Spui (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Spui
Het Spui (2008). Rechts de ingang van het Begijnhof
Het Spui (2008). Rechts de ingang van het Begijnhof
Geografische informatie
Locatie       Amsterdam
Stadsdeel Centrum
Begin Rokin
Eind Singel
Postcode 1012
Portaal  Portaalicoon   Amsterdam
Jan Abrahamsz. van Beerstraten. Osjessluis; 1650.
Gezicht vanaf het Rokin gezien naar het nog niet gedempte Spui; 1855-1877. Links het gebouw van kunstenaars-sociëteit Arti et Amicitiae uit 1855/'56.
Het nog niet gedempte Spui met rechts het Maagdenhuis; voor de demping in 1882. Foto: Pieter Oosterhuis.

Het Spui is een straat (gedeeltelijk plein) in de binnenstad van Amsterdam die zich uitstrekt tussen het Rokin en het Singel. Halverwege wordt het Spui gekruist door de Kalverstraat. Iets ten noorden van het Singel komen de Spuistraat en de Nieuwezijds Voorburgwal samen.

Geschiedenis[bewerken]

Het Spui is oorspronkelijk de naam van het water dat tot 1425 de zuidgrens van de stad Amsterdam vormde. (Een spuisluis, ook: keersluis, is een sluis bedoeld om binnenwater te spuien en buitenwater te keren). Op de plaats waar dit water het Rokin in stroomde werd in het verlengde van de Kalverstraat de Osjessluis aangelegd. Toen eind 15e eeuw het Singel gegraven werd, kreeg het water een tweede sluis bij het Singel, het Boerenverdriet. Tegelijkertijd met de demping van de Nieuwezijds Achterburgwal (Spuistraat) werd het gedeelte van het Spui naar het Singel in 1867 gedempt. De rest van het Spui werd in 1882 gedempt. Ook de Nieuwezijds Voorburgwal werd vervolgens in 1884 gedempt.

De eerste paardentramlijn over het Spui reed in 1877 van de Dam via de Spuistraat naar het Leidseplein. In 1903 werd deze vervangen door de elektrische tramlijn 2, die via de Nieuwezijds Voorburgwal en Spui richting Leidseplein reed. In 1904 kwam tramlijn 1 erbij.

  • De tramlijnen 1, 2 en 5 hebben een halte bij het Spui op de Nieuwezijds Voorburgwal.
  • De tramlijnen 4, 9, 14, 16 en 24 stoppen op de halte Spui op het Rokin.
  • Tot 1914 had de Tramlijn Amsterdam - Haarlem - Zandvoort zijn eindpunt op het Spui en werd daarna ingekort tot de Spuistraat, waar hij tot 1957 zijn eindpunt had.

Aan het zuidelijk deel van het Spui, bij de Heisteeg en het Singel, liggen de terrassen van enkele bekende horecagelegenheden, waaronder een literair café. Hier staat het standbeeld Het Lieverdje van Carel Kneulmans (1960). Rond dit beeldje voltrokken zich vanaf 1964 - in de begintijd van de provobeweging - de happenings van de anti-rookmagiër Jasper Grootveld.

Aan het Spui zijn meerdere boekhandels gevestigd, waaronder de academische Athenaeum Boekhandel en twee winkels voor Engelstalige boeken. Er wordt op vrijdag een boekenmarkt gehouden.[1] en op zondag (van maart t/m december) een kunstmarkt [2]

In het plaveisel van de boekenmarkt ligt een conceptueel kunstwerk uit 1996 van de Amerikaanse kunstenaar Lawrence Weiner. Het bestaat uit drie boekvormige ijzeren objecten met de tekst Een vertaling van de ene taal naar de andere. Per object is deze tekst ook vermeld in het Engels, het Arabisch of het Surinaams.

Het plein werd in 1996 heringericht en is nu vrijwel autovrij.

Gebouwen[bewerken]

De Oude Lutherse Kerk uit 1630 staat op de hoek van het Spui en het Singel.

Tussen de Handboogstraat en de Voetboogstraat, aan het Spui 21, staat het Maagdenhuis uit 1784. Ertegenover is een ingang van het middeleeuwse Begijnhof.

Het gebouw Helios, op Spui 15-19 / hoek Voetboogstraat, is een ontwerp in Jugendstil van Gerrit van Arkel. Het werd in 1900 bekroond met een bronzen medaille in de architectuurcompetitie van de wereldtentoonstelling in Parijs.

Het winkelhuis Mercurius met het karakteristieke torentje, op de hoek Kalverstraat 152 / Spui 7, werd circa 1885 ontworpen door H.P. Berlage en Th. Sanders.

Aan het oostelijk eind van het Spui, op de hoek met het Rokin staat het gebouw van kunstenaars-sociëteit Arti et Amicitiae uit 1855/'56.

Centraal aan het Spui staat op een vierkante plattegrond Spui 10, een winkel/warenhuis gebouwd naar een ontwerp van architect Eduard Cuypers.

Bronnen, noten en/of referenties