V250

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
V250
Fyra in de buurt van Deurne
Fyra in de buurt van Deurne
De Fyra Amsterdam – Rotterdam in september 2012
De Fyra AmsterdamRotterdam in september 2012
Aantal besteld: 19 (16 NS Hispeed en 3 NMBS)
gebouwd: 19
geleverd: 9 (NS Hispeed)
Nummering 4801-4816 (NS)
4881-4883 (NMBS)
Fabrikant AnsaldoBreda, fabriek Pistoia
Ontwerper Pininfarina
Vervoerder HSA en NMBS
Inzetgebied Amsterdam - Breda/Brussel-Zuid
Bouwjaar 2008-2013
In dienst 29 juli 2012[1]
Uit dienst 18 januari 2013
Bak (trein) mAk+AD+mAB+B+
B+mB+B+mBk1
Aantal delen 8
Asindeling Bo'Bo' + 2'2' + Bo'Bo' + 2'2' + 2'2' + Bo'Bo' + 2'2' + Bo'Bo
Assen 32
Spoorwijdte 1435 mm (normaalspoor)
Massa 423 ton/438 ton[2]
Lengte over buffers 200,9 m
koprijtuig: 26,95 m
tussenrijtuig: 24,50 m
Breedte 2,870 m
Hoogte 4,080 m
Maximumsnelheid 275 km/h[2] (technisch)
Dienstsnelheid 250 km/h
Versnelling 0,58 m/s²
Vertraging 1,2 m/s²
Vloerhoogte 1,260 m
Deuren 24
Deurbreedte 900 mm
Zitplaatsen 1e klas 127
Zitplaatsen 2e klas 419
Techniek
Stroomsysteem 25 kV/50 Hz,
3 kV en 1,5 kV =
Vermogen 5.500 kW
Trekkracht 300 kN[3]
Treinbeïnvloeding o.a. ETCS L2, ATB
Treinradio GSM-R
Remsysteem elektropneumatische aangestuurde SAB WABCO-hoogvermogensluchtdrukrem stand R (op schijfremmen)
  • automatische lastafregeling
  • elektrische rem
  • noodremopverbrugging (via UIC-kabel)
  • pneumatische UIC-back-up[4]
Remopschriften <R> (D) [ep] Frein SW-R-A-E[5]
Remgewicht 788 ton[2]
Koppeling Scharfenberg
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Verkeer & Vervoer

De V250, bijgenaamd Albatros, is een type hogesnelheidstrein, ontworpen door het Italiaanse Pininfarina, ontwikkeld en gebouwd door de eveneens Italiaanse fabrikant van rollend materieel AnsaldoBreda. De treinen waren aangeschaft voor inzet in de Fyra-treindienst, de hogesnelheidstreindienst tussen Amsterdam en Brussel met aftakking naar Breda, van de NS en de NMBS.

De trein werd vanaf 9 december 2012 in de commerciële dienst ingezet, in eerste instantie alleen tussen Amsterdam en Brussel. Door een slechte technische gesteldheid van het materieel zijn de treinen sinds 18 januari 2013 echter niet meer toegelaten in de commerciële dienst in België, waardoor ze sindsdien niet meer gebruikt worden. Nadat eind mei 2013 uit onderzoek bleek dat de technische staat van het materieel zodanig slecht was dat herstel zeker twee jaar zou duren, annuleerde de NMBS op 31 mei 2013 de aanschaf van de door haar bestelde treinstellen. Op 3 juni 2013 maakte ook de NS bekend niet verder te willen gaan met de V250.

Naamgeving[bewerken]

De treinstellen zijn onder verschillende namen bekend. De fabrikant, het Italiaanse AnsaldoBreda, noemt het type V250, naar de maximumsnelheid waarvoor de trein ontworpen is.[6] Onder de naam Albatros is het project van de nieuwe treinstellen uitgevoerd. De naam van de treindienst waarvoor de treinen werden ingezet was 'Fyra'. Onder deze naam werden ze dan ook bij het grote publiek bekend.

Bestelling en levering[bewerken]

Aanleiding[bewerken]

Voor de verschillende treindiensten over de nieuwe HSL-Zuid werd door HSA naast de bestaande Thalys-treinen gezocht naar een serie aanvullende treinen. Deze treinen konden dan het binnenlands treinverkeer over de HSL-Zuid verzorgen en de vervanging van de Intercity Brussel zijn. Voor deze treindiensten werd gezocht naar treinen met voor die tijd unieke eisen. De minimale maximumsnelheid zou moeten liggen op ten minste 220 kilometer per uur om de oorspronkelijk geraamde rijtijden te halen. Daarnaast dienden de treinen wegens het ondernemersplan van HSA tenminste 550 zitplaatsen te hebben. Daarnaast dienden de treinen te kunnen rijden met alle dan in België en Nederland bestaande bovenleidingsspanningen en treinbeveiligingssystemen, buiten de afwijkende systemen op de HSL-Zuid die deels nog onbekend waren.

Aanbesteding en bestelling[bewerken]

Na een Europese aanbesteding voor de uitvraag van 26 treinstellen met de snelheid van 220 kilometer per uur meldden zich zes fabrikanten van rollend materieel. Door verschillende nieuwe, deels nog onbekende TSI-eisen bleven uiteindelijk Alstom en AnsaldoBreda over. Nadat de aandeelhouders NS en KLM van HSA besloten het aantal treinstellen in eerste instantie te verlagen van 26 tot 12, viel ook Alstom af en bleef AnsaldoBreda over. Alstom vond de serie te klein voor een nieuw ontwerp. In mei 2004 werd uiteindelijk het contract getekend, nadat AnsaldoBreda de maximumsnelheid op verzoek van HSA verhoogde van 220 naar 230 kilometer, en later tot 250 kilometer per uur. In augustus 2005 werd besloten het aantal treinen uit te breiden tot 19.[7] Hiervan waren 16 stellen bestemd voor NS Hispeed en 3 voor de NMBS.[8] De 12 treinstellen hadden in 2007 geleverd moeten worden en in theorie gelijk in dienst gesteld moeten worden. Later zouden dan de resterende 7 treinstellen geleverd worden. Uiteindelijk werd pas in 2008 het eerste treinstel getest op een testtraject in Tsjechie.[9]

Een kop van de V250 op het fabrieksterrein van AnsaldoBreda in Pistoia.

In april 2009 werd het eerste treinstel als prototype naar Nederland gebracht, een maand later volgde een tweede treinstel dat wel een interieur had.[10][11][12][13]

Op 7 juli 2009 werd het eerste treinstel gepresenteerd aan de pers, tegelijk met de bekendmaking van de naam Fyra voor de treindiensten tussen Amsterdam, Rotterdam, Breda, Antwerpen en Brussel waarop de V250 zou worden ingezet.[14] De treinen werden voorlopig nog niet ingezet, maar alleen gebruikt voor proefritten.

Op 26 januari 2010 kwam het derde treinstel Nederland binnen. Dit was niet gereed en nog niet rijvaardig voor eventuele proefritten. Het vierde proefstel is in juni 2010 en het vijfde treinstel is op 12 oktober 2010 in Nederland aangekomen, nadat het eerst enkele maanden proeven had doorstaan in de klimaatkamer in Wenen.

In 2010 werd bekendgemaakt dat de NMBS een extra treinstel wilde gaan aanschaffen, waarmee het totaal aantal zou uitkomen op 20.[15] De bestelling had echter eind 2012 nog niet plaatsgevonden. Uit de schriftelijke beantwoording van Kamervragen d.d. 3 juli 2012, werd de indruk gewekt dat NMBS het vierde treinstel niet zal bestellen dan wel afnemen. Demissionair minister Melanie Schultz-van Haegen zei hierover contact te zullen zoeken met haar Belgische ambtgenoot.

Eind 2011 waren er acht V250-treinstellen in Nederland. De V250 kende toen nog diverse gebreken, waardoor deze treinen nog niet konden worden overgedragen aan NS Hispeed. Zo waren er problemen met de deuren, de software van de trein en de tractie-installatie.[16]

Sinds maart 2012 waren de treinstellen 4804 en 4805 opgenomen in een 'loan and use'-constructie waarbij NS Hispeed de trein van AnsaldoBreda kan vorderen voor opleidingsritten voor het personeel, die met name op dinsdag en woensdag(ochtend) plaats gingen vinden.

Op 16 mei 2012 werd de 4806 (die voorheen het nummer 4882 droeg) aan de 'loan and use'-constructie toegevoegd, waardoor NS Hispeed de beschikking kreeg over een derde V250-treinstel om de 'laatste testen' mee te doen en personeel op te leiden.

De drie treinstellen die in 2012 administratief eigendom werden van de NMBS, werden uiteindelijk aan NS Hispeed geleverd. De treinstellen 4804, 4805 en 4806 werden reeds volledig aan NS Hispeed overgedragen.[17]

Op 6 juli 2012 werden de treinen toegelaten voor de passagiersdienst in Nederland.[18] In diezelfde maand waren er 13 treinstellen geleverd, maar nog niet allemaal afgenomen.[19]

Op 29 juli 2012 werd de trein voor het eerst gebruikt voor een rit in de reizigersdienst.[1] Tot 10 september reed de trein alleen extra ritten, buiten de gewone dienstregeling om. Vanaf 10 september 2012 reed de trein 1 keer per uur tussen Amsterdam Centraal en Rotterdam Centraal, naast de bestaande Fyra-treinen.

Op 7 september 2012 werden de treinen ook toegelaten in België.

Inzet treinen en annulering bestelling[bewerken]

De inzet van de V250 voor de Fyra-dienstregeling van Amsterdam Centraal via Schiphol, Rotterdam Centraal en Antwerpen Centraal naar Brussel-Zuid startte op 9 december 2012. Er waren nog niet voldoende treinstellen afgenomen om een uurdienst te rijden en daarom reden er slechts 10 treinen per dag op het traject Amsterdam-Brussel v.v.. De treindienst kampte vanaf het begin met vele problemen, waardoor treinen uitvielen of met grote vertraging hun bestemming bereikten.[20]

Het relatief zachte winterweer deed ook een duit in het zakje. Omdat de temperatuur dagelijks rond het vriespunt schommelde, smolt de vastgevroren sneeuw van het (iets warme) dak en droop het als smeltwater naar het chassis. Onder de trein was de temperatuur, mede door de rijwind, beneden het vriespunt waardoor er ijsafzetting ontstond. De accumulatie van grote hoeveelheden ijs is een bekend verschijnsel en deed zich toentertijd ook voor op ander materieel. Als de ijslaag te zwaar werd, raakte dit ijs in grote blokken - in de orde van 20 kg of meer - los. Dit gebeurde ook onder het rijden op grote snelheid en niét alleen bij het V250-materieel. Het gebeurde regelmatig dat onder het rijden op een snelheid van boven 120 km/h grote blokken ijs loskwamen, tegen de bielsen en de vloer van de trein stuiterde en vermalen werd tussen de wielen. Dit veroorzaakte, vooral in de achterste compartimenten van de trein, een oorverdovend geluid, duidelijk van onder de trein afkomstig. In tegenstelling met het overige materieel was de V250 hier niet tegen bestand. Waarschijnlijk was hier in het ontwerp geen rekening mee gehouden, noch was de trein erop getest.

Sinds vrijdag 18 januari 2013 laat België geen commerciële treinritten met de V250 meer toe op zijn spoorwegnet, nadat delen van het plaatwerk op het spoor waren terechtgekomen.[21] Op 19 januari besloten de NS en NMBS voorlopig geen treinstellen meer van de fabrikant AnsaldoBreda af te nemen totdat de problemen zijn opgelost.[22] Ook besloot NS de fabrikant aansprakelijk te stellen voor de problemen met de hogesnelheidstreinen.[23]

Op 31 mei 2013 maakte NMBS bekend dat zij heeft besloten het contract met AnsaldoBreda te ontbinden en de levering van de drie NMBS-stellen te weigeren. Er werd onderzoek gedaan naar andere verbindingen tussen Nederland en België, onder meer het doortrekken van de Eurostar-lijn Londen-Brussel naar Amsterdam, het verhogen van het aantal Thalysverbindingen en het inleggen van een nieuwe verbinding tussen Eindhoven en Antwerpen.[24]

AnsaldoBreda kreeg conform contract 3 maanden de tijd om zaken op te lossen. Dat lukte naar het oordeel van NS onvoldoende en op 3 juni 2013 maakten ook de Nederlandse Spoorwegen bekend dat ze niet meer met de V250 gingen rijden. "De technische gesteldheid van de V250-treinen en het ontbreken van zicht op oplossingen ons onvoldoende vertrouwen geeft in herstel van de treinen. Duidelijk is geworden dat de V250-trein niet voldoende betrouwbaar is om een robuuste dienstregeling mogelijk te maken. Er is geen vertrouwen dat de fabrikant AnsaldoBreda daadwerkelijk alle problemen herstelt binnen aanvaardbare termijnen, risico's en financiële kaders. Dit heeft geleid tot ons voornemen tot besluit om ervan af te zien de V250-treinen in te zetten in onze commerciële dienst." Dat schreven de NS in een brief aan het ministerie van Infrastructuur en Milieu.[25] Over de juridische en financiële consequenties van het stoppen met het V250-project wordt in de brief niet gerept.[bron?]

Op 4 juni 2013 besloot de Nederlandse Inspectie voor Leefomgeving en Transport (ILT) in overleg met de NS, de fabrikant van de hogesnelheidstrein AnsaldoBreda en het bedrijf dat de treinstellen keurde dat er tijdelijk met deze treinstellen niet getest mag worden.[26]

Op 7 juni 2013 meldde Nederlands staatssecretaris Wilma Mansveld van Infrastructuur en Milieu dat het kabinet-Rutte II heeft besloten dat NS mag stoppen met het gebruik van de V250-treinstellen op Nederlands spoor.[27]

Tijdens een rondetafelgesprek in de Nederlandse Tweede Kamer op 18 juni 2013 over het debacle met het hogesnelheidsmaterieel V250 zei topman Maurizio Manfellotto van de Italiaanse fabrikant AnsaldoBreda: "De trein is veilig en niet omdat ik het zeg, maar dat blijkt uit het proces van certificering." Hij gaf opnieuw de sneeuw de schuld van de problemen met de Fyra. De NS had maatregelen moeten treffen om de problemen te voorkomen, stelde hij.[28]

Op 4 juli 2013 werd Madeleine van Toorenburg gekozen als voorzitter van de voorbereidende commissie voor de Nederlandse parlementaire enquête naar het debacle met hogesnelheidstrein Fyra. In de commissie zitten verder Ard van der Steur (VVD), Mei Li Vos (PvdA), Vera Bergkamp (D66), Machiel de Graaf (PVV) en Henk van Gerven (SP).

Een Italiaanse rechtbank bepaalde dat AnsaldoBreda de bankgaranties aan NMBS niet hoeft terug te betalen. De ING spande voor de NMBS een kort geding aan om de blokkering van de terugbetaling van de bankgaranties op te heffen. De rechter in Utrecht heeft op 3 juli 2013 geoordeeld dat ING, dat garant stond voor de voorschotten, het bedrag van totaal 37 miljoen euro mag terugbetalen aan de NMBS.[29] Op 4 juli 2013 was bij de rechtbank in Milaan een hoorzitting over de bankgaranties. Op 5 juli 2013 werd bekend dat de Italiaanse rechtbank heeft besloten tot opschorting van de blokkade waardoor ING de bankgaranties mag gaan uitbetalen.[30]

Op 18 juli 2013 werd bekend AnsaldoBreda de bankgaranties met een bedrag van totaal 37 miljoen euro aan ING en 10 andere bank instellingen heeft betaald.[31]

De Italiaanse bouwer AnsaldoBreda eist via een kort geding op 28 juni 2013 te Utrecht dat de NMBS en de NS alle 19 treinen afnemen. AnsaldoBreda eiste inzicht in rapporten van NS en NMBS over gebreken van de treinstellen. AnsaldoBreda eiste ook dat de rechter een commissie van onafhankelijke deskundigen zou aanstellen om de rapporten te bestuderen. Ook wilde AnsaldoBreda afdwingen dat NS en NMBS geen nieuwe overeenkomsten met derden mag aangaan. Op 3 juli 2013 deed de rechtbank te Utrecht een uitspraak.[32] De eisen zijn door de rechter afgewezen. De motivering van de rechtbank bij het vonnis komt later die week.[33]

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) had reeds een certificaat aan de NS gegeven voor de V250. "Alle verplichte stappen waren gezet. ILT was daarom verplicht de vergunning af te geven", verklaarde de inspectie-generaal Jenny Thunnissen. "Certificering wil nog niet zeggen dat een trein veilig is", vervolgt ze. "Ik geef geen veiligheidscertificaat af."[34]

Op 15 augustus 2013 maakte de Nederlandse Omroep Stichting bekend dat tot een week voordat alle treinen in januari uit de dienst werden gehaald, de NS wilde doorgaan met de koop van alle nog te leveren treinen. Wel moest er overeenstemming komen over de data van levering en moesten alle problemen met de treinen door AnsalsoBreda worden opgelost. AnsaldoBreda schreef dat "systeemfouten" in een ontmoeting later die maand nog besproken konden worden, maar wilde niet garanderen dat de problemen verholpen werden.[35][36]

AnsaldoBreda is bij de rechtbank in Utrecht in hoger beroep gegaan tegen het vonnis van de rechtbank in Utrecht in het kort geding dat op 3 juli 2013 plaatsvond. Deze zitting vind op donderdag 19 september 2013 plaats.[37]

Op 10 september 2013 ging de juridische strijd over de V250 een nieuwe fase in. AnsaldoBreda eiste bij het gerechtshof in Amsterdam inzage in drie rapporten die de NS en de Belgische NMBS hadden laten opstellen over de mankementen van de V250.[38] De Belgische toezichthouder Dienst Veiligheid en Interoperabiliteit der Spoorwegen (DVIS) laat de V250 niet meer toe. Ook de Nederlandse toezichthouder Inspectie voor Leefomgeving en Transport (ILT) laat de V250 niet meer toe op het spoor.[39]

Terug naar Italië[bewerken]

Op 13 september 2013 heeft de NS in een brief aan de Italiaanse fabrikant AnsaldoBreda geëist dat het alle V250-treinstellen zo snel mogelijk naar Italië terugbrengt.[40]

Op 25 september 2013 stelt NS de Italiaanse fabrikant AnsaldoBreda en het moederbedrijf het Italiaanse bedrijf Finmeccanica aansprakelijk voor het debacle met de V250-treinstellen.[41]

NS Financial Services heeft tot heden nog geen besluit genomen wat te doen met de 9 aangeschafte en betaalde treinstellen.

Eind augustus 2013 heeft de NS het koopcontract van de treinstellen officieel opgezegd.[42]

Het bedrijf Lloyd's Register speelde volgens dagblad De Telegraaf een opmerkelijke dubbelrol in het Fyra-drama. Lloyd’s werd door NS en NMBS ingeschakeld om de bouw te begeleiden en kreeg tegelijkertijd een opdracht van bouwer AnsaldoBreda om de Fyra te keuren. Lloyd’s verleende de Fyra volgens ingewijden een licentie "omdat de keuring een momentopname is. Echter is het dan niet duidelijk wat er met een trein gebeurt als er tienduizend kilometers mee gereden wordt."[43]

De Nederlandse Spoorwegen (NS), AnsaldoBreda (AB) en zijn moedermaatschappij Finmeccanica (FNM) hebben op 17 maart 2014 een oplossing bekendgemaakt voor hun geschil over de zestien V250-treinen van de NS Financial Services. De bedrijven hebben afgesproken dat alle V250-treinen teruggaan naar AnsaldoBreda in Italië en dat de NS 125 miljoen euro terugkrijgt. De V250-treinen kunnen bij AnsaldoBreda geschikt worden gemaakt aan de wensen van andere klanten. De treinen staan te koop maar voor zover bekend hebben zich nog geen serieuze gegadigden gemeld. [44]

De Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (NMBS), AnsaldoBreda (AB) en zijn moedermaatschappij Finmeccanica (FNM) hebben op 5 mei 2014 een oplossing bekendgemaakt voor hun geschil over de drie V250-treinen. De bedrijven hebben afgesproken dat alle V250-treinen teruggaan naar AnsaldoBreda in Italië en dat de NMBS 2,5 miljoen euro terugkrijgt. De V250-treinen kunnen bij AnsaldoBreda geschikt worden gemaakt aan de wensen van andere klanten. [45]

In de nacht van 23 op 24 juni 2014 zijn er door Ansaldo Breda tussen Milaan en Turijn met stel 4816 testritten uitgevoerd onder 25 kV.[46]

Op 5 september 2014 werd de eerste trein (4802) in de werkplaats in de Watergraafsmeer gereedgemaakt voor transport naar Italië. Op zondag 7 september 2014 vertrok dit transport bestaande uit een treinstel met aan beide zijden een koppelwagen; het kwam op maandag 8 september 2014 in Italië aan. Op 22 november 2014 vertrok de laatste trein (4801) naar Italië; vijf-en-een-half jaar na aankomst van het eerste treinstel in Nederland.[47]

Galerij[bewerken]

Externe links[bewerken]

Referenties
  1. a b Fyra V250 rijdt voor het eerst met reizigers
  2. a b c Vergunning voor Indienststelling voor een type spoorvoertuig; Elektriche achtwagentreinstel type EMU V250. Afkomstig uit openbare publicatie Ministerie van Infrastructuur en Milieu: WOB-verzoek van 11 september 2013 met kenmerk A-0-13-0068.001
  3. Voertuigspecificaties op site van AnsaldoBreda Geraadpleegd 22 januari 2013
  4. Train data sheet V250, DOC22.pdf, bijlagen bij WOB-verzoek over treinmaterieel V250 ([1])
  5. ANP-foto waarop remopschriften te lezen zijn Geraadpleegd 8 juni 2013
  6. Website AnsaldoBreda
  7. 'Bijlage 5. V250 (Hogesnelheidstrein HSL-Zuid)', DOC32.pdf, bijlagen-bij-wob-verzoek-over-treinmaterieel-V250, Rijksoverheid.nl
  8. www.nieuwsbank.nl, 8 november 2005.
  9. Railway Gazette International: First Albatros trainset on test at Velim, 9 mei 2008
  10. NS HiSpeed verwelkomt eerste V250 treinstel
  11. www.nicospilt.com
  12. Trouw: NS verwelkomt eerste hogesnelheidstrein, 28 april 2009.
  13. youtube
  14. HSA en NMBS presenteren hogesnelheidstrein, treinennieuws.nl; 7 juli 2009
  15. Minister Eurlings: extra treinstel voor bediening Brussel – Breda – Den Haag
  16. View Single Post
  17. Rail Magazine, juni 2012
  18. (en) Dutch V250 emus finally approved, op railjournal.com, de officiële website van het International Railway Journal, artikel van 10 juli.
  19. Rail Magazine, juli 2012
  20. Gestrande Fyra rijdt weerl
  21. België verbiedt de V250 op haar sporen
  22. NS stopt afname nieuwe treinstellen
  23. NS stelt Fyra-fabrikant aansprakelijk
  24. Persconferentie NMBS op 31 mei 2013 en bijbehorende presentatie, [2]
  25. afschrift van brief NS inzake Fyra [3]
  26. NS wil hogesnelheidslijn blijven exploiteren
  27. Kabinet steunt besluit NS om te stoppen met de Fyra
  28. Verontwaardigde topman AnsaldoBreda vindt Fyra veilig
  29. NMBS krijgt 37 miljoen euro Fyra-voorschotten terug
  30. ING gaat Fyra-miljoenen uitkeren
  31. Fyra-bouwer 'betaalt' miljoenen aan garanties
  32. "NMBS en NS moeten alle 19 Fyra-treinen afnemen"
  33. AnsaldoBreda krijgt rapporten niet
  34. inspectie: NS gaat over veiligheid Fyra, www.treinreiziger.nl; 30 juli 2013.
  35. NS wist vooraf van Fyra-problemen, NOS, 15 augustus 2013
  36. NS liet Fyrabestelling doorgaan, NOS, 15 augustus 2013
  37. Italiaanse Fyra-bouwer AnsaldoBreda gaat in beroep
  38. Volgende ronde in Fyra-gevecht
  39. België blijft Fyra-vrij
  40. NS: Fyra-treinen terug naar Italië
  41. NS wil geld van Fyra-moederbedrijf
  42. NS zegt koopcontract V250-treinen formeel op
  43. Dubieuze rol Lloyd's rond Fyra, Telegraaf.nl + webeditie, 17 juni 2013.
  44. NS krijgt geld terug van Fyra-bouwer
  45. Ook Belgen schikken met fabrikant Fyra-trein
  46. (it) IL V250 prova in Italia
  47. De laatste Fyra is weg uit Nederland, www.nos.nl; 22 november 2014.