Josef Mengele

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Josef Mengele
Foto van Mengele voor zijn Argentijnse identiteitspapieren, genomen door een politiefotograaf in 1956
Foto van Mengele voor zijn Argentijnse identiteitspapieren, genomen door een politiefotograaf in 1956
Bijnaam "Todesengel"
"De Witte Engel"
Geboren 16 maart 1911
Günzburg, Duitse Keizerrijk
Overleden 7 februari 1979 (68 jaar)
Bertioga, Brazilië
Begraven De begraafplaats aan de Nossa Senhora do Rosario in Embu das Artes, São Paulo, Brazilië
Land/partij Flag of German Reich (1935–1945).svg nazi-Duitsland
Onderdeel Flag Schutzstaffel.svg Schutzstaffel
Dienstjaren 1938 - 1945
Rang
SS-hauptsturmführer.svg
SS-Hauptsturmführer
Eenheid Kompanie van Gebirgsjägerregiments 137
5. SS-Panzer-Division Wiking
Kamparts Auschwitz
Slagen/oorlogen Tweede Wereldoorlog
Onderscheidingen Kruis voor Oorlogsverdienste met Zwaarden
Ander werk Arts en Antropoloog

Dr. Josef Mengele (Günzburg, 16 maart 1911Bertioga (Brazilië), 7 februari 1979) was een Duits erfbiologisch onderzoeker, legerarts en nationaalsocialist. Gedurende de twee laatste jaren van de Tweede Wereldoorlog was hij werkzaam in het vernietigingskamp Auschwitz, waar hij medische experimenten uitvoerde, vaak met dodelijke afloop, en gevangenen selecteerde voor de gaskamers. Mengele kreeg als bijnaam "engel des doods".

Afkomst en opleiding[bewerken]

Mengele was afkomstig uit een gegoede katholieke familie van Beierse industriëlen en fabrikant van landbouwmachines. Hij was als scholier ambitieus, en wilde graag beroemd worden. Aan het begin van de jaren dertig sloot Mengele zich aan bij de organisatie Stahlhelm die later opging in de SA. Daaruit trok hij zich in 1934 weer terug onder opgave van gezondheidsredenen. Vanaf 1930 studeerde hij geneeskunde en medische antropologie in München, Wenen en Bonn. In 1935 promoveerde hij voor de eerste keer, in de antropologie, op het proefschrift Rassenmorphologische Untersuchung des vorderen Unterkieferabschnitts bei vier rassischen Gruppen (Rassenmorfologisch onderzoek van het voorste deel van de onderkaak bij vier raciale groeperingen).
In 1936 deed hij artsexamen en verrichtte hij een co-assistentschap kindergeneeskunde van vier maanden in Leipzig. In 1937 werd hij assistent bij het 'Institut für Erbbiologie und Rassenhygiene' in Frankfurt am Main en werd hij lid van de NSDAP. Uit deze tijd dateert zijn verbintenis met dr. Othmar von Verschuer, een leidende nationaalsocialistische erfelijkheidsonderzoeker met goede contacten in de SS. In 1938 sloot hij zijn studietijd in de medicijnen aan de universiteit van Frankfurt am Main af met het proefschrift Sippenuntersuchungen bei Lippen-Kiefer-Gaumenspalte (Familiegroeponderzoek bij lip-kaak-gehemeltespleet). Eveneens in 1938 sloot hij zich aan bij de SS. Hij verrichtte zijn dienstplicht tussen september 1938 en januari 1939. In 1939 trouwde hij met Irene Schoenbein, met wie hij een zoon kreeg (Rolf).

Auschwitz[bewerken]

Blok 10, hier deed Mengele de medische experimenten.

In 1940 werd Mengele opgeroepen voor de Wehrmacht en meldde zich in augustus vrijwillig bij de Waffen-SS. Hij werd naar Polen gestuurd als bataljonarts, waar hij in 1942 zwaargewond raakte. Na genezing bleek hij niet meer voor het front geschikt en werd hij naar Berlijn gestuurd. Vanaf 30 mei 1943 was hij werkzaam in concentratiekamp Auschwitz als arts en verantwoordelijk voor de selectie van gevangenen. Zijn bijnaam heeft hij gedeeltelijk aan deze functie te danken; de gevangenen werden bij aankomst in het kamp door Mengele geselecteerd. Degenen die niet door de selectie kwamen, werden direct doorgestuurd naar de gaskamer.

Mengele werd berucht door zijn wrede medische experimenten op gevangenen, en in het bijzonder op tweelingen die door hun genetische gelijkheid van belang werden geacht voor de eugenetica. Onder de experimenten vielen onder meer blootstelling aan kou tot overlijden, experimenten in vacuümkamers, het amputeren van ledematen en verwijderen van organen (naar verluidt vaak zonder verdoving) en het uitproberen van medische behandelingen en geneesmiddelen. Een van zijn experimenten had als doel een Siamese tweeling te maken door een eeneiige tweeling aan elkaar te naaien – een experiment dat overigens faalde, evenals de proefneming een blauwe stof in de ogen te injecteren om ze "Arisch" te maken. Gedurende zijn tijd in Auschwitz leverde Mengele allerlei menselijk materiaal aan het Keizer Wilhelm Instituut voor Antropologie, Menselijke Erfelijkheidsleer en Eugenetica in Berlijn en zijn directeur, Verschuer.

Binnen de medisch-wetenschappelijke wereld, waar het individuele lot van patiënten centraal staat, worden Mengeles experimenten tegenwoordig alom afgekeurd en als misdadig beschouwd. Hoe dan ook zijn de resultaten van zijn experimenten wetenschappelijk gezien onbruikbaar. Het ontbrak aan een betrouwbare wetenschappelijke toetsing en de achterliggende gedachte, dat het ene ras superieur is aan het andere, is ongefundeerd [1]. Mengele streefde een habilitatie na, die hij nooit verkregen heeft.

Na de oorlog kwam een debat op gang onder welke voorwaarden medische experimenten op mensen zijn toegestaan. Dit leidde tot de verklaring van Helsinki die door de WMA (World Medical Association) is opgesteld.

Vlucht uit Europa en leven in Zuid-Amerika[bewerken]

Na de oorlog werkte hij onder een valse naam tussen 1945 en 1949 als boerenknecht in Mangolding, een dorp bij Rosenheim. In 1949 ontsnapte hij via Italië naar Zuid-Amerika. Tussen 1949 en 1959 woonde hij in Buenos Aires, financieel ondersteund door zijn familie. In 1954 scheidde hij van zijn vrouw. In 1956 bracht hij een vakantie in Zwitserland door met de weduwe van zijn broer Karl, zijn zoon en een neef. Hij vroeg een nieuwe Duitse pas aan onder zijn eigen naam - en kreeg die ook. Hij hertrouwde in 1958 in Montevideo, Uruguay, met zijn schoonzuster. In 1957 was Mengele, die in Buenos Aires als illegaal arts in dienst van ondergrondse abortusklinieken stond, door de Argentijnse politie gearresteerd op aanklacht van honderdvoudige abortus en het overlijden van een jonge vrouw tijdens een abortus.[2]

Op 3 augustus 1958 deed de schrijver Ernst Schnabel, die over Anne Frank heeft geschreven, aangifte tegen Mengele. In februari 1959 leidde dit tot een eerste arrestatiebevel. Mengele week uit naar Paraguay en werd Paraguayaans staatsburger. Na de ontvoering van Adolf Eichmann door de Israëlische geheime dienst voelde hij zich in de zomer van 1960 ook daar niet meer veilig en dook hij onder in Brazilië. Mengele overleed in 1979 tijdens het zwemmen, mogelijk aan een hartinfarct of een beroerte. Hij werd onder de naam 'Wolfgang Gerhard' begraven. Zijn dood bleef nog een aantal jaren geheim. Er werden destijds grote sommen geld uitgeloofd voor zijn arrestatie. Zijn identiteit werd in 1985 na opgraving van het lichaam en meting van de botten bevestigd en in 1992 definitief bewezen toen zijn DNA werd vergeleken met dat van nog levende familieleden (genetische vingerafdruk).

Geschriften[bewerken]

Tijdens zijn onderduiktijd in Paraguay en Brazilië tussen 1960 en 1975 schreef de kamparts 3500 pagina's in spiraalgebonden schoolschrijfboeken vol. Deze geschriften omvatten dagboekelementen, wijsgerige overpeinzingen, citaten uit gesprekken en politiek commentaar. Sommige van de medische experimenten op gevangenen staan er beschreven. Uit de dagboeknotities blijkt dat Mengele geen spijt had van zijn daden en tot zijn dood een overtuigd nationaalsocialist bleef zonder schuldbesef. Ook verdedigt hij er de Andersartigkeit der Rassen. De kamparts motiveert in het boek ook de stelling dat mensen met verkeerde genen gesteriliseerd moeten worden. Mengele speelde ook met de gedachten om vanaf 1972 terug te keren naar Duitsland en vroeg zich af hoe het gesteld was met zijn heimat, meer nog: Is ze nog mijn heimat en zal Duitsland mij niet als vijand bejegenen. Op 21 juli 2011 werden deze teksten geveild door het Alexander Historical Auctions in Connecticut, USA. De opbrengst was 175.000 euro. Een kleinzoon (orthodoxe jood) van een Auschwitz-overlevende verwierf de dagboeknotities die hij aan een Holocaust-museum wil schenken. De notities geven een bewijs van de nazipraktijken in de kampen. De verkoper van het boek zegde toe om een deel van de opbrengst te schenken aan een museum.[3]

Voorkomen in populaire media[bewerken]

Militaire loopbaan[bewerken]

Registratienummers[bewerken]

  • NSDAP-nr.: 5,574,974
  • SS-nr.: 3,177,885

Decoraties[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties