Nieuwmarkt (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nieuwmarkt (Amsterdam)
Nieuwmarkt (Amsterdam)
straatnaambord
Naam (taalvarianten)
Traditioneel 新廣場
Vereenvoudigd 新广场
Jyutping (Standaardkantonees) san1 gwong2 coeng4
Markt op de Nieuwmarkt, 2007
Markt op de Nieuwmarkt in 1902. Jacob Olie.
Pand met de klok aan de zuidzijde van de Nieuwmarkt

De Nieuwmarkt is een plein in het centrum van Amsterdam, tussen de Geldersekade en de Kloveniersburgwal. Het grenst in het noorden aan de Zeedijk en in het zuiden aan de Sint Antoniesbreestraat en vormt het middelpunt van de Nieuwmarktbuurt.

Centraal staat de monumentale Waag. Rondom het plein liggen monumentale panden, veel horecagelegenheden, een politiebureau, een supermarkt en het wooncomplex voor ouderen, De Flesseman.

Er is een dagelijkse markt, op zaterdag een biologische markt, en in de zomermaanden op zondag een antiek-, curiosa- en boekenmarkt. In het voorjaar zijn er "aprilfeesten" met een buurtontbijt en een nostalgische kermis met zweefmolen, spiegeltent en kindertheater.

De Nieuwmarkt grenst aan de Wallen en aan Chinatown. Omdat de Nieuwmarktbuurt, met name op de Zeedijk, veel Chinese inwoners en bedrijven kent, zijn de straatnaambordjes in de omgeving zowel in het Nederlands als in Chinese karakters uitgevoerd.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Bij metrostation Nieuwmarkt stoppen de lijnen 51, 53 en 54.

Geschiedenis[bewerken]

Het plein is in 1614 ontstaan toen de grachten rondom de Sint Anthoniespoort (nu de Waag) overkluisd werden. Door de stadsuitbreiding (bouw van de Lastage) verschoof de stadsgrens verder naar de Montelbaanstoren en de Oude Schans. De Sint Anthoniespoort verloor zijn verdedigende functie en werd een waag. Het plein werd een marktplein, waar ook een vis- en "Oosterse" markt werd gehouden en "ten aanschouwe van het volk" lijfstraffen werden voltrokken. Er werd "gegeseld, gebrandmerkt en gehangen". In 1812 voltrok zich hier een primeur voor Nederland: drie ter dood veroordeelden werden onder de guillotine terechtgesteld.

In de 19e eeuw werd op de Nieuwmarkt tweemaal per jaar kermis gevierd. De voorjaarskermis was kleinschalig en rustig, maar de najaarskermis trok publiek uit de hele stad en ontaardde regelmatig in opstootjes en vechtpartijen. Een verbod door het gemeentebestuur leidde in 1876 tot een volksopstand.

De Nieuwmarkt lag in de voormalige Joodse wijk. Tussen het Centraal Station, de Kloveniersburgwal, Waterlooplein, Valkenburgerstraat en Prins Hendrikkade leefden meer dan 25.000 Joden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de Nieuwmarkt door de Duitse bezetter gebruikt als verzamelplaats voor de deportaties van Joodse inwoners.

Na de bevrijding werd het plein voor een jaarlijkse kermis met steeds grotere attracties al snel te klein. In de jaren 1970 werd de kermis definitief verplaatst naar de Dam.

De sloop van veel huizen voor de aanleg van de tunnel van de Zuidoostlijn van de Amsterdamse metro in de Lastage (tussen de Geldersekade en Oudeschans) leidde in 1975 tot de Nieuwmarktrellen, onder het motto "Geen buizen maar huizen". Ook het plan een snelweg aan te leggen van de Wibautstraat via de Nieuwmarktbuurt naar de Prins Hendrikkade stuitte op felle protesten. In metrostation Nieuwmarkt herinneren kunstwerken aan die periode.

Monument voor Bredero, Piet Esser 1968

Bij de Geldersekade staat het Brederomonument van Piet Esser uit 1968 met de bronzen figuren van de personages Jerolimo en Trijn Snaps uit G.A. Bredero's toneelstuk De Spaanschen Brabander.

Begin jaren 1990 kreeg het plein zijn huidige uiterlijk toen het zijn functie van parkeerplaats voor auto's verloor.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]