht voor de dood van miljoenen mensen als gevolg mutilatie, ziekte en ontbering. Leopold bevindt zich daardoor bij de moorddadigste dictators uit de politieke geschiedenis.[1] Deze misdaden werden, hoewel zo goed mogelijk in België zelf verzwegen, een berucht internationaal schandaal van de vroege 20e eeuw en Leopold II werd in 1908 gedwongen de controle over het land op te geven en over te dragen aan de Belgische regering.

Jeugd[bewerken]

Leopold, 1844

Leopold II werd geboren als tweede kind van Leopold I en diens tweede echtgenote Louise Marie van Orléans.

Huwelijk[bewerken]

Koninklijk monogram van Leopold II.

Leopold huwde op 18-jarige leeftijd. Op 22 augustus 1853 huwde hij in Brussel met aartshertogin Maria Hendrika van Oostenrijk. Zij was de kleindochter van keizer Leopold II. Keizer Frans Jozef verleende hem de orde van het Gulden Vlies als huwelijksgeschenk.

Ze schonk hem vier kinderen:

Omdat zijn enige zoon en troonopvolger Leopold op jonge leeftijd overleed, werd zijn broer prins Filips, graaf van Vlaanderen troonopvolger; deze was nagenoeg doof en daarom achtte Leopold hem niet in staat de Belgische troon te bestijgen. Hij vestigde zijn hoop op diens zoon Boudewijn, die echter eveneens vroegtijdig stierf. Uiteindelijk stierf ook Filips nog vóór Leopold, en werd Leopold rechtstreeks opgevolgd door Boudewijns jongere broer Albert.

De Franse danseres prinses Cléopâtre-Diane de Mérode (1875-1966) (bijgenaamd Cléo) zou geruime tijd de maîtresse van Leopold zijn geweest, hoewel zij dat altijd heeft ontkend. De koning heeft een tijdlang de spotnaam Cléopold gekregen en er circuleerden spotprenten over deze al dan niet vermeende affaire.

Nadat de koningin in 1902 overleden was, kreeg Leopolds minnares Blanche Delacroix, barones de Vaughan (1883-1948) een vaste residentie in Laken, in de Villa Vanderborght en ook een in Oostende. Ze kreeg recht op een lijfwacht, want als ze in Brussel rondliep kreeg ze vaak verwijten en soms zelfs stenen naar het hoofd geslingerd.[bron?]

Blanche Delacroix schonk de oude vorst twee buitenechtelijke zoons:

Toen Blanche zwanger was van haar tweede zoon, liepen er geruchten, dat niet Leopold, maar haar vroegere minnaar Durrieux (die ze voor Leopold in de steek liet) de vader was. Durrieux dook in die tijd ook te pas en te onpas op in Brussel. Haar tweede zoon werd geboren met atrofie aan de linkerhand; juist die handicap was voor Leopold het bewijs dat hij de vader is. Vijanden van de koning spotten dat het jongetje "een stompje heeft zoals de negers bij wie Leopold een hand heeft laten afhakken".

De koning was dolgelukkig en bedroefd tegelijk; na drie dochters en een voortijdig gestorven zoon had hij ineens twee zonen, maar deze waren uitgesloten van de Belgische troon. De koning bedacht ze met de dynastieke titels hertog van Tervuren en graaf van Ravenstein. Ze kregen samen met hun moeder een deel van de erfenis. Leopold trouwde vijf dagen voor zijn dood met Blanche in een religieuze ceremonie, die geen enkele validiteit had onder de Belgische Wet. Na haar tweede huwelijk kregen de jongens de naam Durrieux.

Koningschap[bewerken]

De handen van kinderen werden afgehakt indien de hoeveelheid rubber die werd opgehaald niet voldeed aan de verwachtingen van Leopold II. De handen werden gerookt en opgestuurd naar de Belgische aannemers ter telling. Per dag werd ongeveer een ton [2] aan afgehakte handen geteld.
Maria Hendrika van Oostenrijk en Leopold II van België
'Oh! Sire, op uw leeftijd!'
Leopold en barones de Vaughan

Congo[bewerken]

Leopold II is internationaal vooral bekend vanwege zijn privékolonie Kongo-Vrijstaat. Vanaf 1876 ging hij zich steeds meer voor Centraal-Afrika interesseren, onder meer door in 1879 een verkenningstocht door Henry Morton Stanley te sponsoren. Op de conferentie van Berlijn in 1884-5 werd zijn persoonlijke soevereiniteit over de Kongo-Vrijstaat internationaal erkend. Dat bereikte Leopold door jarenlange voorbereiding en diplomatie. In 1908 nam de Belgische regering Kongo, voortaan Belgisch-Kongo, formeel over van de koning, na protesten uit het buitenland over het wanbeheer dat Leopold over de kolonie had gevoerd.

De 23 jaar onder het bewind van Leopold II worden gekenmerkt door volkerenmoord, slavernij, ontvoeringen, martelingen, verkrachtingen, onthoofdingen en het afhakken van handen. De schattingen over het aantal slachtoffers variëren aanzienlijk. De Britse diplomaat Roger Casement heeft het over drie miljoen tijdens twaalf van de twintig jaar. Peter Forbath noemt ten minste vijf miljoen. Adam Hochschild spreekt van tien miljoen.

Leopold was zeer trots op zijn kolonie, hij liet er speciaal serres voor bouwen, het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika en zelfs een zaal in het Koninklijk Paleis, de Kongo-Zaal.

Op 30 december 1888 stelde hij de nationale orde van De Orde van de Afrikaanse Ster in met de volgende motivering: Onder de benaming "Orde van de Afrikaanse Ster" wordt door Ons een orde ingesteld, tot beloning van de diensten aan de Onafhankelijke Kongostaat en in het algemeen aan de zaak van de Afrikaanse beschaving.

Plannen voor een aanval op Nederland[bewerken]

De Vlaamse journalist Kris Clerckx onderzocht documenten uit het huisarchief van de koning waaruit bleek dat kroonprins Leopold II vergevorderde plannen had om Nederland binnen te vallen. Hij wilde op deze wijze toegang krijgen tot koloniën (hij had eerder gepoogd om het verlieslatende Borneo te verwerven) en bovendien vond hij (net als zijn vader) dat Zeeuws-Vlaanderen, Noord-Brabant, Limburg en Luxemburg tot België behoorden. Een uitgebreide Belgische spionagemissie uit 1854 (met schetsen van alle belangrijke Nederlandse vestingen) meldde dat het Nederlandse leger veel zwakker en kleiner was dan het Belgische en er bovendien veel minder in werd geïnvesteerd, waarbij een deel van het geld ook nog opging aan de marine (die in België geen rol van betekenis speelde), die bij een invasie over land nutteloos zou zijn geweest. Wel had Nederland sterke verdedigingslinies langs de rivieren (vooral de Hollandse Waterlinie was goed onderhouden) en men verwachtte van de vaderlandslievende bevolking een massale weerstand. Een aanvalsplan voorzag in een oproer in katholiek Nederland als aanleiding (er woonden volgens spionagegegevens in 1854 ongeveer 1,2 miljoen katholieken en 1,7 miljoen protestanten in Nederland) en vanuit die hoek verwachtte de koning dan ook steun voor zijn aanval. De aanval zou op dezelfde wijze moeten plaatsvinden als die van de Fransen in 1795: over de Waal gevolgd door een verrassingsaanval op Amsterdam. Onderweg terug (de 'omval') zouden de gevreesde verdedigingslinies bij Utrecht in de rug worden aangevallen. Bij de aanval moest de Nederlandse koning worden afgezet en het volk zou vervolgens besluiten over het lot van de katholieken. Het einddoel was namelijk alle katholieke gebieden tot aan de rivieren 'onder één kroon te verenigen'. Tijdens de aanval zou dan blijken welke provincies zich wel en welke zich niet bij België wilden aansluiten.

Maar het plan is niet doorgegaan omdat de toen nog regerende Leopold I het plan veel te riskant vond. Bovendien bleef steun van Frankrijk uit. Gehoopt werd vooraf op inactiviteit van Franse zijde (stilzwijgende steun); Pruisen zou dan ook inactief blijven en Engeland had het in die tijd waarschijnlijk te druk met de oorlog met Rusland. Ook Leopolds hoogste Franse diplomaat in Frankrijk, de prins van Chimay, zag weinig heil in het plan en adviseerde tegen. Toen kroonprins Leopold alsnog aan tafel kwam te zitten met een oom van keizer Napoleon III, moet die hem duidelijk hebben gemaakt dat de invasie niet gesteund zou worden door Frankrijk. Historici vermoeden dit enkel, doordat het gesprek niet gedocumenteerd is. Schetsen van aanvalsplannen zijn daarna voorgoed verdwenen.[3]

Belgische koning[bewerken]

Op 15 november 1902 probeerde de Italiaanse anarchist Gennaro Rubino, een werkloze schrijnwerker, koning Leopold II te vermoorden. Toen de koninklijke familie terugkeerde van het Te Deum in de kathedraal, vuurde Rubino een paar schoten af naar de koets. Hij miste en werd opgepakt. Als motief vermeldde hij achteraf: "Omdat hij rijk is en wij arm".[bron?]

In 1904 kreeg de koning van de Duitse keizer Wilhelm II Frans-Vlaanderen en twee miljoen pond sterling aangeboden als België de Duitsers ongehinderd door hun land zouden laten trekken bij een conflict met Frankrijk. Leopold weigerde dit aanbod.[bron?]

Een van de laatste wetten die door Leopold bekrachtigd werden, was de wet op de dienstplicht waardoor iedere mannelijke Belg voor een periode soldaat moest worden[bron?].

Ondanks al zijn misstappen en wandaden, heeft Leopold II altijd geijverd voor het afschaffen van de doodstraf in zijn land. Iedere ter dood veroordeelde Belg kon, tijdens zijn bewind, rekenen op ondertekening van de gratieverlening.

Leopold was exact 44 jaar koning en is daarmee vooralsnog de langst regerende Belgische vorst.

Nalatenschap[bewerken]

Omdat zijn erfopvolging mislukte, hield de koning zich intensief[bron?] bezig met het uithuwelijken van zijn dochters. De koning was verwant aan alle grote dynastieën. Zijn zuster Charlotte was keizerin van Mexico en zijn dochter moest keizerin worden van Oostenrijk. Koningin Victoria was een volle nicht van hem. Bovendien was zijn grootvader de koning van Frankrijk. Een huwelijk was voor hem een staatszaak en dat moest zijn eigen vrouw vaak ondervinden[bron?]. Zij vluchtte regelmatig naar haar verblijf in Spa.

Eén voor één verdwenen zijn dochters naar Europese hoven ver in het buitenland. De meeste van deze huwelijken waren gedoemd te mislukken, waardoor de vorst zich hevig schaamde. Bij zijn dood ontstond er een grote rel om het geld van de overleden vader. De koning onterfde al zijn dochters en schonk de kastelen en paleizen aan de staat, in ruil voor het onderhoud ervan en de garantie dat de paleizen ter beschikking werden gesteld aan zijn opvolgers. Zo ontstond de Koninklijke Schenking. Vandaag is er alleen nog via de tak van het huis Bonaparte en Windisch-Graetz rechtstreekse afstamming van Leopold in leven. Leopold werd begraven in Laken.

Onderscheidingen[bewerken]

Belgische orden[bewerken]

Buitenlandse orden[bewerken]

  • Ridder Orde van de Kousenband Groot-Brittannië
  • Grootkruis in de Orde van St-Stefanus
  • Gulden Vlies, door Keizer Frans Jozef in 1835
  • Grootkruis Orde van Albert de Dappere Anhalt
  • Ridder Orde van Trouw
  • Grootkruis Orde van de Leeuw van Zähringen Baden
  • Grootkruis St. Ferdinand Orde Beide Siciliën
  • Ridder St. Hubertus Orde Beieren
  • Grootkruis Orde van het Zuiderkruis
  • Ridder Keizerlijke Orde Pedro Primeiro Brazilië
  • Grootkruis Orde van de Dubbele Draak China
  • Ridder Orde van de Olifant Denemarken,
  • Grootkruis Orde van het Zegel van Salomon Ethiopië,
  • Grootkruis Legioen van Eer Frankrijk
  • Grootkruis Orde van de Verlosser Griekenland
  • Ridder St. Joris Orde Hannover
  • Grootkruis Hamehameka Orde Hawaï
  • Grootkruis Lodewijk Orde Hessen,
  • Groot-Commandeur Huisorde van Hohenzollern
  • Ordeketen Orde van de Allerheiligste Boodschap Italië
  • Orderketen Opperste Chrysantium Orde Japan,
  • Grootkruis Orde van de Afrikaanse Onafhankelijkheid Liberia,
  • Baljuw Grootkruis van Eer en Devotie Soevereine en Militaire Orde van Malta,
  • Grootkruis Orde van de Wendische Kroon Mecklemburg-Schwerin,
  • Grootkruis Orde van de Adelaar Mexico,
  • Orde van de Heilige Karel Monaco
  • Grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw
  • Grootkruis St. Olav Orde Noorwegen
  • Grootkruis Huis- en Verdiensteorde van Hertog Peter-Friedrich-Ludwig Oldenburg
  • Ridder Orde van het Gulden Vlies,
  • Grootkruis Leopoldsorde
  • St. Etienne Orde
  • Orde van de IJzeren Kroon
  • Frans-Jozef Orde Oostenriijk
  • Grootkruis Orde van Leeuw en Zon Perzië,
  • Grootkruis Orde van Toren en Zwaard en de Drie Militaire Orden Portugal,
  • Ridder Orde van de Zwarte Adelaar
  • Grootkruis Orde van de Rode Adelaar Pruisen
  • Ordeketen Carol I Orde
  • Grootkruis Orde van de Ster Roemenië
  • Ridder St. Andreas Orde,
  • Grootkruis St. Anna Orde
  • Ridder Alexander Nevsky Orde Rusland
  • Grootkruis St. Marino Orde San-Marino
  • Ridder Orde van de Ruiterkroon
  • Grootkruis Hertogelijke Huisorde Saksen
  • Grootkruis Orde van de Witte Valk Saksen-Weimar
  • Grootkruis Takovo Orde Servië
  • Grootkruis Orde van de Witte Olifant Siam
  • Grootkruis Karel III Orde Spanje
  • Grootkruis Orde voor Verdienste Toscane
  • Grootkruis Osmaan Orde met briljanten Turkije
  • Grootkruis Orde van de Bevrijder Venezuela
  • Grootkruis Kroonorde Württemberg
  • Ordeketen Serafijnorde Zweden.

Koning-bouwheer[bewerken]

Leopold II was opdrachtgever van vele bouw- en wegenwerken in Brussel, Antwerpen en Oostende. Hij wilde een mooi land voor zijn landgenoten.[bron?] Met het geld, vooral dankzij de exploitatie van Congo verworven, urbaniseerde en verbouwde hij België.

In Oostende


Ook in het buitenland was Leopold II actief als bouwheer. Zo liet hij in 1902 de Villa Leopolda bouwen in Villefranche-sur-Mer aan de Franse Azurenkust. Deze villa wordt anno 2009 beschouwd als een van de duurste huizen ter wereld.

Voorouders[bewerken]

Voorouders van Leopold II van België
Overgrootouders Ernst Frederik van Saksen-Coburg-Saalfeld 1724-1800)
∞ 1749
Sofie Antoinette van Brunswijk-Wolfenbüttel (1724-1802)
Hendrik XXIV van Reuss-Ebersdorf (1724-1779)
∞ 1754
Caroline Ernestine van Erbach-Schönberg (1727-1796)
Lodewijk Filips II van Orléans ((1747-1793)
∞ 1769
Louise Marie Adélaïde van Bourbon (1753-1821)
Ferdinand I der Beide Siciliën (1751-1825)

Maria Carolina van Oostenrijk (1752-1814)
Grootouders Frans van Saksen-Coburg-Saalfeld (1750-1806)
∞ 1777
Augusta van Reuss-Ebersdorf en Lobenstein (1757-1831)
Lodewijk Filips I van Frankrijk (1773-1850)
∞ 1809
Marie Amélie van Bourbon-Sicilië (1782-1866)
Ouders Leopold I van België (1790-1865)
∞ 1832
Louise Marie van Orléans (1818-1850)
Leopold II van België (1835-1909)

Zie ook[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Edouard Van der Smissen Edouard, Leopold II et Beernaert, d’après leur correspondance inédite (2 delen), Brussel, 1920.
  • Louis de Lichtervelde, Leopold II, Brussel, 1936.
  • Liane Ranieri, Léopold II urbaniste, Brussel, Hayez, 1973.
  • Barbara Emerson, Léopold II, le royaume et l’empire, Brussel, 1980.
  • Leon Van Audenhaeghen, Barones de Vaughan, de liefde van Leopold II, 1985.
  • Daniel Van Groeneweghe, Rood rubber. Leopold II en zijn Kongo, 1985.
  • Piet Lombaerde, Leopold II. Koning-Bouwheer, 1995.
  • Gustaaf Janssens & Jean Stengers, Nieuw licht op Leopold I & Leopold II. Het archief Goffinet, Brussel, 1997.
  • Adam Hochschild, De geest van koning Leopold II en de plundering van de Congo, 1998 (Vert. van King Leopold's Ghost; A Story of Greed, Terror, and Heroism in Colonial Africa, 1998).
  • Lucas Catherine, Bouwen met zwart geld. De grootheidswaanzin van Leopold II, 2002.
  • Jan Van den Berghe, De schaduw van de kroon, 2005.
  • (en) Maria Petringa, Brazza, A Life for Africa, 2006. ISBN 978-1-4259-1198-0
  • Anne Morelli, De aanslag op Leopold II, 2009.
  • Kris Clerckx, Reizen in het spoor van Leopold II. Van Koekelbergh naar Hong Kong, 2009.
  • David Van Reybrouck, Congo. Een geschiedenis, Amsterdam, 2010.
  • Jan Vandersmissen, The king's most eloquent campaigner... Emile de Laveleye, Leopold II and the creation of the Congo Free State, in: Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis, 2011, blz. 7-57.

Externe links[bewerken]

Voetnoten
  1. (en) list25.com - 25 of History’s Deadliest Dictators, Leopold II op nr. 3
  2. Forbath, Peter, The River Congo: The Discovery, Exploration and Exploitation of the World's Most Dramatic Rivers, Harper & Row, 1977, p. 374 ISBN 0061224901.
  3. Belgica! Leopold II wilde op zijn minst het zuiden van Nederland inlijven, Nederlands Dagblad, 24 juni 2009, Rien van den Berg. Voor documenten, zie o.a. hier. Het betreffende boek is Reizen in het spoor van Leopold II (2009), Lannoo. Zie ook het boek Een Troon in Brussel van de Vlaamse rechts-conservatief Paul Beliën