Cerebrovasculair accident

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Cerebrovasculair accident
Hersendeel met infarct in het ACM-stroomgebied
Hersendeel met infarct in het ACM-stroomgebied
ICD-10 I61 - I64
ICD-9 435-436
OMIM 601367
DiseasesDB 2247
MedlinePlus 000726
eMedicine neuro/9emerg/558 emerg/557 pmr/187
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Een cerebrovasculair accident (CVA) is een acute medische aandoening die gekenmerkt wordt door een plotselinge verstoring van de doorbloeding van de hersenen. De term betekent letterlijk ongeluk (accident) van de bloedvaten (vasculair) van de hersenen (cerebrum). In de volksmond wordt een CVA dikwijls een beroerte genoemd. Cerebrovasculaire accidenten kunnen worden onderverdeeld in herseninfarcten (ischemisch CVA, iCVA), die onder andere ontstaan door afsluiting van een bloedvat, en hersenbloedingen (hemorragisch CVA, hCVA).

CVA is een belangrijke doodsoorzaak en tevens een belangrijke oorzaak van invaliditeit. Welke verschijnselen optreden en in hoeverre ze zich weer herstellen is afhankelijk van het type CVA, het hersengedeelte dat beschadigd is en de grootte van het aangedane gebied. Een aantal van de mogelijke verschijnselen is:

Bij een CVA in de taaldominante hersenhelft (bij 95% van de bevolking is dat de linker hersenhelft) kan afasie optreden (bijvoorbeeld: niet meer kunnen praten of woorden niet kunnen begrijpen). Men kan moeite krijgen met het herkennen van dingen, alsmede met alledaagse handelingen.

Bij een CVA in de niet-taaldominante hersenhelft (bij 95% de rechter hersenhelft) kunnen er emotionele veranderingen optreden: overschatting van het eigen kunnen, impulsief gedrag en een verstoord inzicht in de eigen emoties. Ook ontstaan er vaak moeilijkheden met het inschatten van ruimte en tijd.

Herkennen van een CVA[bewerken]

Omdat de hersenen slechts een korte tijd zonder zuurstof kunnen is het belangrijk om snel te handelen als iemand een CVA heeft. Daarom is het goed om de waarschuwingstekenen zelf te kennen, zodat de hulpdiensten snel verwittigd kunnen worden wanneer een CVA optreedt.

Zelfs als de waarschuwingstekens slechts enkele minuten duren is het zinvol om direct medische hulp te zoeken. Een zesde van de patiënten met een CVA heeft in de voorafgaande dagen tot weken een 'waarschuwing' gehad in de vorm van een TIA (voorbijgaande ischemische aanval). Als de oorzaak van een TIA tijdig opgespoord wordt kan de kans op een CVA in veel gevallen worden verminderd.

De FAST-test[bewerken]

De FAST-test (Face-Arm-Speech-Time-test) is een snelle test om een CVA bij iemand te herkennen. Hieronder staat aangegeven hoe deze test wordt uitgevoerd:

  • Face (gezicht): vraag aan de persoon om te lachen of de tanden te laten zien. Als de mond scheef staat of een mondhoek naar beneden hangt, kan dit duiden op een CVA.
  • Arm (arm): vraag aan de persoon om beide armen op te tillen en voor zich uit te strekken met de binnenzijde van de hand naar boven. Als een arm wegzakt of rondzwalkt kan dit duiden op een CVA. Vraag aan de persoon om de ogen te sluiten, dit voorkomt dat men visueel gaat corrigeren als een arm begint weg te zakken.
  • Speech (spraak): vraag aan de persoon of aan omstanders of er verandering in het spreken is opgetreden. Als de persoon onduidelijk begon te spreken of niet meer uit de woorden kon komen, kan dit duiden op een CVA. Ook kunt u de persoon vragen tot 10 te tellen; wanneer hij cijfers herhaalt, verkeerd uitspreekt of bij een bepaald cijfer blijft steken, kan dit het gevolg zijn van een CVA.
  • Time (tijd): Probeer van de persoon zelf, indien deze nog kan spreken, of van omstanders te weten te komen hoe lang deze verschijnselen zich al voordoen. Dit is van belang voor de hulpdiensten in verband met de verdere behandeling van het CVA.

Hoe eerder een CVA behandeld wordt, hoe groter de kans is op herstel.

Risicofactoren[bewerken]

Beïnvloedbare risicofactoren[bewerken]

Onbeïnvloedbare risicofactoren[bewerken]

  • leeftijd (hoe ouder men wordt hoe hoger de kans op een CVA)
  • geslacht (volgens de statistieken hebben mannen meer kans op een CVA dan vrouwen)
  • familiaire voorgeschiedenis (erfelijkheid)

Ontstaan van cerebrovasculaire accidenten[bewerken]

Ischemisch CVA[bewerken]

Ischemische CVA's (herseninfarcten) ontstaan door een plotseling verminderde bloedtoevoer naar een gedeelte van de hersenen. Dit kan op verschillende manieren, onder andere:

  • kleine bloedvaatjes in de hersenen zelf kunnen verstopt raken. Dit duidt men aan met de Engelse benaming small vessel disease. Een van de oorzaken hiervan is beschadiging van deze bloedvaatjes door langdurige hoge bloeddruk. Een andere oorzaak is aderverkalking van de kleine vaten (microatheroma).
  • in een van de grotere aanvoerende bloedvaten, zoals een halsslagader, kan als gevolg van aderverkalking of dissectie een stolsel (trombus) ontstaan en de bloedtoevoer afsluiten.
  • in het hart kan zich een stolsel vormen (bijvoorbeeld als gevolg van atriumfibrilleren of een ontsteking van het hart) dat vervolgens door de bloedstroom naar de hersenen wordt vervoerd en daar een afsluiting veroorzaakt.
  • door een plotselinge lage bloeddruk of door ernstige vernauwing van een slagader kan het vóórkomen dat zuurstofrijk bloed onvoldoende weet door te dringen naar de hersengebieden die aan het verste uiteinde van een bloedvat liggen. Dit veroorzaakt een zogenoemd waterscheidingsinfarct.
  • bij sinustrombose kan de bloeddoorstroming van de hersenen zodanig belemmerd raken dat een herseninfarct ontstaat. Dit noemt men veneuze infarcering. Het principe is hetzelfde als bij een trombosebeen.
  • door een verhoogde stollingsneiging of een ontsteking van de bloedvaten kunnen bloedvaten verstopt raken.

Hemorragisch CVA[bewerken]

Hemorragische CVA's (hersenbloedingen) ontstaan wanneer een bloedvat in de hersenen openbarst. Als dit gebeurt krijgen de hersencellen die normaal door dit bloedvat van bloed worden voorzien geen voedingsstoffen en zuurstof meer en sterven af. Het bloed dat uit het bloedvat vloeit duwt het normale hersenweefsel weg. Door de samendrukking van hersenweefsel dat hierdoor kan optreden treedt verdere beschadiging op. Belangrijke oorzaken van hersenbloedingen zijn hoge bloeddruk, afwijkingen van de bloedvaten zoals aneurysmata en AVM's, en hersentumoren.

Subarachnoïdale bloedingen, subdurale bloedingen en epidurale bloedingen worden doorgaans niet tot de cerebrovasculaire accidenten gerekend.

Depressie na CVA[bewerken]

Ongeveer 30 tot 40 procent van de mensen die een CVA of TIA hebben doorgemaakt wordt in de periode nadien depressief. De belangrijkste beinvloedende factor is de totale duur en ernst van de impact die de CVA heeft op het dagelijkse leven van de patient. De prevalentie van deze depressieve episodes kent een piek 3 tot 6 maanden na de CVA maar ze kunnen ook jaren later optreden. Het optreden van een depressie na een beroerte heeft een hogere mortaliteit en een grotere cognitieve achteruitgang tot gevolg.

De laatste 20 jaar is er enorme vooruitgang geboekt in de identificatie en behandeling van deze depressies. Verder onderzoek is echter noodzakelijk om het ontstaansmechanisme te identificeren. Wel hebben verschillende klinische studies aangetoond dat antidepressiva werkzaam zijn in het verbeteren van de depressieve klachten en een sneller herstel en een lagere mortaliteit opleveren. In de toekomst zullen antidepressiva een grotere rol gaan spelen in de standaard behandeling van patiënten na een beroerte.

Langdurige suppletie met foliumzuur, vitamine B6 en vitamine B12 blijkt de kans op depressie na een CVA of TIA met 50% te kunnen verlagen.[6] De verschijnselen van een depressie kunnen ook optreden door overbelasting. Deze overbelasting kan komen doordat de persoon met een doorgemaakt CVA (te snel) weer terug wil keren op zijn of haar oude niveau van functioneren (de lat (te) hoog legt). Langdurige overbelasting bij een toch al overbelast brein kan klachten/verschijnselen tot gevolg hebben die lijken op depressieklachten. Begeleiding thuis kan daarbij steunend zijn.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Law MR, Wald NJ, Rudnicka AR (2003). Quantifying effect of statins on low density lipoprotein cholesterol, ischaemic heart disease, and stroke: systematic review and meta-analysis. British Medical Journal 326 (7404): 1423 . PMID:12829554.
  2. a b (en) Wang X, Dong Y, Qi X, Huang C, Hou L. Cholesterol levels and risk of hemorrhagic stroke: a systematic review and meta-analysis. Stroke. 2013 Jul;44(7):1833–9. DOI:10.1161/STROKEAHA.113.001326. PMID 23704101.
  3. (en) Larsson SC, Orsini N, Wolk A Dietary magnesium intake and risk of stroke: a meta-analysis of prospective studies. American Journal of Clinical Nutrition. 2012 Feb;95(2):362–6. DOI:10.3945/ajcn.111.022376. PMID 22205313. Dit artikel is door de uitgever gratis toegankelijk gemaakt: http://ajcn.nutrition.org/content/95/2/362.long. Uit deze systematische review en dosis-respons meta-analyse van zeven prospectieve studies uit de periode 1998-2011 met ruim 240.000 proefpersonen blijkt dat een goede magnesiumstatus de kans op een cerebrovasculair accident aanzienlijk verkleint.
  4. (en) Larsson SC, Virtamo J, Wolk A. Red meat consumption and risk of stroke in Swedish men. American Journal of Clinical Nutrition. 2011 Aug;94(2):417–21. DOI:10.3945/ajcn.111.015115. PMID 21653800. Dit artikel is door de uitgever gratis toegankelijk gemaakt: http://ajcn.nutrition.org/content/94/2/417.full
  5. (en) Larsson SC, Virtamo J, Wolk A. Red meat consumption and risk of stroke in Swedish women. Stroke. 2011 Feb;42(2):324–9. DOI:10.1161/STROKEAHA.110.596510. PMID 21164139. Dit artikel is door de uitgever gratis toegankelijk gemaakt: http://stroke.ahajournals.org/content/42/2/324.full
  6. (en) Almeida OP, Marsh K, Alfonso H, et al. "B-vitamins reduce the long-term risk of depression after stroke: The VITATOPS-DEP trial." (2010) Ann Neurol, jrg. 68, nr. 4, pp. 503-510. PMID 20976769. In dit Australisch onderzoek slikten 270 mensen gedurende gemiddeld zeven jaar dagelijks een supplement met 2000 mcg foliumzuur, 25 mg vitamine B6 en 500 mcg vitamine B12 of een placebo.