Amsterdam (gemeente)

Amsterdam

Gemeente in Nederland
(Details) (Details)
Situering
Provincie	Noord-Holland
Coördinaten	52°22′NB 4°53′OL
Algemeen
Oppervlakte	219,44 km²
- land	166,29 km²
- water	53,15 km²
Inwoners (1 november 2012)	798.164? (4800 inw/km²)
Hoofdplaats	Amsterdam
Belangrijke verkeersaders	A1 A2 A4 A5 A6 A7 A8 A9 A10RING E19 E22 E35 E231
Politiek
Burgemeester (lijst)	Eberhard van der Laan (PvdA)
Bestuur	PvdA, VVD en GroenLinks
Zetels PvdA VVD GL D66 SP CDA Red A'dam TON PvdD	45 15 8 7 7 3 2 1 1 1
Economie
Gemiddeld inkomen (2006)	€ 13.900 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008)	€ 232.000
WW-uitkeringen (2007)	18 per 1000 inw.
Autobezit (2007)	290 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s)	1000-1109
Netnummer(s)	020
CBS-code	0363
CBS-wijkindeling	zie wijken en buurten
Website	www.amsterdam.nl
Portaal    Nederland

De 7 Amsterdamse stadsdelen sinds 1 mei 2010, plus Westpoort, dat rechtstreeks door de gemeente wordt bestuurd.

De voormalige 15 Amsterdamse stadsdelen tot 1 mei 2010

De Amsterdamse gemeente presenteert een slagzin op het Museumplein

Amsterdam is een grootstedelijke gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De gemeente telt 798.164 inwoners (1 november 2012, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van ongeveer 219 km² (waarvan een kwart water). In de gehele agglomeratie (de Stadsregio Amsterdam) wonen ongeveer 1.500.000 mensen. Hoofdplaats is Amsterdam.

Bestuurlijk stelsel

Stadsdelen

De Gemeente Amsterdam ( uitspraak (info·uitleg)) kent, net als de gemeente Rotterdam, een voor Nederland bijzonder bestuurlijk stelsel: de gemeente is verdeeld in stadsdelen. Sinds de herindeling per 1 mei 2010 is de stad verdeeld in 7 stadsdelen met een eigen bestuur en het vanuit de centrale stad bestuurde Westelijk Havengebied (Westpoort).

De stadsdelen hebben circa 100.000 inwoners en hebben daarmee de omvang van een middelgrote gemeente. Het zijn ook in vergaande mate autonome gemeenten: alle gemeentelijke taken en bevoegdheden zijn aan hen overgedragen met uitzondering van enerzijds de zgn. A-taken die de Gemeente Amsterdam in de Verordening op de Stadsdelen uitdrukkelijk aan het centrale bestuur (de Centrale Stad) heeft voorbehouden en anderzijds de speciale bevoegdheden van de burgemeester (openbare orde, e.d.) waarvan de wet overdracht niet toestaat. De stadsdelen zijn dus o.a. verantwoordelijk voor

• bouw en onderhoud van woningen, bouwvergunningen voor woningen, kantoren en bedrijven, de ruimtelijke inrichting, het bouwtoezicht.
• beheer en onderhoud van vrijwel de gehele openbare ruimte, het lokale verkeers- en parkeerbeleid.
• lokaal-gemeentelijke taken op het gebied van welzijn, sport, onderwijs, kunst en cultuur. Ondersteuning van de instellingen op die gebieden.
• het grootste deel van de gemeentelijke dienstverlening aan de bevolking (reiniging, openbare verlichting, stadstoezicht, allerhande informatie en vergunningen).
• voor bevolkingszaken (een burgemeestersbevoegdheid) kan men ook op het stadsdeelkantoor terecht.

Alle wetten en regels die Nederland kent voor gemeenten gelden op overeenkomstige wijze voor de stadsdelen. Dat geldt ook voor hun inrichting. Zo is er een Stadsdeelraad (op dezelfde wijze gekozen als een gemeenteraad), een Dagelijks Bestuur (B&W), een DB-voorzitter (burgemeester), enz. Enige uitzondering: de stadsdelen kennen een (door de Raad) "gekozen burgemeester" (de DB-voorzitter).

De stadsdelen hebben een volwaardig ambtelijk apparaat (zoals gemeenten dat hebben) en kunnen beschikken over een eigen budget. Een belangrijk deel van het gemeentelijk budget van Amsterdam is via het Stadsdeelfonds (à la het Gemeentefonds) overgedragen aan de stadsdelen en staat vrij tot hun beschikking.

Het initiatief voor dit stelsel werd genomen door Michael van der Vlis (PvdA-rapport Macht voor de wijken, 1972) die later als wethouder ook een stevige rol speelde bij de invoering. De stadsdelen werden successievelijk ingesteld. Noord en Osdorp waren de pioniers (1981). Toen uit onderzoek (o.a. opiniepeilingen onder de bevolking) bleek dat de stadsdelen heel behoorlijk aan hun doelstellingen (een effectiever en efficiënter bestuur, dichter bij de bevolking) voldeden kwamen er in 1987 nog vier bij en in 1990 nog tien, zodat er toen 16 stadsdelen waren. In 1998 waren er enkele fusies en in 2002 werd het Stadsdeel Centrum als laatste ingesteld. Van 2002 tot 1 mei 2010 telde Amsterdam 14 stadsdelen, sindsdien zijn het er 7.

Stadsprovincie

Aansluitend aan de totstandkoming van de stadsdelen was de vorming van de Stadsprovincie Amsterdam gedacht. Die is er echter nooit gekomen. Volgens sommigen werden daarbij de 16 omliggende gemeenten (als nieuwe stadsdelen) geannexeerd, volgens anderen werd "Amsterdam" opgeheven. Bij een referendum bleken de meeste Amsterdammers het laatste te denken en zij stemden de stadsprovincie dus weg. Feitelijk fungeert de Centrale Stad (voor het grondgebied van de gemeente) nu als stadsprovincie: een combinatie van grootstedelijke (ontwikkelings)taken en provinciaal toezicht. De Provincie Noord-Holland heeft, voor zover de wet dat toestaat, een belangrijk deel van haar taken m.b.t. het gemeentelijk grondgebied aan de Centrale Stad gedelegeerd (o.a. om te voorkomen dat er dubbel toezicht ontstaat).

Voor het grondgebied van de oorspronkelijk gedachte stadsprovincie (met uitzondering van Almere) functioneert de plusregio Stadsregio Amsterdam, met beperktere ambities, als opvolger van de stadsprovinciegedachte.

Indeling in stadsdelen

De Gemeente Amsterdam is onderverdeeld in 8 stadsdelen. 7 daarvan hebben een eigen stadsdeelraad en dagelijks bestuur met een belangrijk deel van de gemeentelijke bevoegdheden en middelen.

• Centrum (Binnenstad, Grachtengordel met Jordaan, Plantage, Westelijke Eilanden en Oostelijke Eilanden)
• Noord (Tuindorp Oostzaan, Kadoelen, Oostzanerwerf, Buiksloot, Buikslotermeer, Nieuwendam en Landelijk Noord, met de dorpen Schellingwoude, Durgerdam, Zunderdorp, Ransdorp, Holysloot)
• West (Spaarndammerbuurt, Staatsliedenbuurt, Frederik Hendrikbuurt, Kinkerbuurt en omgeving Overtoom, Admiralenbuurt, omgeving Hoofdweg, Mercatorplein, Landlust, Bos en Lommer en dorp Sloterdijk)
• Nieuw-West (Slotermeer, Geuzenveld, Tuinstad Slotervaart, Overtoomse Veld, Nieuw Sloten, Tuinstad Osdorp en De Aker
• Zuid (De Pijp, Museumkwartier, Willemspark, Apollobuurt, Stadionbuurt, Schinkelbuurt, Hoofddorppleinbuurt, Rivierenbuurt, Buitenveldert en de Prinses Irenebuurt / Zuidas)
• Oost (omgeving Weesperzijde, Oosterparkbuurt, Dapperbuurt, Transvaalbuurt, Watergraafsmeer, Indische Buurt, Oostelijk Havengebied, het Zeeburgereiland en IJburg)
• Zuidoost (Venserpolder, Bijlmer, Gaasperdam, Bullewijk, het dorp Driemond)
• Westpoort (het Westelijk Havengebied en het Bedrijvengebied Sloterdijk). Westpoort heeft geen eigen stadsdeelraad en wordt direct door de gemeente bestuurd.

Zie ook: Buurten en wijken in Amsterdam

Chronologische ontwikkeling

• 1981: instelling van de eerste stadsdelen met stadsdeelraden: Amsterdam-Noord en Osdorp
• 1987: instelling stadsdelen met stadsdeelraden De Pijp, Watergraafsmeer, Buitenveldert en Zuidoost
• januari 1990: instelling stadsdelen met stadsdeelraden Westerpark, Oud-West, Oost, Indische buurt/Oostelijk Havengebied, Bos en Lommer, De Baarsjes, Zuid, Rivierenbuurt, Geuzenveld/Slotermeer en Slotervaart/Overtoomse Veld
• mei 1990: de naam van het stadsdeel Indische buurt/Oostelijk Havengebied wordt gewijzigd in Zeeburg
• 1998: enkele stadsdelen fuseren:
  • Rivierenbuurt en Buitenveldert vormen samen met een deel van Zuid (Prinses Irenebuurt) het nieuwe stadsdeel Zuideramstel
  • Oost en Watergraafsmeer vormen Oost/Watergraafsmeer
  • De Pijp en Zuid vormen Oud-Zuid
• 2002: Amsterdam-Centrum krijgt een eigen stadsdeelraad
• 2004: Slotervaart/Overtoomse Veld gaat verder onder de naam Slotervaart
• 2010: Het aantal stadsdelen wordt na de gemeenteraadsverkiezingen teruggebracht naar zeven: De Baarsjes, Bos en Lommer, Oud-West en Westerpark fuseren tot stadsdeel West; Osdorp, Geuzenveld-Slotermeer en Slotervaart gaan op in het nieuwe stadsdeel Nieuw-West; Zeeburg en Oost/Watergraafsmeer fuseren tot stadsdeel Oost; Oud-Zuid en ZuiderAmstel worden stadsdeel Zuid. De stadsdelen Centrum, Noord en Zuidoost blijven in de oude omvang bestaan.
• 2014: In 2011 wordt bekendgemaakt dat minister Donner af wil van de deelgemeenten in 2014 van zowel Amsterdam als Rotterdam. Hij heeft daartoe een wetsvoorstel voorgelegd aan de twee steden en aan de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Dat de deelgemeenten zouden verdwijnen stond al in het regeerakkoord, maar nog zonder jaartal. Volgens Donner zijn de deelgemeenten steeds meer gaan lijken op een extra bestuursorgaan. Hij vindt dat onwenselijk omdat hij juist streeft naar een kleinere overheid.

Herindeling stadsdelen

In 2008 werd door de gemeente de Commissie Mertens benoemd, die moest onderzoeken of het aantal stadsdelen verminderd kan worden. Begin 2009 kwam het voorstel om het aantal stadsdelen te halveren van 14 tot 7. Ook de taakverdeling tussen Centrale Stad en de stadsdelen wordt gewijzigd. Op 14 april 2009 besloten Burgemeester en Wethouders om dit voorstel over te nemen de stad in te delen in 7 stadsdelen: Centrum, Noord, West, Nieuw-West, Zuid, Oost en Zuidoost. Men wil deze reorganisatie invoeren per 1 mei 2010. De Gemeenteraad heeft op 10 juni 2009 deze beslissing bekrachtigd. De bestaande stadsdeelgrenzen tussen West en Nieuw-West zullen niet veranderen, dus in tegenstelling tot eerdere plannen is niet de A10 de grens, maar blijft de Kolenkitbuurt bij Bos en Lommer en het Rembrandtpark bij Nieuw-West.

De zeven stadsdelen vanaf 1 mei 2010

Niet gewijzigde stadsdelen:

• Centrum
• Noord
• Zuidoost

Nieuwe stadsdelen:

• West (Bos en Lommer, De Baarsjes, Oud-West, Westerpark)
• Nieuw-West (Geuzenveld-Slotermeer, Osdorp, Slotervaart)
• Zuid (Oud-Zuid en Zuideramstel)
• Oost (Oost-Watergraafsmeer, Zeeburg)

Politiek

Gemeenteraad

Vanaf 1962 is de Amsterdamse gemeenteraad als volgt samengesteld:

Gemeenteraadszetels
Partij	1962	1966	1970	1974	1978	1982	1986	1990	1994	1998	2002	2006	2010
PvdA	17	13	12	17	19	17	21	12	14	15	15	20	15
VVD	5	5	6	8	7	10	7	7	8	9	9	8	8
CPN	6	6	8	7	5	6	-	-	-	-	-	-	-
PSP	4	4	1	2	2	3	-	-	-	-	-	-	-
PPR	-	-	-	3	1	1	-	-	-	-	-	-	-
Links Akkoord (CPN/PSP/PPR/EVP)	-	-	-	-	-	-	6	-	-	-	-	-	-
GroenLinks *	-	-	-	-	-	-	-	7	6	7	6	7	7
SP	-	-	-	-	-	-	-	-	1	3	4	6	3
KVP	8	7	5	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
ARP/CHU	4	5	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
ARP	-	-	2	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
CHU	-	-	1	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
CDA	-	-	-	7	8	6	6	5	3	3	4	2	2
Verkeersbel.	1	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Boerenpartij	-	4	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Provo	-	1	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Kabouters	-	-	5	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
D66	-	-	3	1	3	2	3	9	8	4	3	2	7
Bejaardenpartij 65+	-	-	2	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-
De Groenen ***	-	-	-	-	-	-	1	2	1	3	1	-	-
Centrumpartij/CP'86	-	-	-	-	-	-	1	1	-	-	-	-	-
CD	-	-	-	-	-	-	-	2	4	-	-	-	-
Mokum Mobiel	-	-	-	-	-	-	-	-	-	1	1	-	-
Leefbaar Amsterdam	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	2	-	-
Red Amsterdam	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	1
Trots op Nederland	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	1
Partij voor de Dieren	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	1
Totaal	45	45	45	45	45	45	45	45	45	45	45	45	45

* GroenLinks nam in 1986 deel als 'Klein Links'. Daarvoor bestond de partij uit de afzonderlijke fracties van CPN, PPR en PSP.

** Het CDA deed in 1974 voor het eerst als één partij mee. Daarvoor bestond de partij uit de afzonderlijke fracties van KVP, ARP en CHU. De laatste twee partijen namen in 1962 en 1966 onder een gezamenlijke lijst deel.

*** Van 1986 tot 1990 Groen Amsterdam en van 1998 tot 2006 Amsterdam Anders/De Groenen.

College van burgemeester en wethouders

2010-2014

Het college van burgemeester en wethouders voor de periode 2010-2014 wordt gevormd door een coalitie van PvdA, VVD en GroenLinks (30 van de 45 zetels na de verkiezingen van 2010).

De voorzitter van het college van B en W is:

• burgemeester Eberhard van der Laan (PvdA): Openbare Orde en Veiligheid, Algemene Zaken, Integraal Veiligheidsbeleid, Juridische Zaken, Bestuurlijk Stelsel en Internationale Samenwerking, Bestuursdienst, Regelgeving en Handhaving, Juridische Zaken, Communicatie, Financiën, Educatie en Jeugdzaken en Project 1012

De wethouders (7) zijn:

• Pieter Hilhorst (PvdA): Financiën, Educatie, Jeugdzaken
• Freek Ossel (PvdA): Wonen en Wijken, Grote steden beleid, Koers Nieuw-West, Armoede, Openbare Ruimte en Groen, Haven.
• Carolien Gehrels (PvdA): Economische Zaken, Kunst, Cultuur, Lokale Media, Monumenten, Bedrijfsvoering en inkoop bedrijven, Deelnemingen en Water.
• Eric van der Burg (VVD): Zorg en Welzijn, Sport, Schiphol, Personeel en Organisatie, Integriteit, Dienstverlening en externe betrekkingen en Dierenwelzijn.
• Eric Wiebes (VVD): Verkeer, Vervoer en Infrastructuur (incl. Noord/Zuidlijn), ICT (incl. glasvezel en breedbanddiensten).
• Maarten van Poelgeest (GroenLinks): Ruimtelijke Ordening, Bouw en Woningtoezicht, Grondzaken (incl. Bodem) en Klimaat en Energie.
• Andrée van Es (GroenLinks): Werk,  Inkomen en participatie, Diversiteit en Integratie, Inburgering en Bestuurlijk Stelsel.

2006-2010

Het college van burgemeester en wethouders voor de periode 2006-2010 werd gevormd door een coalitie van PvdA en GroenLinks (27 van de 45 zetels vóór de verkiezingen van 2010, daarna 22 van de 45 zetels en daarmee een minderheidscollege. Voor het nieuwe college werd een nieuwe partij gezocht, dat werd de VVD (zie samenstelling 2010-2014).

De voorzitter van het college van B en W was burgemeester Job Cohen (PvdA). Na zijn vertrek naar Den Haag in maart 2010 was Lodewijk Asscher waarnemend burgemeester

De wethouders (6) waren:

• Lodewijk Asscher (PvdA): Openbare Orde en Veiligheid, Algemene Zaken, Integraal Veiligheidsbeleid, Juridische Zaken, Bestuurlijk Stelsel en Internationale Samenwerking, Bestuursdienst, Regelgeving en Handhaving, Juridische Zaken, Communicatie, Financiën, Educatie en Jeugdzaken.
• Carolien Gehrels (PvdA): Kunst en Cultuur, Sport en Recreatie, Dienstverlening, Lokale Media, Bedrijven, Programma Maatschappelijke Investeringen, Deelneming en Inkoop.
• Hans Gerson (PvdA): Verkeer, Vervoer en Infrastructuur (incl. Noord/Zuidlijn), Volkshuisvesting en Monumenten (aangetreden op 1 april 2009 als opvolger van Tjeerd Herrema na diens aftreden op 19 februari 2009 vanwege de tegenvallers bij de Noord-Zuidlijn).
• Freek Ossel (PvdA): Economische Zaken, Lucht- en Zeehaven, Werk en Inkomen, Diversiteit, Inburgering, Grote Stedenbeleid, Wijkaanpak, Koers Nieuw West en Afronding Urban.
• Maarten van Poelgeest (GroenLinks): Bestuurlijk Stelsel, Ruimtelijke Ordening, Grondzaken, Waterbeheer en ICT (incl. glasvezel en breedbanddiensten).
• Marijke Vos (GroenLinks): Zorg, Milieu, Personeel en Organisatie, Openbare Ruimte en Groen.

Hennah Buyne werd op 14 maart 2007 beëdigd als wethouder, nadat haar voorganger Ahmed Aboutaleb staatssecretaris in het kabinet-Balkenende IV was geworden. Ze trad op 16 maart 2008 af en werd opgevolgd door Freek Ossel. De portefeuilles onderwijs en jeugd werden overgedragen aan Lodewijk Asscher. Laatstgenoemde was vanwege het vertrek van Job Cohen vanaf 12 maart 2010 interim-burgemeester. Op 19 maart 2010 werd hij benoemd tot waarnemend burgemeester en is sindsdien geen wethouder meer. De portefeuilles die hij als wethouder had, heeft hij meegenomen, behalve Economische Zaken en Inburgering die Freek Ossel heeft gekregen.

Coalitiesamenstelling vanaf 1970

Collegesamenstelling 1970-2010. Partijen die later opgegaan zijn in het CDA en GroenLinks zijn als die partij weergegeven.

De PvdA is altijd de grootste partij geweest in Amsterdamse gemeenteraad. Om die reden is de partij altijd met meerdere wethouders vertegenwoordigd geweest in het College van B&W. Sinds 1946 is de burgemeester van PvdA-huize.

Samenstelling:

• 1970: PvdA (4), CPN (2), KVP (1), daarnaast één partijloze wethouder.
• 1974: PvdA (4), CPN (2), PPR (1), PSP (1). Dit College viel in januari 1976.
• 1978: PvdA (6), CDA (1), CPN (1). Na 1979 verliet de CPN het College en nam de PvdA deze wethouderspost over.
• 1982: PvdA (4), CDA (2), CPN (2), D66 (1).
• 1986: PvdA (5), CDA (1), Links Akkoord (1), D66 (1).
• 1990: PvdA (3), D66 (2), VVD (1), GroenLinks (1).
• 1994: PvdA (3), VVD (2), D66 (2).
• 1998: PvdA (3), VVD (2), GroenLinks (2), D66 (1). In 2001 verliet GroenLinks het College.
• 2002: PvdA (3), VVD (2), CDA (1).
• 2006: PvdA (4), GroenLinks (2).
• 2010: PvdA (3), VVD (2), GroenLinks (2).

Monumenten

Amsterdam heeft heeft vele rijksmonumenten en een aantal oorlogsmonumenten, zie:

• Lijst van rijksmonumenten in Amsterdam
• Lijst van oorlogsmonumenten in Amsterdam

Topografie

Topografisch kaartbeeld van de gemeente Amsterdam, 2011.

Aangrenzende gemeenten

Aangrenzende gemeenten
Zaanstad	Landsmeer Oostzaan	Waterland Muiden
Haarlemmerliede en Spaarnwoude		Diemen Muiden
Haarlemmermeer	Amstelveen Ouder-Amstel	De Ronde Venen Weesp

Externe link

• Gemeente Amsterdam

Bronnen, noten en/of referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Amsterdam van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.