Theo van Gogh (regisseur)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Theo van Gogh
Theo van Gogh in 2004
Theo van Gogh in 2004
Volledige naam Theodoor van Gogh
Geboren 23 juli 1957
Overleden 2 november 2004
Geboorteland Vlag van Nederland Nederland
Jaren actief 1981 - 2004
Beroep Filmregisseur
Filmproducent
Scenarist
Columnist
Films o.a. Terug naar Oegstgeest, 06, Submission
Onderscheidingen
Gouden Kalf beste regie 1996
Gouden Kalf beste televisieserie 1997
Gouden Kalf beste televisiedrama 2003
(en) IMDb-profiel
Moviemeter-profiel
Portaal  Portaalicoon   Film

Theodoor (Theo) van Gogh (Den Haag, 23 juli 1957Amsterdam, 2 november 2004) was een Nederlands regisseur, scenarioschrijver, columnist, en programmamaker en presentator voor televisie.

Levensloop[bewerken]

Van Gogh werd geboren als zoon van Anneke en Johan van Gogh, een ambtenaar van de Binnenlandse Veiligheidsdienst en een achterkleinzoon van de kunsthandelaar Theo van Gogh, de broer van de schilder Vincent van Gogh, en via zijn moeder van de Amsterdamse wethouder Floor Wibaut. Theo werd vernoemd naar zijn vaders oudere broer Theo, die in de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers gefusilleerd werd wegens verzetsactiviteiten. Hij groeide op in Wassenaar.

Van Gogh studeerde rechten in Amsterdam met het idee advocaat te worden. Na het afbreken van zijn studie meldde hij zich tweemaal bij de Nederlandse Filmacademie, maar werd beide keren afgewezen. Hij sprokkelde wat geld bij elkaar en maakte in 1982 als autodidact zijn regiedebuut met de speelfilm Luger.

Voor Blind Date (1996) en In het belang van de staat (1997) kreeg hij een Gouden Kalf. Voor de laatste film won Van Gogh op het San Francisco International Film Festival in 1999 ook een "Certificate of Merit". Als acteur was hij onder meer te zien in De Noorderlingen (1992). Daarnaast werkte hij voor televisie en schreef hij columns.

Van Gogh maakte voor de PvdA in 1989 de verkiezingscampagnefilm, waarin lijsttrekker Wim Kok te horen en te zien was. Van Gogh was lid van het Republikeins Genootschap en stemde bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2003 op Ayaan Hirsi Ali. Haar kritiek op de islam werd door hem gesteund. Samen met Hirsi Ali maakte hij de film Submission (uitgezonden in het televisieprogramma Zomergasten), over het verband tussen de manier waarop een deel van de moslims de Koran interpreteren en vrouwenmishandeling.

Plaats waar Theo van Gogh vermoord is

Moord[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Moord op Theo van Gogh voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Op dinsdagmorgen 2 november 2004 rond negen uur 's ochtends werd Van Gogh vermoord. Hij fietste door de Linnaeusstraat in Amsterdam-Oost/Watergraafsmeer, op weg van huis naar zijn kantoor, toen hij door Mohammed Bouyeri, ook te fiets, met een HS 2000-pistool werd beschoten.

Van Gogh werd door een aantal kogels getroffen. Ook twee omstanders werden geraakt. Van Gogh vluchtte naar de overkant van de weg en viel daar op het fietspad op de grond. Hierna liep Bouyeri naar Van Gogh toe en schoot nogmaals meerdere kogels af op de liggende Van Gogh.[1][2] Van Gogh werd door in totaal acht kogels getroffen. Daarna sneed Bouyeri met een groot mes de keel van Van Gogh door. Vervolgens stak de toen 26-jarige dader het mes tot aan de ruggengraat in Van Goghs borst. Van Gogh overleed ter plekke. Met een kleiner fileermes stak Bouyeri een brief met een doodsbedreiging gericht aan Ayaan Hirsi Ali op het lichaam van Van Gogh.[3]

Regisseur[bewerken]

Van Gogh stond bekend als een acteursregisseur. Hoewel hij zich in columns en debatten regelmatig provocerend opstelde, was hij op de set volgens zijn acteurs beminnelijk. Van Gogh zei dat die houding voortkwam uit opportunisme: acteurs deden volgens hem beter hun best als je aardig voor ze was. Evengoed lag hij in een later stadium regelmatig ook overhoop met zijn (oud-)medewerkers en acteurs. Zo was hij gebrouilleerd met onder anderen acteurs Thom Hoffman en Gerard Thoolen, cameraman Tom Erisman en actrice Renée Fokker.

Tot 1993 wisselde Van Gogh zelfgeschreven werk af met literatuurverfilmingen. Daarna volgde een aantal relatiefilms, geschreven door Theodor Holman, Justus van Oel, Kim van Kooten en kortere films voor televisie. Ook maakte hij de thrillers Baby Blue en 06/05 die werden geschreven door Tomas Ross. Ross schreef over zijn jarenlange samenwerking met Van Gogh het boek Take Care! (2005), waarin hij ingaat op het lastige karakter van de filmmaker, maar ook op diens opvattingen over hoe films gemaakt moeten worden.

De meeste van zijn films waren low-budgetproducties, soms bekostigd uit eigen zak. Geen van zijn films trok veel publiek. Zijn duurste film ging over de moord op Pim Fortuyn - 06/05 en werd gemaakt met geld van internetbedrijf Tiscali. Ook dit werd echter geen commercieel succes. Zijn bestbezochte film is nog steeds 06, die een schamele 30.000 bezoekers trok. Evengoed bleek het de bestbezochte Nederlandse film van dat jaar; een historisch dieptepunt in de Nederlandse filmhistorie.

Behalve films voor het witte doek en voor televisie regisseerde hij ook televisieprogramma's zoals de tv-registratie van Eric van Sauers' cabaretvoorstellingen en het AVRO-interviewprogramma Krachtstroom van Yoeri Albrecht en Lennart Booij. Voor AT5 en RTL 5 regisseerde hij De Woestijn Leeft, een satirisch architectuurprogramma, met Max Pam en Jeroen Henneman als vertellers, en in 2001 voor het Humanistisch Verbond de serie De Bovenwereld, waarin paranormale verschijnselen op een satirische manier worden behandeld.

Gijs van de Westelaken (die de laatste drie bioscoopfilms van Van Gogh produceerde), kondigde in 2005 zijn Triple Theo-project aan: de Amerikaanse herverfilming van drie Van Gogh-films. Steve Buscemi heeft inmiddels een remake gemaakt van Interview. Blind date van Stanley Tucci ging op 19 september 2008 in première op het filmfestival Film by the Sea in Vlissingen met in de hoofdrol Patricia Clarkson. De derde geplande verfilming (die van 06) laat nog op zich wachten.

Acteur[bewerken]

Hij trad als acteur op in de volgende films.

Televisiepersoonlijkheid[bewerken]

Schrijver[bewerken]

Van Gogh was columnist voor een reeks van kranten en tijdschriften. Begin jaren tachtig publiceerde hij voor het eerst in Moviola, een tijdschrift dat werd uitgegeven door Ger van Wulften in samenwerking met Gied Jaspars. Hierna schreef hij voor uiteenlopende media. Aan het einde van zijn leven publiceerde Van Gogh zijn opiniestukken in het dagblad Metro en op zijn eigen website De Gezonde Roker.

Van Gogh schreef columns voor onder andere:

Hij publiceerde de volgende boeken:

Strafrechtelijke vervolging[bewerken]

wegens belediging van Joden[bewerken]

Een essay en andere teksten in Moviola in 1984 en daarna, waarin Van Gogh onder meer Leon de Winter beschuldigde van misbruik van zijn Joodse identiteit om rijk en populair te worden en van overdreven gedweep met Joods leed, bevatten extreme sick jokes, zoals van Gogh het zelf noemde, over de Holocaust en de moord op Anne Frank. (Zoals: "copulerende gele sterren in de gaskamer" en "'Wat ruikt het hier naar caramel? Vandaag verbranden ze alleen suikerzieke joden".) Het kwam hem op verwijten van antisemitisme te staan.[4][5][6] Na een klacht van Ronny Naftaniel en Sonja Barend kwam het tot een rechtszaak die jaren duurde. Ook beledigde hij in het universiteitsblad Folia de historica Evelien Gans met seksuele en antisemitische toespelingen. Het leidde tussen 1984 tot 1993 tot een groot aantal rechtszaken en eindigde tot tweemaal toe bij de Hoge Raad. Van Gogh werd op 11 december 1990 door de Hoge Raad veroordeeld wegens belediging. De hernieuwde publicatie van het essay over De Winter in het boek De Weldoener leidde, na klachten van R. Stein van de stichting Bestrijding Antisemitisme weer tot vervolging bij de rechter. Opmerkelijk was dat de Hoge Raad in de eerste uitspraak het Hof volgde en tot de vaststelling kwam van het beledigende karakter van Van Goghs uitlatingen, maar dat het Hof in de tweede serie rechtszaken – die betrekking had op dezelfde teksten – kwam tot een vrijspraak.[7] Het Hof oordeelde dat, hoewel de passages op zichzelf 'grofheden' zijn, de strekking van het artikel niet beledigend is voor Joden in het algemeen.[8] De Hoge Raad kwam de tweede keer echter niet tot een inhoudelijk oordeel, omdat het Openbaar Ministerie wegens vormfouten niet-ontvankelijk werd verklaard.

wegens godslastering[bewerken]

In 1995 deed de Bond tegen vloeken aangifte van godslastering tegen van Gogh wegens een artikel waarin hij Jezus aanduidde als 'die rotte vis van Nazareth'. De Officier van Justitie stelde geen vervolging in, en het Gerechtshof oordeelde dat van Goghs uitingen "ruw en krenkend" waren, maar nog wel binnen de vrije meningsuiting vielen. De Bond tegen vloeken zette de zaak door tot bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg, dat deze zaak echter niet-ontvankelijk verklaarde.

Bedreigingen[bewerken]

Van Gogh ontving regelmatig bedreigingen, die hij ook wel publiceerde op zijn website De Gezonde Roker.

Van Gogh als zanger[bewerken]

  • Een verdeeld genoegen (jaren tachtig) - Van Gogh zingt eigen teksten, op piano begeleid door Willem van Ekeren.
  • Leen uw oor aan van Gogh (1984) - Van Gogh zingt eigen teksten, begeleiding door Rainer Hensel.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Theo van Gogh.