Stationsplein (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Centraal Station met er voor het Stationsplein eind 19e eeuw.
Plattegrond van het Stationsplein eind 19e eeuw.
Het Amsterdamse Centraal Station met ervoor het Noord-Zuid-Hollands Koffiehuis. Foto: bmz.amsterdam.nl.
Stationsplein met Amsterdamse trams in 1975.
Stationsplein met Amsterdamse tram.
Het Stationsplein met een van de nieuwe, in november 2011 geopende entrees van het metrostation.

Het Stationsplein is het plein voor het Centraal Station in Amsterdam en kreeg zijn naam in 1889, toen het station werd geopend. Het plein heeft een driehoekige vorm en wordt omsloten door het stationsgebouw enerzijds en het water van het Open Havenfront anderzijds. Er zijn drie bruggen die het op het middelste stationseiland gelegen Stationsplein verbinden met de Prins Hendrikkade: de Westelijke Toegangsbrug, de Middentoegangsbrug en de Kamperbrug.

Er zijn sinds 2003 bouwwerkzaamheden gaande op het plein voor de aanleg van de metro Noord/Zuidlijn (lijn 52) die het Centraal Station haaks zal kruisen.

Noord-Zuid-Hollands Koffiehuis[bewerken]

Naast het stationsgebouw staat aan dit plein ook het Noord-Zuid-Hollands Koffiehuis. Dit uit 1912 daterende gebouw heette oorspronkelijk Noord-Hollands Koffiehuis. Het was het vertrekpunt van de veerbootjes naar de overkant van het IJ, waar de Waterlandse tram naar Edam en Purmerend vertrok. Toen deze tram in 1932 opging in de Noord-Zuid-Hollandse Tramweg Maatschappij (NZHTM) kreeg het gebouw de naam Noord-Zuid-Hollands Koffiehuis.

Voor de bouw van de Oostlijn van de metro werd het gebouw in 1972 afgebroken, maar na de afronding van de werkzaamheden in 1980 werd het weer herbouwd bovenop het metrostation. Tegenwoordig zijn ook de VVV (Amsterdam Tourist Board) en het GVB (Gemeentevervoerbedrijf) er gehuisvest.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Het Stationsplein behoort tot de drukste pleinen van Amsterdam. Duizenden voetgangers op weg tussen het Centraal Station en de Binnenstad passeren dagelijks het plein. Voorts is het Stationsplein het belangrijkste knooppunt van Amsterdamse tram- en buslijnen.

De Amsterdamse tramlijnen 1, 2, 4, 5, 9, 13, 16, 17, 24 en 26 en diverse stads- en streekbuslijnen hebben hun eindpunt of halte op of rond het Stationsplein.

Geschiedenis[bewerken]

Tot 1900 was de Dam het centrale plein voor de tram. Daarna nam het Stationsplein deze functie over. Oorspronkelijk was er maar één tramlus rond het Open Havenfront tussen de Middentoegangsbrug en Westelijke Toegangsbrug. Deze lus werd in twee richtingen bereden en heeft vele varianten gehad met maximaal vijf sporen. Van 1906 tot 1960 was er ook een dubbelspoor over de Kamperbrug naar de Prins Hendrikkade (oostelijke richting). Na vernieuwing van de Kamperbrug kwam er in 1963 een extra lus in gebruik van de Middentoegangsbrug langs de Sint-Nicolaaskerk en over de Kamperbrug. Tot 1980 was hier enkelspoor, daarna was er ter hoogte van het Noord-Zuid-Hollands Koffiehuis een viersporige halte voor de Damrak-lijnen. De tramlus aan de westkant telt sindsdien vier sporen die alleen nog in de richting van de Middentoegangsbrug worden bereden. Hier hebben de lijnen naar de Nieuwezijdsvoorburgwal hun halte. Tot 1955 waren er ook sporen in westelijke richting op de Prins Hendrikkade.

Na de opening van de IJtunnel en de komst van de buslijnen naar de Bijlmermeer kon men maar met moeite voldoende standplaatsen creëren. Om die reden konden de bussen van de ENHABO pas in 1970 en die van de NACO in 1972 een plek op of rond het Stationsplein vinden.

Onder het Stationsplein ligt sinds 1980 ook een metrostation. De Amsterdamse metrolijnen 51, 53 en 54 hebben hier hun eindpunt. Gelijkertijd vond een herinrichting van het plein plaats waardoor er maar liefst acht verschillende tram en busstations ontstonden aangeduid met een letter:

In verband met de bouw van de Noord/Zuidlijn werd het Oostelijk tramstation In 2000 naar het Oostelijk busstation verplaatst en kreeg dit busstation een plaats op een platform boven het Open Havenfront. De bussen van Connexxion verhuisden daarna van de Sint-Nicolaaskerk naar een busplatform bij de Oosterdoksdam. Vanaf 2008 kon de middentoegangsbrug niet meer door de buslijnen bereden worden. De buslijnen naar Noord kregen een tijdelijke brug over het Open Havenfront en de buslijnen naar West kregen een standplaats in het Prins Hendrikplantsoen.

Sinds december 2009 is een deel van de haltes van de streekbuslijnen (richting Waterland) verplaatst naar het nieuwe busstation IJsei aan de IJ-zijde van het Centraal Station.

Op 21 november 2011 zijn de eerste twee toegangen tot de nieuwe verdeelhal, als onderdeel van het nieuwe metrostation voor de Noord/Zuidlijn, in gebruik genomen. Toen konden de oude toegangen uit 1980 naar de Zuidoostlijn worden gesloopt om ruimte te maken voor de rest van de nieuwe ondergrondse stationshal met extra toegangen. De huidige rode beschildering is tijdelijk, voor de opening van de Noord/Zuidlijn in 2017 wordt de hal verder afgewerkt.[1]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Verdeelhal metro in CS is klaar, www.parool.nl, 21 november 2011.