Sloterdijk (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Sloterdijk
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Sloterdijk
(Details)
Map NL - Amsterdam - Sloterdijk.png
Situering
Provincie Noord-Holland
Gemeente Amsterdam
Stadsdeel West
Overig
Postcode 1014
Portaal  Portaalicoon   Nederland
De Gemeente Sloten in 1868. Sloterdijk ligt rechtsboven op de kaart, iets ten zuiden van het IJ, en aan de Haarlemmertrekvaart
De Petruskerk in Sloterdijk.[1]
Sloterdijk op een tekening naar een ets van Roelant Roghman (1627-1692).
Sloten en omgeving op een kaart van een deel van het Hoogheemraadschap van Rijnland uit 1746. Sloterdijk ligt rechtsboven op de kaart, iets ten zuiden van het IJ, en aan de Haarlemmertrekvaart.

Sloterdijk is een dorp dat behoorde tot de voormalige gemeente Sloten in de Nederlandse provincie Noord-Holland, tegenwoordig maakt het deel uit van de stad en gemeente Amsterdam en bestaat behalve uit het restant van het dorp ook uit een drietal bedrijventerreinen. De gemeente Sloten omvatte de dorpen Sloten, Sloterdijk, Osdorp en enkele buurtschappen. Het gemeentehuis van de vroegere gemeente stond te Sloterdijk. Per 1 januari 1921 werd de gemeente Sloten door de gemeente Amsterdam geannexeerd.

Geschiedenis[bewerken]

Ter bescherming van het landelijke gebied van Sloten tegen het nog niet drooggemaakte IJ werd in de 13e eeuw de Spaarndammerdijk langs de zuidelijke oever van de zeearm aangelegd. Dit was tevens de noordelijke begrenzing van het Hoogheemraadschap van Rijnland. In het westen ter hoogte van het Spaarne kwam de Spaarndam en in het oosten ter hoogte van de Amstel de (Amster)dam. Hiertussen in lag het riviertje de Slooter, de Sloot of de Slochter en daar verscheen de Slooterdam. Hier ontwikkelde zich enige handel waarbij er een kleine haven kwam en in 1465 werd een waag ingericht voor de boerenbevolking. Het dorp kreeg de naam Slooterdyck en kon gaan groeien.

Omstreeks 1479 werd er een kerk gebouwd. De opbrengsten van de rijke visvangst uit het Slootermeer kwamen ten goede aan de kerk van Sloterdijk. Na het beleg van Haarlem werd de kerk in 1573 verwoest door de Geuzen. In 1663 werd de Petruskerk op het initiatief van de kerkmeester Jan Claesz van Dijk, krachtig gesteund door de ambachtsheer van Sloterdijk, Cornelis de Graeff, herbouwd,[2] en is tegenwoordig nog steeds in die vorm te bewonderen. Na de droogmaking van de Sloterdijkermeerpolder in 1644 vielen de polderopbrengsten toe aan de kerk.

Verbinding met Haarlem[bewerken]

De aanleg van de Haarlemmertrekvaart in 1631 bracht het dorp nieuwe welvaart. Langs het jaagpad werd een tol geplaatst. Vele welgestelden bouwden hofsteden langs de nieuwe weg van Amsterdam naar Haarlem. In de 19e eeuw ontstond ook enige industrie nabij Sloterdijk. De eerste trein van Nederland vertrok op 20 september 1839 uit Sloterdijk (niet uit Amsterdam) naar Haarlem. Het tijdelijke station d'Eenhonderd Roe lag namelijk net buiten de stadsgrens en was dus eigenlijk het eerste station bij Sloterdijk. De nieuwe spoorlijn liep evenwijdig aan de trekvaart en leidde het einde van de trekschuit in. De spoorlijn zou echter anderhalve eeuw lang het dorp blijven doorsnijden. Van 1890 tot 1905 stopten er wel treinen in het dorp.

Tramverbindingen[bewerken]

Vanaf 1882 kon men per stoomtram, later paardentram, langs de Haarlemmerweg naar Amsterdam reizen. Dit was de laatste paardentramlijn van Amsterdam, die in 1916 werd geëlektrificeerd. Tot 1922 reed eerst lijn 12 en daarna tot 1951 lijn 18 deze route. Zie ook: Tramlijn Sloterdijk - Amsterdam.

In 1904 verscheen de elektrische tram van Amsterdam naar Haarlem en Zandvoort, die in 1957 werd opgeheven. Via de route van de vroegere Haarlemse tram over de Admiraal de Ruijterweg verscheen in 1982 de Amsterdamse stadstram in Sloterdijk. Sindsdien onderhoudt tramlijn 12 de verbinding met de stad. Deze tramlijn passeert het dorp via de Molenwerf. Tussen 1982 en 1989 reed hier ook tram 14.

Bedreigingen voor het dorp[bewerken]

Na de annexatie in 1921 behield het dorp tot 1956 grotendeels zijn landelijk karakter. Het voormalige raadhuis werd een hulpsecretariaat van de gemeente Amsterdam.

De bouw van de nieuwe spoorweghalte Sloterdijk aan het Molenwerf in 1956 zou het einde betekenen van een groot deel van het oude dorp. Eerder, in 1859, was Sloterdijk al getroffen door een grote brand, maar het dorp werd toen herbouwd. De aanleg van de Coentunnelweg en de bedrijventerreinen in het Westelijk Havengebied in de jaren zestig leidden bijna tot de ondergang van het gehele dorp. Uiteindelijk bleef de historische Petruskerk met het kerkhof en enkele huizen eromheen gespaard en deze houden de herinnering levendig aan het oude dorp. In 1968 werd de kerk op de monumentenlijst geplaatst. Ten oosten van Sloterdijk bevindt zich een volkstuincomplex.

In Sloterdijk was al enige industrie waaronder de Coca-Colafabriek, maar sinds de jaren zestig verschenen er de uitgebreide bedrijventerreinen Sloterdijk I, II en III ten noorden, oosten en westen van het dorp.

Het nieuwe station Sloterdijk[bewerken]

Het station Sloterdijk Zuid uit 1956 werd in 1985, na verlegging van de spoorlijn naar Haarlem, naar het noordwesten verplaatst en samengevoegd met het Station Sloterdijk Noord tot Station Amsterdam Sloterdijk langs de in 1983 geopende spoorlijn via de Hemtunnel naar Zaandam. Ook de tram ging in 1985 doorrijden naar het nieuwe station. In 1986 kreeg Sloterdijk een station in twee niveaus toen ook de nieuw-gebouwde Schipholspoorlijn werd geopend. In 1997 kwam ook metrolijn 50 (de Ringlijn) naar Sloterdijk en kreeg zijn (voorlopige) eindpunt bij de Isolatorweg. In 2007 werd na gereedkomen van de Hemboog een nieuw gedeelte ingebruik genomen, dat gescheiden ligt van het bestaande station en een eigen ingang heeft aan het Orlyplein.

Stadsdeel Amsterdam-West[bewerken]

Bij de indeling van Amsterdam in Stadsdelen werd het dorp Sloterdijk in 1990 onderdeel van het nieuwe stadsdeel Bos en Lommer. Sindsdien is de gerestaureerde Petruskerk ook in gebruik als trouwlocatie voor het stadsdeel. Te midden van de snelwegen, spoorlijnen en bedrijventerrein is deze historische locatie nog een kleine dorpse plek. Na de herindeling van de Amsterdamse stadsdelen valt het sinds 1 mei 2010 onder het stadsdeel West. De bedrijventerreinen vallen echter onder Westpoort. Sinds enkele jaren zijn er ook een aantal grote hotels in Sloterdijk verschenen onder meer in voormalige kantoorpanden.

Literatuur[bewerken]

  • Marja van der Veldt, Ruim Zicht. Boerderijen onder het zand van Amsterdam Nieuw West. Stichting Uitgeverij Noord-Holland, 2003. ISBN 90-71123-65-0
  • Ton Heijdra, Amsterdam Nieuw-West. De geschiedenis van de Westelijke Tuinsteden. Uitgeverij René de Milliano, Alkmaar 2010. ISBN 978-9072-810-588
  • Tot gerief van de reiziger, vier eeuwen Amsterdam – Haarlem. Auteur: Willem van der Ham. Uitgave: SDU, Den Haag, 1989. ISBN 90-12-06312-4
  • Tussen Haarlemmerpoort en Halfweg, Historische atlas van de Brettenzone in Amsterdam. Auteurs: Jaap Evert Abrahamse, Menne Kosian en Erik Schmitz. Uitgeverij Thoth, Bussum, oktober 2010. ISBN 978-906868-515-2

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Foto: bmz.amsterdam.nl
  2. DE PETRUSKERK TE SLOTERDIJK, uit Genootschap Amsterlodamum, Jaargang juni/juli 1967, p.122