Koppeling (spoorweg)

Scharfenbergkoppeling voor ICM treinstel

Een koppeling wordt bij de spoorwegen gebruikt om spoorwagens aan elkaar te koppelen.

Inhoud

1 Typen koppelingen
2 Trivia
3 Externe link
4 Foto's

Typen koppelingen [bewerken]

Er zijn verschillende typen koppelingen:

De traditionele schroefkoppeling
Automatische koppelingen. Een aantal gebruikelijke soorten zijn:
- type Unirop, oorspronkelijk bij NS in gebruik
- Scharfenbergkoppeling
- BSI-koppeling
- Henricot-koppeling (bij NMBS-treinstellen)
- Schwab-koppeling voor tram, smalspoor en normaalspoor
- Janney-Koppling en de hiervan afgeleide Willison-koppeling
- SA3-koppeling afgeleid van de Willison, en in gebruik in de voormalige Sovjet-Unie en bij ertstreinen in Zweden
- GF-koppeling, voor smalspoor en normaalspoor
- Bosnia koppeling, smalspoor koppeling in Joegoslavië
- Automatische UIC-koppeling
- Willison-Kupplung
- Rangeerkoppeling, dit type is vaak combineerbaar met de schroefkoppeling
Koppelstangen, koppelwagens en sleepkoppelingen, om treinen met verschillende koppelingen toch aan elkaar te koppelen, voor bijzondere gevallen.

Verder bestonden er vroeger stoom-koppelingen die dienden om rijtuigen van stoom te voorzien ten behoeve van de verwarming.

De traditionele koppeling bestaat uit een haak en een oog. Om altijd te kunnen koppelen is iedere wagen aan weerszijden van een haak én een oog voorzien. Na het aankoppelen wordt de haak met een wartel aangeschroefd, zodat de wagens zo dicht mogelijk tegen elkaar komen en de koppeling niet kan losschieten. Om te verhinderen dat de wagens tegen elkaar stoten, zijn er aan weerszijden verende buffers aangebracht. Dit is alleen noodzakelijk bij de schroefkoppeling. Bij de automatische koppelingen neemt de koppeling de functie van de buffers over.

Het aan- en loskoppelen is tamelijk bewerkelijk. Een rangeerder moet onder de buffers doorkruipen om de koppeling te bereiken. Om veiligheidsredenen mag hij niet op het spoor wachten terwijl twee wagens tegen elkaar worden geduwd. Treinstellen worden steeds meer voorzien van een automatische Scharfenbergkoppeling. Hierbij zijn geen buffers nodig. De Nederlandse Spoorwegen hebben reeds jaren geleden zelfs automatische koppelingen, type BSI-koppeling, gemonteerd op sommige dubbeldekkers, hoewel dat geen treinstellen zijn. In België heeft men dit idee nu ook overgenomen bij de M6-rijtuigen.

De +GF+ koppeling van Georg Fischer AG, Schaffhausen werd/wordt en drie uitvoeringen aangeboden:

GFV-koppeling voor normaalspoor treinstellen zijn onder meer te vinden van de SBB, VR en NMBS
GFN-koppeling voor smalspoor treinstellen zijn onder meer te vinden aan treinen in Zwitserland
GFT-koppeling voor onder meer tram en metro treinstellen

De productie van de +GF+ koppelingen werd door Schwab Verkehrstechnik AG voortgezet.

De Schwab-koppeling van Schwab Verkehrstechnik AG, Schaffhausen werd/word en drie uitvoeringen aangeboden:

Schwab-koppeling (FK-15-12) voor normaalspoor treinstellen zijn onder meer te vinden aan "GTW" en "Flirt" treinstellen van SBB (GTW en Flirt), Thurbo (GTW), BLS (GTW), TRN (Flirt) en SOB (Flirt).
Schwab-koppeling (FK-9-6) voor onder meer tram en metro treinstellen
Schwab-koppeling (FK-5.5-4 en FK-3-2.5) voor smalspoor treinstellen

Schwab-koppeling (FK-15-10) voor normaalspoor treinstellen zijn compatibel met het type 10 van Scharfenberg

Trivia [bewerken]

Het personeelsblad van de Nederlandse Spoorwegen heet "De Koppeling".

Externe link [bewerken]

Uit de archieven van Nico Spilt (nl)
Meer uitleg over koppelingen (www.wsr.org.uk) (en)

Foto's [bewerken]

Scharfenbergkoppeling bij een treinstel serie 333 van British Rail
Scharfenberg hulpkoppeling op 12 juni 2004 te Haarlem voor transport Syntus LINT 27 met locomotief
BSI koppeling Sneltram Utrecht tijdens opendag WpH Haarlem
Schwab-Koppeling type FK-15-12
Henricot-koppeling met losse kabels en remslangen van NMBS treinstel 837
GF koppeling van NMBS treinstel 377
GF koppeling van CJ treinstel 632
Tekening van Janney-Koppling van Eli Hamilton Janney
Koppeling bij 2 spoorwagens