Czaar Peterbuurt
De Czaar Peterbuurt, vernoemd naar tsaar Peter de Grote, is een buurt in Amsterdam, in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Het ligt in het Stadsdeel Amsterdam-Centrum, ten oosten van de Oostelijke Eilanden. In het centrum van de buurt ligt de Czaar Peterstraat.
Kenmerkend voor de buurt is het negentiende-eeuws karakter: smalle straten, weinig openbaar groen en kleine, ondiepe woningen.
De Czaar Peterbuurt wordt aan de zuidkant begrensd door de Oostenburgergracht en aan de noordkant door de Piet Heinkade. De zijstraten van de Czaar Peterstraat zijn: Eerste Coehoornstraat, Cruquiusstraat, Eerste Leeghwaterstraat, Tweede Leeghwaterstraat en Lijndenstraat. De andere straten van de Czaar Peterbuurt zijn: Blankenstraat, Kraijenhoffstraat en Conradstraat.
Inhoud |
Geschiedenis [bewerken]
De Oostelijke Eilanden werden aangelegd in de tweede helft van de 17e eeuw. Hier waren veel scheepswerven, onder andere van de Admiraliteit van Amsterdam en de Vereenigde Oostindische Compagnie. Het gebied waarin de Czaar Peterbuurt nu ligt werd in 1663 in het IJ aangeplempt. Hier bevonden zich toen de lijnbanen van de VOC waar de touwen voor de Compagnie werden gedraaid. Op de noordelijke punt van de latere Czaar Peterbuurt was de Keerweer, het punt waar de schepen keerden.
Nabij de Czaar Peterbuurt lag tot de 19e eeuw het bolwerk ‘De Funen’. Bij graafwerkzaamheden werden enkele jaren geleden restanten van de fundering teruggevonden.
Er waren diverse windmolens in deze omgeving. De laatst overgebleven molen was de cacaomolen ‘De Goede Verwachting’, die in 1906 werd afgebroken om plaats te maken voor huizenbouw.
De eerste woningbouw in deze buurt stamt uit het laatste kwart van de 19e eeuw. Een voorbeeld hiervan zijn de Dubbeltjespanden.
In de Czaar Peterstraat ligt ook de oorsprong van de metaal- en havenbonden van de vroegere NVV en gingen de eerste stakers de straat op.
Tegenwoordig [bewerken]
Kleine huishoudens met vrij lage inkomens zijn relatief oververtegenwoordigd in de Czaar Peterbuurt. In mei 2003 heeft de stadsdeelraad het Plan van Aanpak voor de Czaar Peterbuurt vastgesteld omdat veel huizen klein zijn en in slechte staat verkeren. De projecten die in dat plan staan omschreven worden nu verder uitgewerkt. De komende jaren moeten bijna vijfhonderd sociale huurwoningen plaats maken voor grotere huur- en koopwoningen, winkels en ook cafés en een restaurant. De Czaar Peterstraat vormt de hoofdas van het gebied. Eén van de manieren om dit te versterken is het terugbrengen van bedrijvigheid in de onderste bouwlaag van panden. In de afgelopen twee jaar zijn belangrijke stappen gezet. Zo zijn er inmiddels kleine bedrijfjes uit de creatieve sector, ateliers en koffietentjes gevestigd wat bijdraagt aan de bedrijvigheid in de buurt. Het is de bedoeling dat op de kop van de Czaar Peterstraat een publiekstrekker komt, gedacht wordt aan een supermarkt en een bibliotheek. De speeltuin wordt verplaatst naar de Parkstrook tussen Funen en Czaar Peterbuurt en gekoppeld aan de speelplaats van de school. Inmiddels is door de komst van tramlijn 10 de verbinding met het KNSM-eiland en Oostelijke Eilanden enerzijds en het stadscentrum anderzijds verbeterd. In 2007 is voorgesteld door de stadsdeelraad dat de Czaar Peterbuurt beter Petersburg heet om een geheel te vormen tezamen met Kattenburg, Wittenburg en Oostenburg als de oostelijke eilanden.
Vervoer [bewerken]
Door de Czaar Peterstraat rijdt sinds mei 2004 weer een tram. Dit is lijn 10 die de straat verbindt met het Azartplein enerzijds en de Van Hallstraat anderzijds.
Vanaf 1884 was er een paardentramverbinding met het Kadijksplein. Het vroegere remise- en stalgebouw aan de Tweede Leeghwaterstraat is nog aanwezig. In 1906 werd deze lijn geëlektrificeerd en verlengd naar het Centraal Station en kreeg het lijnnummer 13. Vanaf 1932 nam lijn 19 zijn plaats in. Deze werd in 1938 door een busdienst vervangen, waarmee de Oostelijke Eilanden hun tramverbinding verloren. De laatste jaren (tot 2004) reed buslijn 32 door de Czaar Peterstraat.
Aan de noordkant van de Czaar Peterstraat loopt sinds 1874 de spoorlijn van Amsterdam Centraal naar station Amsterdam Muiderpoort. Tot in de jaren dertig lag deze gelijkvloers. In het kader van de spoorwegwerken Oost werd het spoor hooggelegd en kwam aan het eind van de straat een viaduct te liggen. Dit vormt nu nog de grens met het gebied van de Rietlanden, deel van het Oostelijk Havengebied, thans een nieuwbouwwijk.
Trivia [bewerken]
- In de Czaar Peterbuurt werd in 1983 de film Ciske de Rat opgenomen (uitgebracht in 1984). Het huis van de familie Vrijmoeth (o.a. Ciske en zijn moeder) bevindt zich in de film op Conradstraat 150. Voor het winkeltje van tante Jans werd de woning op Czaar Peterstraat 120 gebruikt. De school waar Ciske les heeft van meester Bruis, is het negentiende-eeuwse gebouw aan de Kraijenhoffstraat (Kraijenhoffstraat 32). De tunnel onder het spoor en de twee hoekhuizen op de kruising van de Czaar Peterstraat, de Parallelweg en de Frans de Wollantstraat, komen eveneens herhaaldelijk in beeld. In één van beide hoekhuizen (het meest spitse; Czaar Peterstraat 198) zijn de opnames gemaakt van het café waar Ciske en zijn moeder werkten.
- De eerste serie van Het Blok werd in de Czaar Peterstraat opgenomen.
Literatuur [bewerken]
- Een Roerig Volkje. De geschiedenis van de Oostelijke Eilanden, Kadijken en Czaar Peterbuurt. Door Ton Heijdra, Uitgeverij René de Milliano, Alkmaar 1999. ISBN 90-72810-24-4.
