Spoorlijn 12 Antwerpen - Lage Zwaluwe

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Spoorlijn 12
Antwerpen-Centraal - Lage Zwaluwe
Spoorlijn 12 Antwerpen - Lage Zwaluwe op de kaart
Totale lengte 64,4 km
Spoorwijdte normaalspoor 1435 mm
Aangelegd door Société Anonyme des chemins de fer d'Anvers à Rotterdam
Geopend
Antwerpen-Centraal - grens: 26 juni 1854
grens - Roosendaal: 3 juli 1854
Roosendaal - Oudenbosch: 20 oktober 1854
Oudenbosch - Zevenbergen: 24 december 1854
Zevenbergen - Moerdijk AR: 1 mei 1855
Zevenbergen - Lage Zwaluwe: 1 mei 1876
Gesloten
Zevenbergen - Moerdijk AR: 1 juni 1880
Huidige status
Antwerpen - Centraal - Lage Zwaluwe: in gebruik
Zevenbergen - Moerdijk AR: opgebroken
Geëlektrificeerd 1957
Aantal sporen 2
Baanvaksnelheid 130 km/h
Treindienst door NMBS / NS
Traject
tvSTR-exv-STR+lexSTRlg lijn 25 van Antwerpen-Luchtbal
tdBHFtdKBHFavKBHFa-KBHFxaexSTR 0,0 Antwerpen-Centraal
(level -2,-1,+1)
tvSTRr-STRvÜSTexSTR lijn 25 naar Brussel-Noord
tdSTRqtdSTRrvSTRexSTR lijn 27 naar Brussel-Noord
STRqvSTRr-STRexSTR lijn 59/1 naar Y West Berchem
STRqdSTRqdABZg+rexSTR Y Antwerpen Oost, lijn 27/1 van Y Noord Berchem
v-STR+rv-SHI2rexSTR lijn 27A van Y Liersesteenweg
dvÜSTldexSTR
devBHFdexSTR 2,3 Antwerpen-Oost
dvSTR-eHSTdexSTR 3,4 Borgerhout
dvÜSTrdexSTR
v-SHI2grvSHI2gl-exSTR
vDST-STRvSTR-DSTexSTR 4,3 Antwerpen-Schijnpoort
v-SHI2g+rvSHI2g+l-exSTR
dvÜSTdexSTR Y Holland
dvSTR-eABZglexdSTRqexKRZ lijn 12B naar Dokken en -Stapelplaatsen opgebroken
dvSTR-eABZg+lexdSTRqexSTRrf
evBHFBSicon .svg 5,8 Antwerpen-Dam
vSTRdSTR+ld lijn 25 van Brussel-Noord
vSTR-eDSTdSTRd 7,5 Merksem
dWBRÜCKEadWBRÜCKEadWBRÜCKEad Albertkanaal
hdKRZehdKRZehdKRZed lijn 220 van Merksem naar Y Noorderlaan
vBHF-LdBHF-Rd 8,3 Antwerpen-Luchtbal
dSTRvÜSTo+ld
dSTRvÜSTurd Y Luchtbal
dKRZovSHI2rd HSL 4 naar Schiphol
vBHFBSicon .svg 9,1 Antwerpen-Noorderdokken
vAKRZuBSicon .svg A12
vÜST{{{2}}}
vSTR-BHFBSicon .svg 11,4 Ekeren
edHSTSHI1+rd Ekeren-Brug
v-STRlKRZuSTRq lijn 27A naar Bundel Rhodesië
ENDExaqkKRZu+lkABZq+l Y Driehoekstraat, lijn 16A in ontwerp
kABZg+l Y Sint Mariabrug, lijn 12/1 van Y Driehoekstraat
BHF 12,5 Sint-Mariaburg
eHST Heikestraat
AKRZo N11
BHF 15,0 Kapellen
exENDEaSTRBSicon .svg Hoogboom kazerne
exABZgl+leABZrfBSicon .svg Militaire spoorweg Brasschaat-Polygoon
exENDEeSTRBSicon .svg vliegveld
eHST 19,0 Kapellenbos
BHF 21,0 Heide
BSicon .svgeABZlfexENDEeq zandspoorweg Heide opgebroken
BHF 22,7 Kijkuit
BHF 24,0 Kalmthout
HST 28,1 Wildert
BHF 32,1 Essen
GRENZE
33,2
31,2
staatsgrens België - Nederland
AKRZu A58E312
vSTRrg lijn van Vlissingen
vÜSTl
v-STRvSHI2gl-
BSicon .svgvÜSTrvSHI2gl-
BSicon .svgvBHFvDST-STR 22,8 Roosendaal
BSicon .svgdSTRvÜSTrdENDEe Borchwerf Noord
BSicon .svgvÜSTvKBSTe- werkplaats NS
vSTRgr lijn naar Breda
BSicon .svgSTRuexSTRrg tramlijn van Steenbergen opgebroken
BSicon .svgBHFuexHST 15,6 Oudenbosch
BSicon .svgemKRZuexSTRrf tramlijn naar Breda opgebroken
WBRÜCKE1 Mark
BSicon .svgeABZlfexENDEeq aansluiting suikerfabriek opgebroken
BHF 7,5 Zevenbergen
BSicon .svgeKRWglexKRW+r
BSicon .svgAKRZuexSTR A16E19A59
BSicon .svgvSTR+r-KRZuexSTR HSL-Zuid van Antwerpen-Luchtbal
ddSTR+rvSTRexSTR lijn van Breda
dSTR+rvÜSTdSTRexSTR lijn van 's-Hertogenbosch
vÜSTrdSTRdSTRexSTR
dBHF-LvBHF-RdSTRexSTR 0,0 Lage Zwaluwe
vÜSTlveABZgl-eKRZexvSTRg+r
dSTRvÜSTu+ldSTRexvSTR
dSTRSPLedSTRexvSTR
dSTRlKRZodKRZoxvKRZ lijn naar Moerdijk haven
goederen
dSTRdSTRexvSTR-KBHFe 0,0 Moerdijk AR
STRvSTR-exKBHFe Moerdijk SS
STRvSTR- HSL-Zuid naar Schiphol
STRBSicon .svg lijn naar Rotterdam Centraal

Spoorlijn 12 Antwerpen - Lage Zwaluwe is de grensoverschrijdende spoorlijn die als spoorlijn 12 Antwerpen verbindt met de Belgisch-Nederlandse grens en als Nederlandse spoorlijn verder gaat naar Roosendaal en Lage Zwaluwe. Het is de oudste en belangrijkste spoorverbinding tussen België en Nederland. De lijn is in totaal 64 kilometer lang, waarvan 33 kilometer in België en 31 kilometer in Nederland.

Geschiedenis[bewerken]

Een Thalys rijdt door het station van Heide.
Een goederentrein met NMBS-locomotief serie 25.5 rijdt door het station van Heide.

Op 9 juli 1852 sloten België en Nederland een verdrag om een nieuwe spoorlijn aan te leggen, die Antwerpen met Rotterdam zou verbinden. Op 26 juni 1854 werd de spoorlijn van Antwerpen naar Roosendaal officieel ingehuldigd. Op 20 oktober van hetzelfde jaar werd het baanvak Roosendaal - Oudenbosch geopend. Ruim twee maanden later, op 24 december, volgde het baanvak Oudenbosch - Zevenbergen en ten slotte konden de treinen op 1 mei 1855 de haven van Moerdijk bereiken.

De Société Anonyme des chemins de fer d'Anvers à Rotterdam (AR) verzorgde de exploitatie; op 1 januari 1864 werd de exploitatie overgenomen door de Grand Central Belge. Op 1 mei 1876 opende de Staat der Nederlanden een verbindingsspoor van Zevenbergen naar Lage Zwaluwe, waar de lijn aansloot op de spoorlijn Breda - Rotterdam (Staatslijn I). In 1880 werd de spoorlijn aan Belgische zijde genationaliseerd en voortaan door de Belgische Staat geëxploiteerd. Daarop werd aan Nederlandse zijde de exploitatie overgenomen door de SS, die meteen de overbodig geworden lijn Zevenbergen - Moerdijk sloot.

In Antwerpen reden de treinen op straatniveau door de stad, ongeveer via de route Rotterdamstraat - Hollandstraat - Trapstraat, dit resulteerde in lange wachttijden aan de overwegen. Daarom werd in 1871 besloten een ringlijn aan de oostzijde van de stad aan te leggen. Op 1 januari 1873 nam men dit oostelijke ringspoor in gebruik; het liep van Antwerpen-Centraal, langs station Borgerhout (nu Antwerpen-Oost), station Zurenborg (nu Antwerpen-Schijnpoort) naar station Stuyvenberg (nu Antwerpen-Dam).

Aanvankelijk liep alles over een enkel spoor. Vanwege de toenemende drukte legde de spoorwegmaatschappij in de jaren 1881-'82 een dubbelsporige lijn aan.

Van Antwerpen-Oost naar Antwerpen-Noorderdokken loopt spoorlijn 12 parallel met spoorlijn 27A. Alleen bij Ekeren is er een verbinding tussen de beide lijnen, die samen het oostelijke ringspoor rond Antwerpen vormen.

De maximumsnelheid op de lijn bedraagt 130 km/u.

Elektrificatie[bewerken]

Vanaf 2 juni 1957 is de lijn geëlektrificeerd. Tussen Essen en Roosendaal bevindt zich een spanningssluis, voor de overgang van 3000 V bovenleidingsspanning in België naar 1500 V in Nederland. De meeste Belgische elektrische treinen kunnen zonder speciale aanpassingen de grens over tot Roosendaal, zij het met beperkt vermogen door de lagere spanning.

Voor internationale treinen die een langer traject in Nederland afleggen wordt meerspannings-materieel gebruikt. Het eerste speciaal geschikte materieel was vanaf 1957 het Materieel '57, een aangepaste versie van de Nederlandse Hondekop, dat tot 1986 als Beneluxtrein reed. Later volgden de NMBS-locomotiefreeksen 25.5 (vanaf 1974) en 11.8 (vanaf 1986) en de Thalys (vanaf 1996).

Stations en gebouwen[bewerken]

Buiten gebruik:

Verbindingsspoor[bewerken]

  • 12/1: Y Driehoekstraat (lijn 27A) - Y Sint-Mariaburg (lijn 12), enkelspoor - geëlektrificeerd.

Treindienst[bewerken]

Deze lijn is altijd de belangrijkste internationale spoorverbinding tussen België en Nederland geweest, maar met de ingebruikname van de hogesnelheidslijn Schiphol - Antwerpen zijn per 9 december 2012 alle doorgaande internationale treinen daarover gaan rijden. De route via Roosendaal wordt daarmee de voordeligere (maar wat trage) reismogelijkheid waarvoor men niet hoeft te reserveren, en voorlopig tevens de enige reisroute met de trein tussen Zeeland/Noord-Brabant en Antwerpen/Brussel. Verder wordt de lijn dan nog voor regionaal vervoer en goederenvervoer gebruikt.

Internationaal[bewerken]

De stoptrein (door de NMBS aangeduid met L, maar op de site van NS International met IR en met R) Antwerpen - Roosendaal gaat eenmaal per uur, heeft 10 haltes onderweg en doet er 44 minuten over.

Geschiedenis[bewerken]

Vanouds waren de Belgische stoptreinen vanuit Antwerpen beperkt tot Essen, vanwaar lokale reizigers konden overstappen op internationale treinen of Nederlandse lokaaltreinen nadat de grensformaliteiten geregeld waren. Essen was in die tijd een volwaardig groot grensstation met restauratie. Na de elektrificatie en introductie van de Beneluxtrein in september 1957, was Essen de verplichte overstapplaats voor de lokale stoptreinreizigers.

Aanvullend op de Beneluxtrein werd de IC-uurdienst Oostende - Gent - Antwerpen - Roosendaal geïntroduceerd. Deze treinen stopten niet in Essen. Hiermee reden er twee IC-treinen per uur tussen Antwerpen en Roosendaal. De IC-stop in Essen werd later overgenomen door de Oostende - Roosendaal, waardoor de Benelux versneld kon worden. De lokale stoptreinreizigers moesten dan overstappen in zowel Roosendaal als Essen (overstaptijd een halfuur) om naar de Nederlandse Randstad te reizen.

Met de afschaffing van de treindienst Oostende - Roosendaal, werd de stoptrein doorgetrokken naar Roosendaal. Voor een jaar werd de sneltreindienst vanuit Charleroi doorgetrokken naar Roosendaal. Door de grote onregelmatigheid van deze treindienst en de korte keertijd in Roosendaal, werd deze treindienst ingeperkt tot Essen.

De Beneluxtrein was de Intercity Brussel-Zuid - Antwerpen-Centraal - Roosendaal - Amsterdam Centraal; deze ging ook eenmaal per uur. Deze was sneller, maar werd op 9 december 2012 opgeheven, waardoor de stoptrein, nog steeds een uurdienst, de enige verbinding werd. Hiertegen is veel protest gerezen. In 2013 is die dienst weer deels hersteld in verband met problemen met de Fyra.

Belgisch deel (NMBS)[bewerken]

  • 1x per uur: IC-trein Charleroi - Brussel - Antwerpen - Essen (weekdagen)
  • 1x per uur: stoptrein Roosendaal - Antwerpen - Puurs (weekdagen)
  • 1x per uur: stoptrein Roosendaal - Antwerpen - Luchthaven Brussel (weekend)

Nederlands deel (NS)[bewerken]

  • 2x per uur: Intercity Vlissingen - Roosendaal - Amsterdam Centraal
  • 1x per uur (spits 2x per uur): Stoptrein Roosendaal - Lage Zwaluwe - Den Haag Centraal

Goederenverkeer[bewerken]

Goederenverkeer van en naar rangeerterrein Kijfhoek (bij Rotterdam) c.q. de havens van Antwerpen en transittreinen (treinen zonder overlaadpunt in b.v. Nederland). In totaal is er ruimte beschikbaar voor 3 goederentreinen per uur, per richting.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
HSL: 1 · 2 · 3 · 4
Spoorlijnen: 0 · 12 · 13 · 15 · 16 · 16A · 19 · 20 · 21 · 21A · 21D · 24 · 25 · 25N · 26 · 27 · 27A · 27B · 28 · 29 · 34 · 35 · 35/1 · 35/2 · 36 · 36C · 36N · 37 · 39 · 40 · 42 · 43 · 44 · 49 · 50 · 50A · 51 · 51A · 51B · 51B/1 · 52 · 53 · 53/1 · 54 · 55 · 57 · 58 · 59 · 60 · 66 · 69 · 73 · 75 · 75A · 78 · 82 · 86 · 89 · 90 · 94 · 96 · 97 · 108 · 112 · 115 · 116 · 117 · 118 · 122 · 123 · 124 · 125 · 125B · 130 · 130A · 132 · 134 · 139 · 140 · 141 · 144 · 154 · 161 · 161D · 162 · 163 · 165 · 166 · 167
Goederenlijnen: 10 · 11 · 11A · 17 · 21C · 26A · 26B · 27C · 36A · 100 · 106 · 125A · 127 · 137 · 138 · 147 · 150 · 155 · 202 · 202A · 204 · 207 · 208 · 209 · 211 · 214 · 217 · 218 · 220 · 221 · 222 · 223 · 224 · 226 · 230 · 231 · 232 · 242 · 260 · 260A · 269 · 270 · 272 · 273 · 276 · 280 · 283 · 285 · 288 · 289
Opgebroken: 18 · 21B · 22 · 23 · 30 · 31 · 32 · 33 · 33A · 38 · 45 · 45A · 46 · 47 · 48 · 56 · 61 · 62 · 63 · 64 · 65 · 66A · 67 · 68 · 69B · 73A · 74 · 76 · 77 · 77A · 79 · 80 · 81 · 83 · 85 · 87 · 88 · 88A · 92 · 98 · 99 · 102 · 107 · 109 · 110 · 111 · 112A · 113 · 114 · 119 · 120 · 121 · 126 · 128 · 131 · 133 · 135 · 136 · 136B · 137 · 138A · 140A · 142 · 143 · 153 · 156 · 160 · 164 · 201 · 203 · 205 · 249 · 253 · 254 · 257 · 264 · 266 · 266A · 267