1870-1879

De jaren 1870-1879 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 19e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen

Otto von Bismarck 1873

Europa

• De Pruisische overwinning in de Frans-Pruisische Oorlog (1870-1871) leidt tot stichting van het Duitse Keizerrijk.
• 1872 - 1879: Kulturkampf in het Duitse Keizerrijk. Onderdrukkende maatregelen tegen de katholieken in de zuidelijke staten. Ook in Zwitserland worden de katholieken onderdrukt.
• Frankrijk sticht de Derde Republiek.
• De orthodox-christelijke Bulgaren komen in opstand tegen het islamitische Osmaanse Rijk. Rusland, dat claimt de christenen in het Osmaanse Rijk te vertegenwoordigen, schiet hen te hulp. Zo ontstaat de Russisch-Turkse Oorlog.
• De Britse premier Benjamin Disraeli voelt sympathie voor de Turken, maar heeft geen bondgenoot om mee ten strijde te trekken. Keizerrijk Duitsland en Oostenrijk-Hongarije zijn bondgenoten van de Tsaar, maar zien die liever niet verder oprukken op de Balkan. Bismarck organiseert het Congres van Berlijn, waar Bulgarije internationaal wordt erkend maar een flink deel van het veroverde gebied moet teruggeven.
• De "Ierse kwestie" gaat de Britse binnenlandse politiek domineren. De Home Rule League wordt opgericht in 1873 en wint in 1874 59 zetels in het Lagerhuis. De leider van de radicale vleugel Charles Stewart Parnell steekt zijn eis van landhervormingen niet onder de parlementaire bankjes.

Koloniën

• 1873 - 1 juli - Einde van de periode van het Staatstoezicht in Suriname: tien jaar na de afschaffing van de slavernij zijn de voormalige slaven nu definitief vrij van werken op de plantages; met de aanvoer van Brits-Indische contractarbeiders probeert de arbeider het arbeidsvraagstuk op te lossen.
• In Nederlands-Indië wordt het Cultuurstelsel afgeschaft. Javanen krijgen de eigendom van hun bouwgrond terug en ze kunnen deze verpachten voor max. 20 jaar. Europeanen en Chinezen mogen plantages stichten buiten de dessa's. Vooral op Sumatra leidt dit tot de stichting van grote plantages met koelies uit Java als goedkope contractarbeiders.
• De Indische suikercrisis breekt uit. Nederland en andere Europese landen gaan bietsuiker produceren in plaats van rietsuiker importeren, waardoor Indië nog slechts een derde van de suikerprijs ontvangt en een deel van de oogst helemaal niet kwijtraakt.
• De vervallen bezittingen aan de Nederlandse Goudkust worden verkocht aan het Verenigd Koninkrijk.

Scheepvaart

• Na de opening van het Suezkanaal in 1869 stappen de Nederlandse rederijen echt over op stoom. De Stoomvaart Maatschappij Nederland wordt opgericht in 1870 en de Stoomboot Rederij Rotterdamsche Lloyd in 1875.
• Rotterdam wordt door de opening van de Nieuwe Waterweg in 1872 weer bereikbaar voor grote zeeschepen. De Binnenhaven en Entrepothaven, havens die zeer geschikt zijn voor stukgoed, worden aangelegd. Maar de grote man achter de expansie Lodewijk Pincoffs moet in 1879, als blijkt dat hij het ene gat met het andere heeft gestopt, naar Amerika vluchten.

België

• 1873 - In België worden de eerste taalwetten gestemd.
• Tussen 1869 en 1879 wordt de IJzeren Rijn aangelegd: een goederenspoorweg die de haven van Antwerpen verbindt met het Rijnland. Met Nederland wordt in 1873 een akkoord bereikt over een route door Nederlands-Limburg.
• Er breekt een schoolstrijd uit wanneer de liberale regering Frère-Orban het officieel onderwijs seculariseert.

Nederland

Aletta Jacobs

• Aletta Jacobs wordt met speciale toestemming van minister Thorbecke in 1871 als eerste meisje toegelaten tot de HBS. In 1877 gaat een meisje naar het gymnasium.
• De katholieken in de Tweede Kamer breken met de Liberalen na de opheffing door de regering van het gezantschap bij de Paus. Er ontstaat een voorzichtige toenadering tot de erfvijanden: de protestanten onder leiding van de jonge Abraham Kuyper.
• De Wet op het Hoger Onderwijs van Thorbecke wordt ingevoerd. Op de universiteiten neemt het Nederlands als voertaal de plaats in van het Latijn. Op de lagere scholen wordt de klassengrootte teruggebracht van 70 naar 40. Begin van de Schoolstrijd.
• In Nederland wordt de 'levenslange gevangenisstraf' ingevoerd ter vervanging van de doodstraf. Als echter een paar jaar later Hendrik Jut wordt ontmaskerd als moordenaar van een rijke weduwe en haar dienstbode, is het volk furieus. Kermisexploitanten laten de mannen hun woede koelen op de Kop van Jut.
• Vele Duitse katholieken vluchten voor de Kulturkampf naar het vrije Nederland.
• De inpoldering van een aantal veenplassen bij Rotterdam wordt in 1874 voltooid, waardoor het tuinbouwgebied Prins Alexanderpolder ontstaat. In Zeeuws-Vlaanderen wordt het Zwin afgedamd en ontstaat de Willem-Leopoldpolder (1872). In 1874 kondigt de regering enigszins overmoedig de afsluiting van de Zuiderzee aan.

Amerika

• De Verenigde Staten beleven een periode van economische krimp die duurt van oktober 1873 tot maart 1879. In deze 65 maanden durende periode gaan zo'n 18.000 bedrijven failliet, waaronder honderden banken. Ook tien Amerikaanse staten gaan bankroet.
• In de Verenigde Staten breekt de goudkoorts uit. Duizenden trekken naar South Dakota, waar ze de indianen van hun land verjagen. Het Dakota-territorium wordt een oord van wetteloosheid, met de stad Deadwood als middelpunt.
• In 1877 sluit presidentskandidaat Rutherford B. Hayes een overeenkomst met Zuidelijke Democratische kiesmannen. Als zij hem steunen, zodat hij president wordt, zal hij de Federale troepen uit het zuiden terugtrekken, en de Reconstructie beëindigen. Dit gebeurt en binnen een aantal jaren zijn alle maatregelen van de Reconstructie ongedaan gemaakt. De gelijkheid tussen blank en zwart wordt opgeheven, hoewel dit in strijd is met de statelijke en federale grondwetten, en een segregatiesysteem wordt ingevoerd (Jim Crow-wetten).

Financiën en economie

• Vanaf 1873 worden West-Europa en de Verenigde Staten getroffen door de Lange depressie. De aan deflatie en laagconjunctuur lijdende economie leidt tot periodieke vraag naar zilveren valuta. Dergelijke pogingen falen over het algemeen echter, en zetten de algemene druk richting een gouden standaard voort. Tegen 1879 worden nog louter gouden muntstukken geaccepteerd in de Latijnse muntunie, die uit Frankrijk, Italië, België en Zwitserland wordt opgezet, alhoewel zilver, in theorie, een betaalmiddel blijft. Ook Nederland voert in 1875 de gouden standaard in.
• De Haven van Rotterdam ontwikkelt zich razendsnel door de investeringen van de bankier Marten Mees en de zakenman Lodewijk Pincoffs. Zij richten de Holland-Amerika Lijn op, de Rotterdamsche Bank en de Rotterdamsche Handelsvereeniging.
• De diamantindustrie van Amsterdam leeft op door een groot aanbod uit de Kaapkolonie.

Sociaal

• De vakbeweging krijgt voor het eerst gestalte. In 1872 wordt in Nederland het "coalitieverbod" opgeheven, een verbod voor arbeiders om zich te organiseren. Naast de Nederlandse afdeling van het Internationaal Werklieden-Verbond komt in 1871 het Algemeen Nederlandsch Werklieden-Verbond, dat nationaal en neutraal-liberaal van oriëntatie is.
• Een staking van sigarenmakers in Antwerpen wordt gesteund door veel Nederlandse vakbroeders, die een eigen bond oprichten en in 1873 ook het werk neerleggen. Uiteindelijk delven ze het onderspit, maar een staking van meubelmakers heeft succes.

Landbouw

• De graaninvoer van Europa uit de Verenigde Staten groeit van 50 miljoen schepel naar 180 miljoen schepel per jaar. Dit komt door het einde van de Amerikaanse Burgeroorlog en door de stoomvaart.
• Door de opening van tabaksplantages op Sumatra komt een einde aan de tabaksteelt bij Amersfoort en Rhenen.

Afrika

• De ontdekkingsreiziger dokter Henry Morton Stanley trekt in opdracht van de Britse krant The Daily Telegraph van 1874 tot 1877 dwars door het Afrikaanse continent.
• De Kaapkolonie krijgt in 1872 autonomie. De Britse plannen van gouverneur Carnarvon voor een federatie van de blanke staten in Zuid-Afrika lopen dood op de onwil van de Boerenrepublieken om hun zelfstandigheid op te geven. Na berichten dat de Boeren van Transvaal een nederlaag hebben geleden tegen het inheemse Pedi volk en hun leider Sekukhene, besluit Carnarvon Transvaal te annexeren (1877). De Engelse regering neemt het bestuur van Transvaal over "ter bescherming van de blanken aldaar tegen de inlanders". Er volgt een militaire expeditie tegen de Zoeloe's: de Zoeloe-oorlog.

Azië

• De Russische officier en ontdekkingsreiziger Nikolaj Przewalski maakt een drietal tochten door Centraal Azië en bereikt bijna Lhasa.
• Nederlandse ingenieurs als Johannis de Rijke leggen waterstaatswerken aan in Japan.

Wetenschap en techniek

Kleitablet met Sumerisch spijkerschrift (± 2400 v.Chr.)

• George Smith, een leerling van Henry Rawlinson, slaagt erin een aantal spijkerschrift-tabletten te ontcijferen die een vroege versie van het zondvloed-verhaal bevatten.
• Heinrich Schliemann legt de resten van Troje en Mycene bloot.
• De Rus Pavel Jablotsjkov doet onderzoek naar elektriciteit, wat in 1875 leidt tot de elektrische kaars en in 1878 tot de elektrische verlichting van enkele straten van Parijs.
• Alfred Nobel ontwikkelt springgelatine (een soort springstof).
• Het telegraafverkeer wordt versneld door de toepassing van duplextelegrafie vanaf 1871 en zelfs Quadruplex-telegrafie vanaf 1874.

Innovatie

• In de westerse wereld komt de beweging voor de legalisatie van Lijkverbranding in een stroomversnelling. In 1874 wordt in Den Haag de Vereeniging voor Lijkenverbranding opgericht. in 1876 worden op het eerste Europese congres voor het begrafeniswezen, de eerste richtlijnen voor de verbranding van " mensenlijken op een decente manier" uitgewerkt. De eerste crematoria worden in 1876 op de Camposanto in Milaan, datzelfde jaar in Washington DC en in 1878 in Gotha gebouwd.

Kunsten

• Richard Wagner laat naar eigen ontwerp het Bayreuth Festspielhaus bouwen en betrekt in 1874 de directeurswoning. In augustus 1876 wordt het complex in gebruik genomen met de première van de Ring des Nibelungen.
• Hoogtepunt van de Colonie d'Anseremme: kunstenaars trekken naar dit afgelegen dorp in Henegouwen om er in de natuur te schilderen. Bekende namen zijn Félicien Rops, Célestin Gilleman en Maurice Hagemans.

Sport

• 1877 - In Wimbledon, een wijk in Londen, wordt het eerste Britse tennistoernooi gehouden.
• Vanaf 1871 wordt jaarlijks tussen Britse voetbalteams gestreden om de FA Cup.

Mode

• De Parijse couturier Charles Frederick Worth komt na de val van het Tweede Keizerrijk met een opvolger voor de crinoline: de Cul de Paris.