KNSM-eiland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
KNSM-eiland
Wijk van Amsterdam
Kaart Oostelijk Havengebied.svg
Kerngegevens
Gemeente Amsterdam
Stadsdeel Oost
Inwoners 2.500
Zicht op KNSM-laan vanaf het Azartplein. Links: Loods 6; rechts: Hoogland
Zicht op Levantkade vanaf Strekdam. Midden: Piraeus. Daarachter Skydome. Rechts: Barcelona
Levantkade en Ertshaven op een winterse dag

Het KNSM-eiland is een woonwijk op een eiland in het Oostelijk Havengebied van Amsterdam. Het is genoemd naar de Koninklijke Nederlandse Stoomboot-Maatschappij (KNSM) die hier vroeger was gevestigd.

Geschiedenis[bewerken]

Met de aanleg in het IJ werd aan het eind van de 19e eeuw begonnen. Aanvankelijk was het eiland een golfbreker voor de Oostelijke Handelskade, net als het naastgelegen Java-eiland. Later werd het opgehoogd met baggerspecie uit het Noordzeekanaal. Op het haventerrein dat zo ontstond vestigde zich in 1903 de KNSM die tenslotte de gehele Surinamekade en Levantkade omvatte. Na de Tweede Wereldoorlog vierde KNSM in 1956 nog het 100-jarig bestaan, maar vervolgens zette de neergang in, onder meer als gevolg van de dekolonisatie van Nederlands-Indië en doordat van stukgoed werd overgeschakeld op containertransport. De activiteiten werden geleidelijk naar het Westelijk Havengebied verplaatst of gestaakt. In 1977 vertrok de KNSM definitief van het eiland en in de jaren tachtig namen krakers, kunstenaars en stadsnomaden bezit van het gebied.

Herontwikkeling[bewerken]

  • In de jaren negentig werd het gebied herontwikkeld tot woonwijk, naar een masterplan uit 1988 van de architect Jo Coenen, die ook zelf een gebouw ontwierp. Anders dan op het Java-eiland werd op het KNSM-eiland een deel van de oude havengebouwen gehandhaafd, zoals het kantinegebouw, de dokterswoningen, Loods 6, het douanegebouw en het kantoor van de Rijn Scheepvaart Maatschappij.
  • Loods 6 is nu o.a. een ateliergebouw en biedt onderdak aan diverse winkels, een galerie en een kunstuitleen. De grote bagagehal wordt soms gebruikt voor exposities. In de vertrek- en aankomsthal (nu café-restaurant) is een kleine expositie over de geschiedenis van het gebied ingericht. De hal is een goed bewaard gebleven voorbeeld van architectuur en inrichting uit de jaren '50.
  • Ook het voormalig bedrijfsparkje van de KNSM uit 1956 is behouden gebleven. Het werd in 1994 onder leiding van de oorspronkelijke ontwerpster Mien Ruys gerestaureerd en heet sindsdien Mien Ruysplantsoen.
  • De voormalige "KNSM-kantine" aan het Levantplein werd door het gemeentelijk grondbedrijf voor het symbolische bedrag van 1 gulden verkocht aan de toen inwonende kunstenaars. Echter in 1997, kwam men er per toeval achter dat er gevaarlijk loszittend blauwe Asbest tegen de ijzeren constructie zat. Het VPRO tv programma "Lopende zaken" heeft destijds een televisie reportage hierover gemaakt.

Nieuwe gebouwen op het eiland[bewerken]

  • Emerald Empire ontworpen door Jo Coenen. De positionering van het grote, ronde gebouw, op de punt van het eiland, bij de samenvloeiing van IJ en Amsterdam-Rijnkanaal, biedt de bewoners uitzicht op het drukke verkeer over het water. Coenen ontwierp ook de watervilla's die het grote gebouw omgeven.
  • Piraeus is ontworpen door de Duitse architecten Hans Kollhoff en Christian Rapp. Het grote, monumentale bouwblok is, als het ware, om een voormalig havengebouwtje heen gevouwen.
  • Barcelona van de Belgische architect Bruno Albert, groot rechthoekig bouwblok met ronde binnenplaats, afgesloten met een monumentaal hekwerk van de Belgische kunstenaar Narcisse Tordoir.
  • Skydome, een twintig verdiepingen tellende woontoren met honderd appartementen. Het gebouw is ontworpen door Wiel Arets. Skydome bestaat uit vier delen en onderscheidt zich door een antracietkleurige gevelbekleding en een fraaie lobbyruimte.
  • Hoogland, van de Zwitserse architectenfirma Diener&Diener. Dit gebouw vormt een eenheid met het gebouw Hoogtij op het Java-eiland.

Het Azartplein verbindt het KNSM-eiland met het Java-eiland. Hier bevindt zich ook het eindpunt van tramlijn 10, die via de Verbindingsdam naar het centrum (Leidseplein) rijdt.

Kunstwerk Amphitrite[bewerken]

Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de KNSM in 1959 werd door het personeel de beeldengroep en fontein Amphitrite aan de directie geschonken. In 1981 moest, vanwege de toekomstige woningbouw, de beeldengroep verdwijnen. In de jaren negentig werd het herplaatst in het Oosterdok, nabij het Nederlands Scheepvaartmuseum. In 2009 keerde de beeldengroep en fontein, gemaakt door Albert Termote, terug naar het eiland. Bij de onthulling op 16 mei op het Azartplein waren veel oud-medewerkers van de KNSM aanwezig.

Externe link[bewerken]