Migraine

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Migraine
Coderingen
ICD-10 G43.0
ICD-9 346
OMIM 157300
DiseasesDB 8207
MedlinePlus 000709
eMedicine neuro/218neuro/517 emerg/230 neuro/529
MeSH C10.228.140.546.399.750
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Migraine (van Latijn hemicrania van Grieks ἡμικρανία, hemikrania: 'halve schedel') is een neurovasculaire aandoening waarbij aanvallen ontstaan door neurale prikkelingen die na een plotse tijdelijke vernauwing, een verwijding van de bloedvaten tot gevolg heeft. Dat gaat vaak gepaard met een kloppende hoofdpijn. De gemiddelde prevalentie van migraine in Westerse landen ligt op 11%.[1] Opvallend is dat migraine bij de bevolking van Nederland aanmerkelijk meer voorkomt dan in alle andere Europese landen.[2]

Symptomen[bewerken]

Onderzoek met hersenscanners heeft aangetoond dat de hersenstam geactiveerd wordt tijdens een migraineaanval. De typische hoofdpijn die voorkomt bij een migraineaanval wordt meestal aan één kant van het hoofd gevoeld (vandaar de naam), maar kan ook dubbelzijdig optreden. De pijn treedt niet altijd aan dezelfde kant op.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen migraine zonder aura (komt voor bij twee derde van de patiënten) en migraine met aura, ook wel oftalmische of oogmigraine genoemd (1/3 van de gevallen). Een migrainepatiënt kan in de loop van zijn leven verschillende types hebben.

Migraine moet worden onderscheiden van clusterhoofdpijn en spanningshoofdpijn. Gewone migraine (zonder aura) uit zich voornamelijk als kloppende hoofdpijn. Geregeld heeft de patiënt last van misselijkheid en overgeven. De verschillende symptomen komen niet bij alle migrainelijders voor.

Mensen die aan migraine lijden kunnen dikwijls slecht tegen fel licht en geluid. Vaak komen in een familie verscheidene migrainepatiënten voor, hetgeen wijst op een erfelijke factor. Onderzoek na een aanval brengt doorgaans geen fysieke oorzaak aan het licht. Bij herhaalde aanvallen is medisch advies raadzaam, al was het alleen al omdat er geneesmiddelen bestaan die preventief werken of een aanval bekorten.

Kenmerken:

Flikkerscotoom in het gezichtsveld
  • Visuele aura: troebel zicht, lichtflitsen, gedeeltelijk verlies van het gezichtsvermogen door flikkerscotomen. Deze visuele gewaarwordingen kunnen zich door het gezichtsveld verplaatsen, en nemen vaak de vorm aan van trillende gekartelde of gebogen zigzaglijnen, of gekleurde driehoekjes. Deze visuele verschijnselen verdwijnen meestal binnen een uur, en komen meer bij oudere personen voor (>40) dan bij jonge personen. Zij kunnen soms alleen optreden, en worden soms door een hoofdpijnaanval gevolgd. Soms treden ook andere neurologische uitvalsverschijnselen (bijvoorbeeld verlamming van een arm, niet uit de woorden kunnen komen, gevoelsstoornissen) op in de voorafgaande (prodromale) fase. Soms blijft na deze prodromen een hoofdpijnaanval zelfs uit, dit noemt men dan "aura sans migraine" ook wel "migraine sans migraine".
  • Kloppende hoofdpijn, meestal aan één kant van het hoofd
  • Pijn die verergert bij lichamelijke inspanning, vooral door te bukken
  • Sterke overgevoeligheid voor licht (fotofobie) en geluid (fonofobie)
  • Misselijkheid
  • Overgevoeligheid voor bepaalde geuren.
  • Concentratieverlies
  • Droge mond

De aura, de pijn en het verlies van concentratievermogen kunnen enkele uren tot dagen aanhouden.

Beleving[bewerken]

Doordat de hartslag steeds even wat meer druk geeft op de bloedvaten, geeft iedere hartslag een kortstondige toename van pijn. Dat wordt bedoeld als over "kloppende pijn" wordt gesproken. Normaal naar een gesprek luisteren is bijna niet meer mogelijk. Verder neemt het denkvermogen af, zodat bij ernstige migraine ergens over nadenken bijna niet meer mogelijk is. Vele patiënten gaan dan het liefst in een rustige donkere kamer in bed liggen.

Oorzaken en uitlokkende factoren[bewerken]

Over het ontstaan is veel nog onzeker. Diverse factoren worden genoemd:

  • erfelijke component. Een eerstegraads familielid van een migraine-patiënt heeft een 1,9 maal grotere kans op het krijgen van migraine zonder aura en een 1,4 maal grotere kans op het krijgen van migraine met aura.[3] Migraine is in grote mate (maximaal 50%) genetisch bepaald.[4]
  • gat tussen hartboezems. Mensen met migraine met aura hebben veel vaker dan niet-migrainepatiënten (50-60% tegen 25%) nog een open foramen ovale[5]. Maar omdat een groot deel van de bevolking zo'n gaatje heeft, maar geen migraine, is dat gaatje waarschijnlijk niet de oorzaak. De meest waarschijnlijke verklaring is dat zowel het gat als de migraine gezamenlijk geërfd zijn.[6]
  • vaatvernauwing. Vaak wordt gesuggereerd dat migraine met de bloedvaten te maken heeft. Het lijkt alsof de bloedtoevoer even belemmerd is, waarna de toevoer zich weer herneemt. De hersenen kunnen zelf geen pijn voelen, maar de bloedvaten die meer aan de buitenrand van de hersenen lopen kunnen dat wel. Over de oorzaken wordt verschillend gedacht. Recent onderzoek aan het Leids UMC duidt erop dat vaatvernauwing of -verwijding mogelijk toch geen factor is in migraine.[7].
  • minder zuurstof. Een mogelijke oorzaak is dat de hersenen tijdelijk minder zuurstof krijgen. Wanneer er daarna wat meer zuurstof in de hersenen komt, kunnen de bloedvaten gaan verwijden en zo migraine tot gevolg hebben. Migraine kan daarom voorkomen bij iemand die is flauwgevallen, of iemand met hoogteziekte.
  • verstoorde energievoorziening van de hersenen. Verschillende onderzoeken laten zien dat de energievoorziening in de hersenen verstoord is. Men gaat ervan uit dat de hersenen daarom gevoeliger zijn voor hoofdpijn en aanverwante neurologische problemen, op momenten dat de hersenen meer energie nodig hebben, de hoeveelheid oxideerbare stoffen in de hersenen beperkt is en als de hoeveelheid zuurstof in de hersenen klein is.[8] Dit zou mogelijk een verklaring kunnen zijn voor de drang naar het eten van energierijk voedsel, zoals chocolade, vlak voor een migraineaanval. Ook zou dit gebrek aan energie mogelijk kunnen verklaren waarom migrainepatiënten vaak stemmingswisselingen ervaren voorafgaand aan een aanval.

Factoren die een aanval kunnen uitlokken[bewerken]

  • hormonale veranderingen. Deze kunnen als triggerfactor fungeren, de bekendste voorbeelden zijn de menstruatie en de overgang.
  • emotionele stress. Merk op dat deze relatie in toenemende mate ter discussie wordt gesteld.[9]
  • lichamelijke inspanning
  • bepaalde geuren
  • te weinig vochtinname
  • voedseltolerantie. Triggerfactor bepalen aan de hand van wat vooraf gegeten is.

Genotsmiddelen zoals chocolade en wijn spelen, net als emotionele stress, mogelijk een wat ondergeschikte rol.

7 uitlokkende factoren uitgewerkt in procenten zijn:

  • Stress en angst 70%
  • Zware vermoeidheid 62%
  • Hevige emotie 56%
  • Tekort/teveel slaap 48%
  • Optreden van maandstonden 44%
  • Moeilijkheden op het werk 33%
  • Plotse stopzetting van de activiteiten aan het einde van de week 27%


Behandeling[bewerken]

Geneesmiddelen[bewerken]

Bij lichte aanvallen kan paracetamol gebruikt worden. Bij zwaardere aanvallen gaat de voorkeur uit naar een NSAID zoals ibuprofen, of een geneesmiddel uit de groep van triptanen. Er zijn geen verschillen gevonden in effectiviteit tussen deze twee groepen.

Een combinatiepreparaat van acetylsalicylzuur en metoclopramide (Migrafin) wordt gebruikt bij migraineaanvallen met name in aanwezigheid van misselijkheid en braken.

Bètablokkers, zoals metoprolol of propranolol, flunarizine evenals de anti-epileptica valproïnezuur en topiramaat kunnen de frequentie van de aanvallen verminderen, hoewel ze niet specifiek voor migraine zijn bedoeld. Ergotaminepreparaten worden tegenwoordig vrijwel niet meer voorgeschreven wegens het gevaar op ergotisme.

Een behandeling met hormonen vermindert het aantal migraine-aanvallen tijdens de menstruatie, in de daarop volgende weken kan het aantal aanvallen vermeerderen.

Of Co-enzym Q10 of magnesium bij de behandeling van migraine kinderen werkzaam zijn, is nog niet zeker[10].

Bij aanval die door een aura wordt aangekondigd en meestal in verband staat met voedselintolerantie die een grote productie van maag-en galzuur triggert kan een zuurremmer, Famotedine 40mg, uiterst effectief zijn.

Medische hulpmiddelen[bewerken]

Medische hulpmiddelen van het biofeedback en neurostimulatietype zijn eveneens van belang, speciaal in situaties waar het nemen van bepaalde medicijnen is gecontra-indiceerd, of meer nog, om de inname van te grote doses, die verantwoordelijk zijn voor een ontwikkeling naar dagelijkse chronische hoofdpijn[11], te verminderen of te voorkomen.

Biofeedback maakt het de patiënt mogelijk zich bewust te worden van een organische functie en zelf te trachten deze tijdens ontspanningssessies te wijzigen. Deze methode lijkt zijn doelmatigheid bij de behandeling van migraines[12] en spanningshoofdpijnen te hebben bewezen[13]. Een studie uit 2009 lijkt aan te tonen dat biofeedback in vergelijking met ontspanning niet significant bijdraagt aan de verbetering[14].

Onderzoek met PIR HEG is bijna uitsluitend gericht op het verlichten van spanningshoofdpijn en migraine. Een vier jaar durende studie van 100 chronische migraine-patiënten bleek dat na zo weinig als zes 30-minuten training, 90% van de patiënten een significante verbetering van hun migraine gemeld. Een andere studie, uitgevoerd in combinatie van de biofeedback maatregelen van EEG, hemoencephalography en thermische handwarming tijdens drie keer per week sessies voor 14 maanden. 70% van de patiënten zag een 50% of meer vermindering van hun migraine na gecombineerde neurotherapie en behandeling met geneesmiddelen, in tegenstelling tot 50% ondergaat enige traditionele behandeling met medicijnen
Stokes, D.A. & Lappin, M.S.. (2010). Neurofeedback and biofeedback with 37 migraineurs: a clinical outcome study. Behavioral and Brain Functions, 6(9), 1-10.

Neurostimulatie werd aanvankelijk gebruikt door middel van implanteerbare apparaten, vergelijkbaar met pacemakers, voor de behandeling van ernstige chronische migraines[15] [16], met bemoedigende resultaten. Maar het gebruik van implanteerbaar materiaal en de bijbehorende chirurgische ingreep beperken deze techniek tot zeer ernstige situaties[17] Onlangs is er een technologie ontwikkeld voor externe neurostimulatie via de schedel (Cefaly), toepasselijk op het supraorbitale (bovenste tak drielingzenuw V1) of suboccipitale niveau (grote achterhoofdzenuw [C2]), die een veel bredere toepassing van neurostimulatie bij de behandeling en de preventie van migraines mogelijk maakte.

Acupunctuur[bewerken]

Acupunctuur kan helpen tegen migraine, maar is minder effectief dan geneesmiddelen. Uit onderzoek blijkt dat het om een hoogpotent placebo-effect gaat.[18][19]

Hart- en longoperatie[bewerken]

Het operatief sluiten van een zogenaamd open foramen ovale, een gaatje tussen de boezems van het hart dat normaal gesproken vroeg na de geboorte sluit, kan migraineklachten doen verdwijnen.[20][21] Deze operatieve sluiting werd niet altijd vanwege de migraine gedaan maar de migraine verminderde er vaak wel door.

Ook het sluiten van arterioveneuze malformaties in de longen, die een rechts-links shunt tot gevolg hebben, blijkt migraineklachten te verminderen.[22]

Critici hebben echter hun twijfels over de resultaten, vanwege de beperkte hoeveelheid bewijs voor een positief effect en omdat de meeste onderzoeken volgens hen methodologisch niet juist zijn opgezet.[23] De onderzoeken waren namelijk niet willekeurig en/of blind uitgevoerd. Bovendien zijn deze operatieve procedures nog niet regulier en worden ze niet standaard toegepast.
Uit onderzoek uit 2005 blijkt dat migraine-patiënten meer kans hebben op een herseninfarct en/of hersenbloeding.[24] Dit hangt mogelijk samen met het eventuele open foramen ovale.[25]

Economische impact[bewerken]

Migraine is een veelvoorkomende neurologische aandoening. Dit, in combinatie met de zware symptomatiek, zorgt ervoor dat migraine een groot effect op de economie heeft. De totale, jaarlijkse kosten van migraine in Europa worden geschat op 27 miljard euro.[26]

Geschiedenis[bewerken]

Er is gesuggereerd dat lichtervaringen van mystici als de schrijfster Hadewijch te wijten waren aan migraine.

Tot 1990 werd er door artsen nog maar weinig aandacht aan hoofdpijn besteed. Door gebrek aan kennis ging men er veelal van uit dat migraine iets psychisch was en dat de pijn geen echte lichamelijke pijn zou zijn. Vanaf ongeveer 1995 kwam er steeds meer belangstelling voor hoofdpijn en door middel van onderzoeken en richtlijnen werd het steeds meer als een serieuze aandoening beschouwd. Vanaf 2000 zijn er meerdere medicijnen beschikbaar die specifiek migraine bestrijden.

Externe links[bewerken]

  • BVvHP: Belgische Vereniging voor Hoofdpijn-Patiënten, een onderdeel van de Belgische Hoofdpijn Liga
  • Hoofdpijnpatienten.nl: Nederlandse Vereniging van Hoofdpijnpatiënten
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Vanmolkot K. Migraine Genetics. LUMC. 2008;1:10
  2. Andlin-Sobocki P, Jonsson B, Wittchen HU, Olesen J. 'Cost of disorders of the brain in Europe'. European Journal of Neurology 2005;12 Suppl 1:7-8
  3. Wessman M et al. Migraine: a complex genetic disorder. Lancet Neurol. 2007;6:521-32.
  4. Pietrobon D, Striessnig J. Neurobiology of migraine. Nat Rev Neurosci. 2003;4:386-98.
  5. Post MC, Luermans JG, Plokker HW, Budts W. Patent foramen ovale and migraine. Catheter Cardiovasc Interv. 2007 Jan;69(1):9-14.
  6. Diener HC, Katsarava Z, Limmroth V. Aktuelle Diagnostik und Therapie der MigräneSchmerz. 2008;22 Suppl 1:51-8.
  7. Schoonman GG. Trigger Factors and Mechanisms in Migraine. LUMC. 2008;7:84-102
  8. Lodi R et al. Energy metabolism in migraine. Neurol Sci. 2006;27 Suppl 2:S82-5.
  9. Schoonman GG. Trigger Factors and Mechanisms in Migraine. LUMC. 2008;2:28-36
  10. Tepper SJ.Complementary and alternative treatments for childhood headaches.Curr Pain Headache Rep. 2008 Oct;12(5):379-83 [1]
  11. (en) Mathew N, Kurman R, Perez F, Drug induced refractory headache—clinical features and management, Headache, 1990;30:634-8
  12. (en) Nestoriuc Y, Martin A, Efficacy of biofeedback for migraine: a meta-analysis, Pain 2007 Mar;128(1-2):111-27. Epub 2006 Nov 2.
  13. (en) Nestoriuc Y, Martin A. Biofeedback treatment for headache disorders: a comprehensive efficacy review, Appl Psychophysiol Biofeedback. 2008 Sep;33(3):125-40. Epub 2008 Aug 26
  14. (en) William J. Mullally, MD, Kathryn Hall. Efficacy of Biofeedback in the Treatment of Migraine and Tension Type Headaches, Pain Physician 2009;12;1005-1011
  15. (en) Schoenen J, Allena M, Magis D, Neurostimulation therapy in intractable headaches, Handb Clin Neurol. 2010;97:443-50.
  16. (en) Reed KL, Black SB, Banta CJ 2nd, Will KR, Combined occipital and supraorbital neurostimulation for the treatment of chronic migraine headaches: initial experience, Cephalalgia. 2010 Mar;30(3):260-71. Epub 2010 Feb 15
  17. (en) Leone M, Cecchini AP, Franzini A, Bussone G, Neuromodulation in drug-resistant primary headaches: what have we learned?, Neurol Sci. 2011 May;32 Suppl 1:S23-6
  18. Diener HC, Slomke MA, Limmroth V. Kopfschmerzen und Migräne Nervenarzt. 2007;78 Suppl 1:7-13.
  19. Diener HC, Kronfeld K, Boewing G, Lungenhausen M, Maier C, Molsberger A, et al. Efficacy of acupuncture for the prophylaxis of migraine; a multicentre randomised controlled clinical trial. Lancet Neurol. 2006;5;310-316
  20. Schwerzmann M, Nedeltchev K, Meier B. Patent foramen ovale closure: A new therapy for migraine.Catheter Cardiovasc Interv. 2007 Feb;69(2):277-84.
  21. Wilmshurst PT, Nightingale S, Walsh KP, Morrison WL. Effect on migraine of closure of cardiac right-to-left shunts to prevent recurrence of decompression illness or stroke or for haemodynamic reasons. Lancet. 2000 Nov 11;356(9242):1648-51.
  22. Post MC, Budts W. The relationship between migraine and right-to-left shunt: Fact or fiction? Chest 2006; 130: 896-901
  23. Schwedt TJ et al. Patent foramen ovale and migraine: a quantitative systematic review. Cephalalgia. 2008;28:531-40.
  24. Etminan M, Takkouche B, Isorna FC, Samii A. Risk of ischaemic stroke in people with migraine: systematic review and meta-analysis of observational studies. BMJ 2005; 330: 63
  25. Giardini A, Donti A, Formigari R, Salomone L, Palareti G, Guidetti D, Picchio FM. Spontaneous large right-to-left shunt and migraine headache with aura are risk factors for recurrent stroke in patients with a patent foramen ovale. Int J Cardiol. 2007; 120:357-62.
  26. Andlin-Sobocki P, Jonsson B, Wittchen HU, Olesen J. Cost of disorders of the brain in Europe. European Journal of Neurology 2005;12 Suppl 1:13