Zwanenburgwal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zwanenburgwal
De Zwanenburgwal richting Amstel, met brug nr. 229
De Zwanenburgwal richting Amstel, met brug nr. 229
Geografische informatie
Locatie       Amsterdam
Stadsdeel Centrum
Begin Sint Antoniesluis
Eind Amstel
Postcode 1011
Portaal  Portaalicoon   Amsterdam
De Verversgraft, nu Zwanenburgwal, (rechts) is onderdeel van de stad geworden. Links ervan het eiland Vlooienburg. Boven is de Amstel. Rechtsonder is de Sint Antoniesluis. Detail van de kaart van Florisz. van Berckenrode uit 1625.

De Zwanenburgwal is een gracht in het centrum van Amsterdam en ligt tussen de Sint Antoniesluis (tussen Sint Antoniesbreestraat en Jodenbreestraat) en de Amstel.

De Raamgracht loopt van Zwanenburgwal naar Kloveniersburgwal. De Zwanenburgwal heette oorspronkelijk Verversgracht, naar de textielververs die hier hun stoffen te drogen ophingen. Deze naam is bewaard gebleven in de Verversstraat die vlak achter de Zwanenburgwal loopt. Over deze gracht ligt één brug, nr. 229, ter hoogte van de Staalstraat.

De vlooienmarkt op het Waterlooplein wordt deels langs de Zwanenburgwal gehouden. Op de hoek van de Zwanenburgwal en Amstel staat het stadhuis en operagebouw Stopera. Ook staat hier sinds 1988 het Joods Verzetmonument, een monument voor het Joods verzet in de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast is er sinds 2008 een standbeeld van Spinoza met een icosaëder die, volgens de kunstenaar Nicolas Dings, symbool staat voor het denken van Spinoza: het universum als model, geslepen door de menselijke geest.

Bekende bewoners van de Zwanenburgwal waren de schilders Rembrandt, Karel Appel, Nicolaes Eliasz. Pickenoy, Salomon Meijer en Cornelis van der Voort, filosoof Baruch Spinoza, architect Michel de Klerk, schrijver Arend Fokke Simonsz en communistenleider Paul de Groot. Rembrandt woonde en werkte van 1631 tot 1635 in het huis van Hendrick van Uylenburgh op de hoek van de Zwanenburgwal en Jodenbreestraat. In 1639 kocht hij het pand ernaast, nu museum Rembrandthuis. Hier had hij onder het hoekhuis een vrije uitgang tot op de Zwanenburgwal, en kon zo de Nachtwacht in opgerolde toestand naar buiten (laten) brengen.

Geschiedenis[bewerken]

De gracht was oorspronkelijk een arm van de Amstel die begin 17e eeuw vergraven werd tot de Zwanenburgwal en Oudeschans. Hierbij werd in 1602 de Sint Antoniesdijk doorbroken en de Sint Antoniesluis aangelegd. De stadspoort die hier stond werd verplaatst naar het einde van de Jodenbreestraat. Ook werd bij de aanleg van de Zwanenburgwal een deel van de Amstel drooggelegd. Het deel ten westen van de nieuwe gracht werd Zwanenburg genoemd, en het oostelijk deel werd Vlooienburg genoemd.[1]

Met de komst van grote aantallen Joden uit heel Europa eind 16e en begin 17e eeuw kwam de Zwanenburgwal middenin de nieuwe Joodse buurt van Amsterdam te liggen. Aan de Zwanenburgwal stond tot 1936 een synagoge.

In 1656 werd op Vlooienburg, op de plaats waar nu de Stopera staat, een groot weeshuis gebouwd. Dit Diaconieweeshuis werd in de 19e eeuw gesloopt en in 1888 vervangen door een nieuw pand op de hoek van de Zwanenburgerstraat. Dit pand was later bekend als Amstel 1 en werd eind jaren zeventig gesloopt.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de meeste bewoners van de Joodse buurt gedeporteerd naar Duitse vernietigingskampen en daar om het leven gebracht, waardoor de buurt leeg kwam te staan. Ook werden veel huizen deels gesloopt voor brandhout in de oorlogswinter van 1944.

Na de oorlog tot 1980 werd heel Vlooienburg gesloopt, maar pas in 1982 werd begonnen met de bouw van het Stoperacomplex op deze locatie, dat gereed kwam in 1988. Voordien was hier in de jaren zeventig de metrotunnel van de Oostlijn onder gelegd.

Tramlijn 11 liep van 1948 tot 1955 langs de Zwanenburgwal tussen de Jodenbreestraat en het Waterlooplein. Voordien reed van 1906 tot 1942 Tramlijn 8 hier en van 1945 tot 1948 tramlijn 26.

De Zwanenburgwal werd in 2006 door lezers van Het Parool verkozen tot een van de mooiste straten van Amsterdam.[2]

Bronnen, noten en/of referenties