Lindengracht
|
|
|
|
|
|
|
De Lindengracht in Amsterdam is een gedempte gracht tussen de Brouwersgracht en de Lijnbaansgracht in de Jordaan in stadsdeel Amsterdam-Centrum. De gracht was een onderdeel van de grachtengordel (west). De Eerste Lindendwarsstraat en de Tweede Lindendwarsstraat zijn zijstraten. Evenwijdig aan de Lindengracht loopt de Lindenstraat.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
De gracht ontstond toen vanaf 1612 vanuit de Brouwersgracht de Grachtengordel in zuidelijke richting werd gegraven.
Het in de 14e eeuw gestichte en in 1572 door brand vrijwel geheel verwoeste Kartuizerklooster 'St.Andries-ter-Zaliger-Haven' lag aanvankelijk buiten de stadsmuren. Na de stadsuitleg van 1612 lag het terrein binnen de stad; tussen de Lindengracht, Tweede Lindendwarsstraat, de Lijnbaansgracht en de Kartuizersstraat. Het enige dat nog zichtbaar aan het - door Joost van den Vondel in zijn toneelstuk Gijsbrecht van Aemstel genoemde - klooster herinnert, is het 17e eeuwse ‘Kartuizerhofje voor weduwen’ [1] (ook bekend als Het Huiszittenweduwenhof).
In de Jordaan lagen uiteindelijk elf grachten: van noord naar zuid: Palmgracht, Goudsbloemgracht, Lindengracht, Anjeliersgracht, Egelantiersgracht, Bloemgracht, Rozengracht, Lauriergracht, Elandsgracht, Looiersgracht en Passeerdersgracht.
Na 1857 werd de Goudsbloemgracht gedempt; de Anjeliersgracht in 1861, de Elandsgracht in 1891 en de Rozengracht in 1889. De Lindengracht en de Palmgracht werden in 1895 gedempt. Redenen voor demping waren de slechte waterkwaliteit en de noodzaak ruimte te scheppen voor het toenemende verkeer. De Rozengracht werd een belangrijke (tram)verbinding tussen het centrum en de wijken ten westen van de Singelgracht. Sindsdien zijn er diverse plannen geweest om grachten te ontdempen, maar deze leidden tot veel verzet van winkeliers en markthandelaren.
Op 25 juli en 26 juli 1886 probeerde de politie bij de 'Zaterdagse Brug' over de Lindengracht, het spelen van het verboden spel palingtrekken te verhinderen. Daarbij ontstonden rellen die bekend werden onder de naam het Palingoproer. Bij die volksopstand in de Amsterdamse Jordaan vielen 25 doden.
Dankzij de inspanningen van Louise Went woningopzichteres en later directrice van de N.V. Bouwonderneming ‘Jordaan' en haar toekomstige echtgenoot de architect J.E.van der Pek kon in 1896 aan de Lindengracht bij de Goudbloemstraat en de Goudbloemdwarsstraten, een blok nieuwe woningen worden betrokken. Dit initiatief was een experiment waarbij werd onderzocht of het mogelijk was op economische basis krotwoningen te vervangen door woningen die voor arbeiders betaalbaar waren. Het was van grote invloed op de ontwikkeling van de sociale woningbouw.[2]
De Dapperstraat, de Albert Cuypstraat, de Ten Katestraat en de Lindengracht werden in 1910 als 'ventstraat' aangewezen. Op de Lindengracht is een zaterdagmarkt.
Op de Lindengracht bij de Brouwersgracht staat het bronzen beeld dat Hans Bayens in 1979 maakte ter ere van schrijver / schoolmeester Theo Thijssen. Het, naar de onderwijsvernieuwer vernoemde Jan Ligtharthuis, is op de Lindengracht 83-85.
Het OKC (Gemeentelijk Ouder-en-Kind-Centrum) is sinds 2009 gevestigd aan de Lindengracht 204. In dit pand uit 1902 was de Stadsbank van Lening gehuisvest.
[bewerken] Architectuur
- Het monumentale Lindenhofje, Lindengracht 94-112 uit 1616 is één van de oudste hofjes in Amsterdam.
- Het monumentale Suykerhofje uit 1667, Lindengracht 149-163. (Het Nieuwe Suykerhofje uit 1755 ligt aan de Prinsengracht 385-393.)
- Aan Lindengracht 206-220 staat een, in 1896 door Jan Ernst van der Pek ontworpen rij monumentale woningen. De reliëfs aan de gevels vermelden de beroepen van handwerkers.
[bewerken] Gangen
Op vele plaatsen in de Jordaan lagen tussen de huizen zogenaamde gangen. Deze uiterst smalle stegen gaven toegang tot de achter de huizenrij gelegen (vaak illegaal) bebouwde achtererven, waar de minstbedeelden in vaak bouwvallige onderkomens woonden. Alleen al op de Lindengracht lagen onder meer:
- de Schuitenvoerdersgang (tussen de nrs. 12 en 24)
- de Medemblikkersgang (tussen 28 en 38)
- de Valwatergang (tussen 64 en 66)
- de Scheepjesgang (tussen 80 en 86)
- de Oudhuizersgang (tussen 168 en 182)
- de Kuipersgang (tussen 162 en 168)
- de Oude Slijpersgang (tussen 206 en 214)
- de Goudsbloemgang (tussen 216 en 224)
- de Sint Jacobsgang (224 en 232)
- de Suikerbakkersgang (tussen 236 en 246)
- de Wittekruislaan (tussen 280 en 282)
- de Aalsmeerdergang (tussen 286 en 290)
- de Verwersgang (tussen 292 en 302)
- de Ruitersgang (tussen 308 en 318)
- de Houte(n)kamsgang (tussen 320 en 326)
- de Gijzelaarsgang (tussen 326 en 332)
De gangen kregen inmiddels na restauratie of nieuwbouw van aangrenzende panden meestal een andere bestemming.
[bewerken] Scholen
De de voormalige christelijke G.L.O. Eduard Gerdesschool ligt op nummer 146. De voormalige Christelijke Vak-en Huishoudschool Prinses Irene ligt aan Lindengracht 284-302. Op de nummers 83-85 ligt de Christelijke V.O. School Jan Ligtharthuis. In de voormalige openbare school 111 aan de Lindengracht 93 was de Amsterdamse Toneelschool & Kleinkunstacademie gevestigd. Een ingang van de aan de Goudbloemstraat gelegen voormalige Lagere School nr. 113 ligt op Lindengracht 200.
[bewerken] Bekende bewoners
- Jan de Bray (1627-1697), kunstschilder, woonde zijn laatste jaren aan de (ongedempte) Lindengracht (vanaf 1692).
[bewerken] Trivia
- De musicus Harry de Groot componeerde het lied (Als het orgel speelt op) die ouwe Lindengracht (gaan de beentjes van de vloer) . De tekst is van Pi Veriss.
- Ook het dorpje Vreeland, in de gemeente Stichtse Vecht kent een Lindengracht. Hier staat echter nog wel water in de gracht.
- In Opmeer in de provincie Noord-Holland is eveneens een waterloze Lindengracht.
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Externe bronnen
| Bronnen, noten en/of referenties |
